IV SA/Wa 383/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. P. w piśmie z dnia 30 grudnia 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Strona zwróciła sią o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 28 lutego 2017 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem (A. P.). Wskazała, że jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna. Podała, że osiąga dochód z najmu w wysokości 778 zł miesięcznie, natomiast jej mąż osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 700 zł miesięcznie. Oświadczyła, że koszty ponoszone na mieszkanie wynoszą 100 zł miesięcznie, a opłaty za media 180 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazała: dom o powierzchni około 60 m2 do remontu i dom o powierzchni około 100 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni około 3 ha i 0,0830 ha lasu, a ponadto ciągnik i maszyny rolnicze do remontu, samochód osobowy, którego wartość określiła na 800 zł i samochód ciężarowy, którego wartość określiła na około 4.000 zł. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 28 lutego 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 9 maja 2017 r. wezwano ją do nadesłania w terminie 14 dni: a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; b) dokumentów potwierdzających podaną we wniosku wysokość dochodu z najmu; c) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna; d) wyciągów z wszelkich posiadanych przez jej męża (A. P.) rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; e) kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do Centralnej Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża (A. P.), albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał A. P. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym lub zgłoszeniu aktualizacyjnym; f) oświadczenia, czy mąż skarżącej (A. P.) jest podatnikiem podatku od środków transportowych - jeżeli tak, to należało nadesłać odpis deklaracji na podatek od środków transportowych na bieżący rok podatkowy; g) odpisów zeznań podatkowych dla podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącej i jej męża (A. P.) za rok 2016; h) oświadczenia wskazującego, jaki dochód uzyskują skarżąca i jej mąż z gospodarstwa rolnego o powierzchni 3 ha, wskazanego w rubryce nr 7.1. formularza wniosku; i) zaświadczenia z biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy (a jeżeli tak, to w jakiej wysokości) skarżącej lub jej mężowi (A. P.) w latach 2015 - 2017 przyznano płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; j) kopii decyzji właściwego organu (właściwych organów) administracji określających łączną wysokość zobowiązań skarżącej i jej męża (A. P.) z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok; k) kopii dokumentów wskazujących wysokość opłat związanych z eksploatacją domu, w którym skarżąca mieszka z mężem oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 23 maja 2017 r., E. P. złożyła do akt sprawy: 1. zaświadczenie Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r. potwierdzające, że skarżąca od 5 października 2007 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku; 2. kopie dwóch potwierdzeń wpłat należności na rachunek KRUS tytułem składek ubezpieczeniowych: ze stycznia bieżącego roku (654,00 zł) i z kwietnia bieżącego roku (660,00 zł); 3. kopie dowodów wpłat należności za energię elektryczną: z lutego bieżącego roku (75,96 zł), z marca (87,02 zł), z kwietnia (87,02 zł) i z maja (87,02 zł); 4. kopie faktur VAT za wodę: z lutego 2017 r. (41,71 zł), z maja 2017 r. (65,27 zł); 5. kopię faktury VAT za internet z kwietnia 2017 r. na kwotę 40,02 zł; 6. kopię faktury VAT za telefon z kwietnia 2017 r. na kwotę 31,98 zł; 7. kopie pokwitowań wpłaty opłat za odpady z lutego i kwietnia 2017 r. (po 26,00 zł); 8. kopie pokwitowań wpłaty należności na rzecz miasta [...] z marca 2017 r. tytułem podatku (62,00 zł i 32 zł); 9. kopię pierwszej strony decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. w sprawie podatku leśnego (kwotę podatku za rok 2017 r. ustalono na 231 zł); 10. kopie dowodów wpłat należności na rzecz gminy [...] tytułem podatku od środków transportowych: z lutego 2016 r. i z lutego 2017 r. (po 578 zł); 11. kpię pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2017 r. w sprawie przyznania A. P. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 r. (Jednolita Płatność Obszarowa: 1.058,09 zł, płatność za zazielenienie 710,13 zł); 12. kpię aneksu do umowy najmu, z którego wynika, że czynsz najmu za okres od 1 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. wynosił 850,00 zł miesięcznie; 13. kopie dwóch dowodów wpłat należności podatkowych na rachunek Urzędu Skarbowego w [...] dokonanych w kwietniu 2017 r.: skarżącej (217,00 zł) i jej męża A. P. (33,00 zł); 14. kopię rachunku z dnia 15 marca 2017 r. za wywóz nieczystości płynnych (140 zł); 15. kopię potwierdzenia wykonania transakcji na rachunku bankowym w dniu 3 marca 2017 r., w tym na rzecz zakładu energetycznego (226,66 zł); 16. kopię dowodu wpłaty na rachunek zakładu wodociągowego z grudnia 2016 r. na kwotę 97,36 zł; 17. kopię fragmentu pierwszej strony decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. tytułem podatku od nieruchomości i podatku rolnego (w sumie za 2017 r.: 183,00 zł); 18. kopię zawiadomienia z dnia 20 stycznia 2017 r. o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2017 r. (po 26 zł płatne co drugi miesiąc); 19. wyciągi z rachunku bankowego E. P. w Banku [...] w [...] za okresy: od 1 grudnia do 31 grudnia 2016 r., od 1 stycznia do 31 stycznia 2017 r., od 1 lutego do 28 lutego 2017 r., od 1 marca do 31 marca 2017 r. i od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2017 r.; 20. wyciągi z rachunku bankowego A. P. w Banku [...] w [...] za okresy: od 1 lutego do 28 lutego 2017 r. oraz od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2017 r. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie wynika z nich, iż podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą E. P., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy natomiast 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Ustalenie, czy uiszczenie wpisu od skargi (lub innych opłat sądowych w przedmiotowej sprawie) doprowadzi do uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącej i jej męża, wymagało określenia relacji wysokości tej opłaty sądowej (a także innych opłat sądowych) do możliwości płatniczych skarżącej. Pomimo wystosowanego do strony wezwania z dnia 9 maja 2017 r., w którym jednoznacznie określonego zakres żądanych dokumentów, skarżąca nie wykonała należycie nałożonego na nią obowiązku, a w konsekwencji nie wykazała, że w jej przypadku zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca została zobowiązana m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez jej męża (A. P.) z okresu ostatnich sześciu miesięcy (lit. d wezwania). W odpowiedzi E. P. nadesłała wyciągi z rachunku bankowego A. P. obejmujące wyłącznie okresy od 1 do 28 lutego 2017 r. i od 1 do 30 kwietnia 2017 r., co nie odpowiada treści jednoznacznie i precyzyjnie sformułowanego wezwania. Ponieważ w oświadczeniu z dnia 28 lutego 2017 r. E. P. podała, że jej mąż osiąga dochód z działalności gospodarczej, natomiast z informacji ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą pod firmą [...], której przedmiotem jest w szczególności transport drogowy, skarżącą zobowiązano także do nadesłania dokumentów (kopii zgłoszeń identyfikacyjnych lub aktualizacyjnych, albo zaświadczenia z urzędu skarbowego – lit. e wezwania) pozwalających na ustalenie, jakim rachunkiem bankowym A. P. posługuje się dla celów prowadzonej działalności gospodarczej oraz zweryfikować, czy skarżąca przedstawiła wyciągi z wszelkich rachunków posiadanych przez męża. E. P. nie złożyła do akt sprawy ani kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub zgłoszeń aktualizacyjnych, ani zaświadczenia z urzędu skarbowego. Biorąc pod uwagę przedmiot działalności gospodarczej prowadzonej przez A. P., skarżącą zobowiązano także do nadesłania deklaracji męża na podatek od środków transportowych (lit. f wezwania). Analiza tego dokumentu umożliwiłaby bowiem ustalenie, jakim majątkiem dysponuje on w ramach prowadzonej działalności oraz określenie skali tej działalności. Wnioskodawczyni nie złożyła do akt sprawy żądanej deklaracji, a jedynie kopie dwóch potwierdzeń wpłat podatku od środków transportowych, co nie pozwala na określenie, jakimi pojazdami i w jakiej ilości dysponuje A. P. Ponieważ w oświadczeniu z dnia 28 lutego 2017 r. skarżąca wskazała, że w skład jej majątku wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni około 3 ha, a także (wymagające remontu) ciągniki i maszyny, zobowiązano ją (lit. h i lit. i wezwania) do złożenia oświadczenia, jaki dochód uzyskuje wraz z mężem z gospodarstwa rolnego oraz do nadesłania zaświadczenia z właściwego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie płatności otrzymanych w latach 2015 – 2017. E. P. nadesłała wprawdzie kserokopię pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., z której wynika, że A. P. na 2016 r. przyznano Jednolitą Płatność Obszarową w wysokości 1.058,09 zł, a także płatność za zazielenienie w wysokości 710,13 zł. Skarżąca nie udzieliła jednak jakiejkolwiek informacji o dochodzie uzyskiwanym z gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni przedstawiała szereg dokumentów potwierdzających wydatki ponoszone przez nią i jej męża. Udokumentowane opłaty, uiszczone w marcu, wyniosły ponad 1.200 zł [w tym: zakład energetyczny (87,02 zł + 226,66 zł), KRUS (654 zł), woda (41,74 zł), [...] (31,98 zł), zobowiązania pieniężne na rzecz Urzędu Gminy [...] (32 zł + 62 zł + 70 zł), wywóz nieczystości płynnych (140 zł)]. Udokumentowane opłaty, uiszczone w kwietniu, wyniosły natomiast ponad 400 zł [w tym: Urząd Skarbowy w [...] (217 zł + 33 zł), zakład energetyczny (87,02 zł), [...] (40,02 zł), opłata za odpady (26,00 zł)]. Nadesłane przez stronę rachunki i dowody wpłat potwierdzają, że Państwo P. wywiązują się z wymagalnych zobowiązań. Przy czym należy mieć na uwadze, że wykazane nadesłanymi dokumentami opłaty nie stanowią całości kosztów utrzymania dwuosobowej rodziny, na które składają się ponadto chociażby wydatki na ubranie, czy jedzenie. W sytuacji zatem, gdy z zaświadczenia Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r. wynika, że E. P. od prawie dziesięciu lat jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, natomiast wedle oświadczenia jedyny uzyskiwany przez nią dochód to czynsz najmu w wysokości 778 zł netto miesięcznie, określenie sytuacji materialnej A. P., a w szczególności realnej wielkości środków uzyskiwanych przez niego z działalności gospodarczej oraz rzeczywistej wielkości należącego do niego majątku, a także ustalenie, jaki dochód uzyskują Państwo P. z gospodarstwa rolnego, było niezbędne do ustalenia, jakie są możliwości płatnicze skarżącej. Bark wyciągów z rachunków bankowych męża wnioskodawczyni, obejmujących okres wskazany w wezwaniu z dnia 9 maja 2017 r., nieprzedstawienie dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, ani informacji o dochodzie z gospodarstwa rolnego, uniemożliwia więc ustalenie, czy wygospodarowanie 200 zł na wpis od skargi lub 100 zł na inne, ewentualnie należne, opłaty sądowe, spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania dwuosobowej rodziny. Konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, E. P., nie wykonując należycie wezwania z dnia 9 maja 2017 r., w istocie tej współpracy zaniechała. Nie przedłożyła bowiem żądanych wyciągów z rachunków bankowych męża oraz pozostałych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej, ani informacji o dochodzie z gospodarstwa rolnego. Złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie z dnia 28 lutego 2017 r. i przedstawione przez nią dokumenty nie pozwalają natomiast na stwierdzenie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jej i męża. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Bierność wnioskodawczyni w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.