IV SA/Wa 3865/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] ([...]) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty za korzystanie ze środowiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej [...] S.A. z siedzibą w [...] ([...]) kwotę 5600 (pięć tysięcy sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym aktem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z [...] września 2014 r., o wymierzeniu [...] S.A. z siedzibą w [...] (G.), zwanej dalej "Spółką", działającej na terytorium Polski przez Oddział z siedzibą w W., opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów i pyłów do powietrza za 2013 rok, w kwocie 128 529 zł. Orzeczenie w II. instancji wydano wobec wniesienia odwołania przez Spółkę, gdzie podnoszono m.in.: - organ I. instancji ograniczył swoje własne ustalenia do sięgnięcia do wykazów złożonych przez Spółkę za okres 4 ostatnich lat; skutkuje to nieprawidłowym i niedokładnym przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego i bezkrytycznym rozpatrzeniem tak zebranego materiału dowodowego; efektem tego było ustalenie opłaty na poziomie znacznie odbiegającym od rzeczywistości; przyjęte przez organ dane na potrzeby ustalenia opłaty nie charakteryzowały się dostatecznym stopniem ich aktualności i skonkretyzowania w odniesieniu do rzeczywistego poziomu wprowadzania zanieczyszczeń, jaki miał miejsce w 2013 roku; wobec tego przyjęta przez organ metoda porównawcza jest wysoce niekorzystna dla Spółki i powoduje powstanie po jej stronie szkody w postaci konieczności zapłaty opłaty w wygórowanej wysokości; dane zaś przyjęte przez organ dla ustalenia opłaty nie są nawet zbliżone do rzeczywistych, - o tym, że opłata w kwocie ustalonej przez organ, nie jest nawet zbliżona do rzeczywistej świadczy to, że w roku 2013 Spółka nie prowadziła już robót w ramach inwestycji, uwzględnianych w sprawozdaniach za lata 2009-2012; nie prowadziła już budowy [...] (na odcinku [...]) oraz [...] (na skrzyżowaniu [...]), zaś w przypadku budowy drogi [...] (na odcinku [...] w W. - ul. [...] w [...]) roboty prowadzone w 2013 roku dotyczyły jedynie prac wykończeniowych, a prace podstawowe zostały w znaczącej części zakończono w 2012 roku; Spółka ograniczyła swą działalność głównie do budowy [...] na odcinku [...], co skutkowało obliczeniem należnej opłaty związanej z wprowadzeniem gazów lub pyłów do powietrza z silników spalinowych w 2013 roku w kwocie 9.089,40 zł., - przyjęte dane do obliczeń wysokości opłaty za 2013 rok są również niekorzystne, bowiem organ przyjął do jej ustalenia także dane, dotyczące użycia pewnych urządzeń pomimo tego, że Spółka go nie wykazywała w kolejnych latach; wskazano kolejno, jakich pozycji wykazu to dotyczy. Uzasadniając zaskarżone orzeczenie przywołano m.in. następujące uwarunkowania formalne i prawne sprawy: - pismem z 12 marca 2012 r. Oddział Spółki w Polsce przedłożył organowi I. instancji wykazy należnych opłat za lata 2009 i 2010; jednocześnie zwrócono się o przedstawienie salda rozliczeń pomiędzy Spółką a Urzędem Marszałkowskim w zakresie opłat środowiskowych celem uregulowania należności, - zawiadomieniem z 22 sierpnia 2014 r. organ I. instancji poinformował Oddział Spółki w Polsce o wszczęciu z urzędu - na podstawie art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r., poz. 1232 ze zm.) - postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość należnej opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania zanieczyszczeń do powietrza za 2013 rok; jednocześnie zawiadomił, że "wysokość przedmiotowej opłaty zostanie ustalona w drodze oszacowania z zastosowaniem metody porównawczej wewnętrznej, o której mowa w art. 23 § 1 pkt 1 i § 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) - na podstawie uśrednionych danych zawartych w złożonych do urzędu "Wykazach zawierających zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat" za okres od 1 półrocza 2009 r. do II półrocza 2012 r.", - kwestionowaną w odwołaniu decyzją wymierzono opłatę oddziałowi Spółki w Polsce, - odnosząc się do zarzutów odwołania, za najdalej idący uznano zarzut dotyczący niewłaściwego określenia strony postępowania; w tym zakresie wskazano: zasady działania oddziałów przedsiębiorców zagranicznych na terytorium Polski regulują przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 584 ze zm.); zgodnie z art. 85 ust. 1 tej ustawy, dla wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorcy zagraniczni mogą tworzyć oddziały z siedzibą na jej terytorium; w myśl art. 87 ustawy, przedsiębiorca zagraniczny, tworzący oddział, jest obowiązany ustanowić osobę upoważnioną w oddziale do reprezentowania tego przedsiębiorcy; pełnomocnictwo takie ma zakres wyznaczony ustawowo, uwzględniający cel ustanowienia pełnomocnika - ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce przez przedsiębiorcę zagranicznego; nie musi on występować osobiście ani przez członka uprawnionego do reprezentacji jego organu w czynnościach związanych z działalnością prowadzoną w ramach oddziału na terytorium Polski; tym samym staje się także uproszczone wchodzenie w stosunki gospodarcze z przedsiębiorcą przez osoby trzecie, chronione przed trudnościami w ocenie prawidłowości reprezentacji przedsiębiorcy; pełnomocnik o stabilnym i jednoznacznym zakresie uprawnień ułatwia także relacje przedsiębiorcy zagranicznego z organami władzy publicznej; jego uprawnienia obejmują też prawo reprezentowania w postępowaniu sądowym, jak również do ustanawiania pełnomocnika procesowego (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I CZ 21/14, opubl. Lex nr 1477421), - z załączonego do akt odpisu pełnego z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (wg stanu na 18 marca 2013 r.) dla oddziału Spółki w Polsce, do reprezentowania zagranicznego przedsiębiorcy w oddziale zostały umocowane wskazane w nim osoby; jako adres siedziby oddziału wskazano ul. [...], nr [...], W., kod [...]; taki adres widnieje na wspomnianym wyżej piśmie z 12 marca 2012 r., skierowanym do organu I. instancji; na ten sam adres zostało skierowane zawiadomienie z 22 sierpnia 2014 r. o wszczęciu niniejszego postępowania (doręczone skutecznie 25 sierpnia 2014 r., o czym świadczy adnotacja na załączonym do akt sprawy zwrotnym potwierdzeniu odbioru); na ten sam adres wysłano również kwestionowaną decyzję, - stosownie do art. 40 § 1 K.p.a., pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi; jeśli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się - w myśl § 2 tego artykułu – pełnomocnikowi; wynika stąd, że skoro obowiązkiem Spółki było ustanowienie osoby upoważnionej w oddziale do jej reprezentowania na terytorium Polski, osoba ta jest z mocy prawa pełnomocnikiem Spółki m.in. w postępowaniach administracyjnych, których stroną jest Spółka; doręcza się jej pisma generowane w ramach i w związku z postępowaniami; oddział Spółki w Polsce miał w dacie wszczęcia postępowania ustanowionych pełnomocników do reprezentowania samej Spółki we wszelkich postępowaniach administracyjnych, których jest i była stroną; w rejestrze, poza wymienieniem owych pełnomocników, wskazany został również adres siedziby oddziału Spółki; skierowanie korespondencji, związanej z postępowaniami administracyjnymi, było zatem w pełni skuteczne; bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że korespondencja ta nie została skierowana imiennie do pełnomocników Spółki; to do przedsiębiorcy należy bowiem takie zorganizowanie swej działalności, by wszelka kierowana doń korespondencja - w tym korespondencja urzędowa - docierała do rąk umocowanych do działania w jego imieniu osób, - tym samym uznano, że wszelka korespondencja, generowana w toku postępowania na etapie pierwszoinstacyjnym (w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie przed wydaniem decyzji) była kierowana i doręczana w sposób prawidłowy i skuteczny, zgody z obowiązującymi w tym zakresie regulacjami; stanowisko zaprezentowane w odwołaniu, co do określenia strony niniejszego postępowania oraz zapewnienia owej stronie odpowiedniego udziału w postępowaniu uznano za całkowicie nieuprawnione, - art. 275 ustawy - Prawo ochrony środowiska stanowi, o zobowiązaniu do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowisko podmiotów korzystających ze środowiska; opłacie podlega m.in. - stosownie do art. 273 ust 1 pkt 1 tej ustawy - wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza; w myśl art. 277 ust. 1, opłaty za korzystanie ze środowiska podmiot korzystający ze środowiska wnosi na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska, za wyjątkiem - zgodnie z ust. 2 powołanego artykułu - gazów lub pyłów do powietrza, pochodzących z eksploatacji urządzeń, które wnosi się na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce rejestracji podmiotu korzystającego ze środowiska; stosownie do art. 284 ust. 1 ustawy, podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego, - pod pojęciem "podmiotu korzystającego ze środowiska" art. 3 pkt 20 lit. a ustawy - Prawo ochrony środowiska, każe rozumieć przedsiębiorcę, w rozumieniu art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to jest - w myśl ust. 1, ostatniego z wymienionych artykułów - osobę fizyczną, osobę prawną ¡jednostkę organizacyjną niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, - Spółka, dla prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, utworzyła oddział i właśnie on, a nie Spółka, mająca siedzibę w G., jest podmiotem korzystającym ze środowiska, w rozumieniu art. 3 pkt 20 lit, a; to pojazdy używane na terytorium Polski przez oddział, a nie przez Spółkę na terytorium G. czy w jakimkolwiek innym kraju (poza Polską), wprowadzają gazy lub pyły do powietrza, podlegające opłacie za korzystanie ze środowiska, - zgodnie z art. 286 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, podmiot korzystający ze środowiska, w terminie, o którym mowa w art. 285 ust. 2 i 4, przedkłada marszałkowi województwa wykaz zawierający informacje i dane, o których mowa w art. 287, wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość tych opłat; oczywistym jest, że wykaz taki należy przedłożyć marszałkowi województwa właściwemu w sprawie; w sprawie wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza dla podmiotu korzystającego ze środowiska, zarejestrowanego na terenie Województwa [...], organem właściwym dla ustalenia wysokości opłat z tego tytułu jest marszałek tego województwa; podmiot, prowadzący działalność gospodarczą na szeroką skalę, obsługiwany przez profesjonalne kancelarie prawne, powinien mieć tego świadomość; wszelkie zatem negatywne konsekwencje, złożenia wspomnianego wykazu niewłaściwemu marszałkowi, obciążają ów podmiot, - wobec tego niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ I. instancji art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, w myśl którego, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska nie przedłożył wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, marszałek województwa właściwy w sprawie, wymierza opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska; w przypadku złożenia przez Spółkę wspomnianego wykazu Marszałkowi Województwa [...] – co podnoszono w odwołaniu - zamiast Marszałkowi Województwa [...], organ ten powinien przekazać go, stosownie do art. 65 § 1 K.p.a., właściwemu; nie wywiązanie się z tego obowiązku nie stoi jednak na przeszkodzie do wydania przez Marszałka Województwa [...] decyzji, o której mowa w art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy; na przeszkodzie do wydania takiej decyzji nie stałoby nawet przekazanie owego wykazu, bowiem zawarte w nim dane mogły wzbudzić uzasadnione wątpliwości, co do ich prawidłowości (co zresztą znalazło potwierdzenie w wynikach postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w niniejszej sprawie przez organ I. instancji); jak wynika z uzasadnienia kwestionowanej decyzji, wysokość należnej opłaty z tytułu korzystania ze środowiska za 2013 rok została ustalona w drodze oszacowania z zastosowaniem metody porównawczej wewnętrznej, tj. na podstawie uśrednionych danych zawartych w złożonych Marszałkowi Województwa [...] wykazach informacji o zakresie korzystania ze środowiska za okres od I. półrocza 2009 do II. półrocza 2012 roku; przekładane wykazy, jako miejsce korzystania ze środowiska, wskazywały jedynie ul. [...] w W.; siłą rzeczy zatem opłata za 2013 rok, ustalona w oparciu o owe wykazy, musiała obejmować korzystanie ze środowiska tylko w tym miejscu; nie obejmowała zatem korzystania ze środowiska w związku z realizacją przez Spółkę innych inwestycji, ze szczególnym uwzględnieniem budowy [...] na odcinku [...]; jak wynika z treści rozpatrywanego odwołania, korzystanie ze środowiska w związku z realizacją tej inwestycji zostało uwzględnione w wykazie złożonym - błędnie - Marszałkowi Województwa [...]; w takiej sytuacji organ odwoławczy powinien powiększyć zatem należną od Spółki opłatę z tego tytułu o kwotę określoną w wykazie złożonym Marszałkowi Województwa [...]; nie może jednak tego uczynić ze względu na dyspozycję art. 139 K.p.a., zakazującą wydanie decyzji na niekorzyść wnoszącego odwołanie, - Spółka w 2013 roku - jak sama przyznała w odwołaniu - prowadziła prace przy realizacji budowy [...], określonej w składanych wykazach za lata 2009-2012 jako teren w W., przy ul. [...]; fakt, że miały to być jedynie "prace wykończeniowe", nie może skutkować uznaniem, że korzystanie ze środowiska, pociągające za sobą konieczność wniesienia stosownych opłat, nie miało miejsca, - nie budzi wątpliwości, że Spółka nie ustaliła we własnym zakresie wysokości należnej opłaty z tytułu wprowadzania pyłów i gazów do powietrza za 2013 rok i nie wniosła jej samodzielnie, bez wezwania, w trybie przewidzianym przez art. 284 ust. 1 ustawy; w takiej sytuacji organ I. instancji był zobligowany do wymierzenia należnej opłaty, stosownie do art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, w drodze decyzji administracyjnej, m.in. na podstawie własnych ustaleń, dokonywanych na podstawie pomiarów dokonywanych przez organy administracji lub przez podmiot korzystający ze środowiska obowiązany do poniesienia opłat; ustalenie takie, siłą rzeczy, może być jedynie zbliżone do stanu rzeczywistego; ryzyko negatywnych konsekwencji takiego szacowania obciąża podmiot, który zaniedbał ciążących nań, nałożonych ustawą, obowiązków, - w tym świetle organ odwoławczy nie znalazł podstaw do podważenia prawidłowości dokonanego szacowania wysokości należnej, opłaty; w szczególności, za podstawę taką nie mógł być uznany fakt nie wykazywania użycia we wcześniejszych latach: - silników w samochodach osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy w latach 1997 - 2000 lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań EURO 2 (opłata z tego tytułu - 2,73 zł); - silników w samochodach osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy począwszy od 2005 roku lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań EURO 4 (opłata - 23,72 zł); - silników w samochodach o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 Mg, innych niż osobowe, zarejestrowanych po raz pierwszy w latach 1997 - 2001 lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań EURO 2 (opłata - 11,12 zł); - silników w samochodach o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 Mg innych niż osobowe, zarejestrowanych po raz pierwszy w latach 1997 - 2001 r. lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań EURO 2 (opłata - 15,02 zł); - silników w pojazdach wolnobieżnych, maszynach i urządzeniach wyprodukowanych do 1999 roku (opłata - 338,40 zł), - z przedłożonych przez Spółkę wykazów za lata 2009-2012 wynika, że pojazdy w objętych nimi grupach były używane w sposób nieregularny; zdarzało się, że pojazdy z określonych grup były używane tylko w jednym roku, z innych zaś grup - w różnych latach, z przerwami; oczywistym jest za tym dokonywanie pewnych uśrednień i szacunków, których skutkiem mogło być ustalenie opłaty w wysokości odbiegającej od opłaty rzeczywiście należnej, w przypadku samodzielnego ustalenia jej wysokości przez odwołującą (w zakreślonym przez prawo terminie, w trybie i na zasadach przez to prawo przewidzianych); negatywne skutki takiego błędu - w pełni zrozumiałego przy dokonywaniu szacunków - obciążają, Spółkę jako tę, która zaniechała wywiązania się z nałożonego na nią ustawowego obowiązku, - wobec tego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany wysokości ustalonej opłaty, choć przyznał, że nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić, czy pojazdy z silnikami w wymienionych wyżej grupach były używane przez Stronę również w 2013 roku; jak wskazano - z drugiej jednak strony - faktu takiego użycia nie sposób w sposób jednoznaczny wykluczyć; żadnego dowodu w tej mierze nie złożyła zresztą sama odwołująca, - odnotowano, że omawiane wątpliwości dotyczą tylko niewielkiej części kwoty należności (łącznie 390,99 zł z ogólnej kwoty 128 529 zł); ponieważ mowa jest o kwocie wynikającej z przybliżonych szacunków, operujących pewną dozą przybliżenia, nieobejmujących zresztą (jak wskazano powyżej) całości działalności Spółki, z której wynika obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska w zakresie objętym niniejszym postępowaniem, organ nie znalazł również i w tym przypadku podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W skardze, uzupełnionej pismem procesowym (k. 56-71), Spółka zarzuciła naruszenie: - w sposób rażący art. 3 pkt 20 lit. a. ustawy - Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 28, 29 w zw. z art. 30 § 1 K.p.a. i art. 33, 331 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), zwanej dalej "K.c.", poprzez: - uznanie oddziału zagranicznego przedsiębiorcy za podmiot korzystający ze środowiska, o którym mowa w art. 3 pkt 20 lit. a ustawy - Prawo ochrony środowiska, w sytuacji gdy nie ma on zdolności uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym jako strona postępowania i nie może być adresatem decyzji; oddział nie jest przedsiębiorcą, w rozumieniu art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, ani przedsiębiorcą zagranicznym, w rozumieniu art. 5 ust. 3 tej ustawy; brak również odrębnej ustawy, która przyznałaby oddziałowi zagranicznego przedsiębiorcy zdolność do występowania jako strona w postępowaniu o wymierzenie opłat za korzystanie ze środowiska; - skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, to jest do oddziału zagranicznego przedsiębiorcy, co skutkuje jej nieważnością; dotyczy to także orzeczenia organu I. instancji, z uwagi na wystąpienie przyczyn, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 K.p.a., - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I. instancji, w sytuacji, gdy została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz skierowana do podmiotu niebędącego stroną w niniejszej sprawie, a w szczególności z naruszeniem następujących przepisów skutkujących nieważnością: - art. 28, 29 w zw. z art. 30 § 1 K.p.a. i art. 33, 331 K.c. oraz art. 3 pkt 20 lit. a ustawy - Prawo ochrony środowiska, poprzez przeprowadzenie postępowania względem podmiotu niebędącego stroną w sprawie z uwagi na brak zdolności administracyjnoprawnej - zdolności bycia pomiotem praw i obowiązków adresowanej do niego decyzji; - art. 10 § 1 i art. 60 § 4 w zw. z art. 40 § 1 K.p.a. poprzez: brak skutecznego zawiadomienia Spółki o wszczęciu postępowania administracyjnego, w trybie art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, a tym samym niezapewnienie czynnego udziału w sprawie i uniemożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie materiałów i dowodów; uznanie, że za skutecznie doręczoną przedsiębiorcy zagranicznemu korespondencję w sprawie kierowaną na adres oddziału, w sytuacji gdy powinna być ona doręczona Spółce, której siedziba znajduje się w G., ewentualnie na adres osoby upoważnionej w oddziale do reprezentowania przedsiębiorcy stosownie do obowiązku, o którym mowa w art. 89 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej; uznanie, że korespondencja kierowana na adres oddziału została skutecznie doręczona pełnomocnikowi - osobie upoważnionej w oddziale do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego, w sytuacji gdy pełniący funkcje pełnomocnika nigdy nie wskazywał adresu [...] jako swojego, a w aktach rejestrowych oddziału został podany zupełnie inny adres; - art. 65 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska i art. 105 § 1 K.p.a., przez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji, określającej wysokość należnej opłaty za korzystanie ze środowiska w 2013 roku; pomimo faktu, że Spółka przedłożyła do Marszałka Województwa [...] wykaz zawierający informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska za ten rok; dopełniła tym ciążącego na niej obowiązku: w konsekwencji brak było podstaw do prowadzenia postępowania, a jeżeli zostało ono wszczęto to powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, - art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez brak uchylenia decyzji organu I. instancji w całości i umorzenia postępowania w sprawie w całości, w sytuacji gdy zachodziły ku temu podstawy; orzeczenie wydano bowiem wobec podmiotu nieposiadającego zdolności do występowania w sprawie w charakterze strony, - art, 136 w zw. z art. 7 i 77 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów sprawie; w rezultacie niedostatecznie wyjaśniono sprawę (wobec zarzutów podniesionych w odwołaniu) w zakresie: - jaki adres został wskazany przez pełnomocnika (przedstawiciela) zagranicznego przedsiębiorcy w oddziale (osobę reprezentującą spółkę akcyjną prawa [...]) i ustalenia czy korespondencja, kierowana na adres oddziału, może być uznana za doręczoną skutecznie samemu przedsiębiorcy zagranicznemu, - argumentów podniesionych w odniesieniu do intensywności i charakteru robót prowadzonych w 2013 roku w W. przy dostosowaniu odcinka [...] do parametrów [...]; w szczególności organy obu instancji zaniechały jakichkolwiek działań w tym przedmiocie; nie wyjaśniły, w jaki sposób Spółka korzystała ze środowiska i jaki był zakres tego korzystania w 2013 roku wobec tego, że wówczas nastąpiło znaczne ograniczenie jej działalności na terenie Polski; w szczególności organy nie zwróciły się do inwestora - [...], nie ustaliły ilości pojazdów, stanowiących własność Spółki w 2013 roku oraz rodzajów pojazdów składających się na jej flotę; - nie ustalano w rejestrze przedsiębiorców, jaki adres na terenie Polski został podany przez osobę reprezentującą zagranicznego przedsiębiorcę w Polsce; - art, 138 § 1 pkt 1 oraz art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu I. instancji w mocy i zaakceptowanie jej wydania z naruszeniem art. 7, 77 § 1 K.p.a.; naruszenie to polegało na nieprawidłowym przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i bezkrytycznym rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w sytuacji gdy dane przyjęte przez organ I. instancji, na potrzeby ustalenia opłaty, nie charakteryzowały się dostatecznym stopniem skonkretyzowania w odniesieniu do rzeczywistego poziomu emisji zanieczyszczeń w 2013 roku, - art. 107 § 3 K.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia skarżonego aktu, które nie odpowiada wymogom stawianym przez ustawodawcę tej części orzeczenia; w szczególności nie odniesiono się do zarzutu odwołania, gdzie podnoszono, że decyzja została wydana wobec podmiotu, który nie posiada zdolności do występowania w sprawie w charakterze strony, oraz do zarzutu jedynie wykończeniowego charakteru prac, prowadzonych w 2013 roku przy budowie [...] na odcinku [...], i wpływu tej okoliczności na konieczność weryfikacji wysokości oszacowanej kwoty. Wniesiono o stwierdzenie nieważności, względnie o uchylenie, decyzji obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy (k. 75) Pełnomocnik Spółki potwierdził, że nie składała ona wykazów, obejmujących korzystanie ze środowiska na terenie województwa [...] za 2013 rok. Zarzucał jednak, że zakres korzystania ze środowiska został przez organ źle oszacowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć tylko w części jej argumentacja jest trafna. Zaskarżoną decyzje wydano mianowicie z naruszeniem przepisów prawa procesowego, w zakresie prawidłowego wyjaśnienia stanu sprawy z uwzględnieniem interesu strony. Nie są sporne istotne uwarunkowania prawne sprawy jak i brzmienie stosownych regulacji, przytoczonych przez organ. Z uwagi na uprzednie zreferowanie, ponowne powtarzanie stanowiska organu w tym zakresie byłoby zbędne. Sąd uznaje je za własne. Trafnym zarzutem skargi, skutkującym potrzebą chylenia skarżonego aktu, jest brak dostatecznego wyjaśnienia, jaki był faktyczny zakres korzystania ze środowiska przez Spółkę w 2013 roku. Na etapie odwołania Spółka podnosiła, wprost że zakres korzystania ze środowiska w związku z eksploatacją maszyn na terenie województwa [...] uległ ograniczeniu (prowadzono tylko prace wykończeniowe). Jednocześnie, co odnotowano w zaskarżonej decyzji, kwestie korzystania ze środowiska na terenie innych województw, co do emisji z urządzeń (w danym przypadku [...]) wyłączono z zakresu danego postępowania, wobec przedłożenia w danym zakresie stosowanego wykazu, mogącego stanowić podstawę egzekucji należności z tego tytułu i wobec treści art. 139 K.p.a. Sąd z kolei, wobec treści art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), przyjętych przez organ zasad w danym zakresie nie podważa. W takiej sytuacji - mając na uwadze sformułowanie przez Spółkę zarzutów, jakoby oparcie się na danych z lat ubiegłych było wadliwe - organ odwoławczy winien był zwrócić się do strony wprost o udostepnienie dokumentacji, która mogłaby stanowić wiarygodną podstawę dla dokonania dokładniejszych szacunków – precyzując, jakie informacje są niezbędne. Powinien przy tym pouczyć (wobec treści art. 8 i 9 K.p.a.), że ich nieprzedłożenie spowoduje ustalenie opłat według danych, jakimi dysponuje organ. Bezzasadne są wprawdzie wywody skargi, gdzie sugerowano jakoby organ administracji był obowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego niejako zamiast strony – np. do zwracania się o określone wyjaśnienia do [...]. Czynności takie mogą być wprawdzie podejmowane lecz w celu weryfikacji danych, przedkładanych przez stronę, gdy budzą one uzasadnione wątpliwości organu. Nie zaś wyłącznie w jej interesie, niejako w zastępstwie. To podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany do przedkładania informacji o zakresie ewentualnych emisji. Musi więc generalnie podnosić także koszty związane z pozyskanie i opracowaniem stosownych informacji. O ile tego nie czyni, obowiązek dokonywania szczegółowych ustaleń i ponoszenia związanych z tym ewentualnych kosztów nie może być przniesiony na organ władzy publicznej. Trafnie więc organ odnotował, że ewentualne negatywne skutki, wynikające z niedokładności szacunków musi ponieść odpowiedzialny za zaniedbanie, gdy chodzi o spełnienie obowiązku publicznoprawnego (obowiązek samodzielnego naliczenia i wniesienia opłat). Co do zasady dopuszczalne jest też w danej sprawie zastosowanie metody szacowania. W oparciu o mający w sprawie odpowiednie zastosowanie art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy – Ordynacja podatkowa wobec treści art. 281 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska, organ określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania m.in., jeżeli brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia. Jednocześnie jednak, w myśl ust. 5 powołanego art. 23, "Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania". Z kolei stosowana odpowiednio metoda szacowania porównawcza wewnętrzna jest oparta na porównaniu wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy, w których znana jest wysokość obrotu (art. 23 ust. 3 pkt 1 ustawy). Użycie wyrazu "porównanie" nie oznacza, że obrót (tu odpowiednio zakres korzystania ze środowiska) musi być przyjmowany jako identyczny we wszystkich okresach. O ile strona przedstawi wiarygodne dane, potwierdzające, że zakres korzystania ze środowiska był odpowiednio mniejszy – w konkretnym wykazanym przez zainteresowanego zakresie – wynikiem szacunku może być ustalenie wartości charakteryzujących zakres emisji o innej wielkości niż w okresach poprzednich. Pomimo tego szacunek będzie jednak oparty o uprzednich wartościach bezwzględnych, lecz skorygowanych konkretnym współczynnikiem, odzwierciedlającym różnice. Trafnie wywodzi organ administracji, że podmiot, który może sobie zapewnić fachową obsługę prawną, winien we własnym zakresie wykazać aktywność, przedstawiając określone dane, które mogłyby służyć bardziej precyzyjnemu oszacowaniu wysokości opłat. Nie mogą nimi być, jak słusznie podnosi organ odwoławczy, informacje wyłącznie o braku użycia określonych urządzeń objętych hipotetycznym wykazem, sporządzonym przez organ. Tego rodzaju informacja nie jest przydatna dla szacunku, skoro nie przedłożono żadnych danych, które wskazywałyby analogiczny do poprzedniego zakres użycia innych urządzeń (czy wręcz mniejszy). Nie sposób przyjąć by tylko fragmentaryczne informacje, przedłożone przez Stronę, które wskazywać by mogły na mniejszy zakres obciążeń z tytułu opłat, wobec ograniczenia wykorzystywania niektórych z urządzeń, mogły być podstawą do podważenia szacunku, gdy nie przedstawiano pełnych danych, pozwalających wykluczyć sytuację, że - w zamian za to - użycie innych było znaczniejsze. Powyższe uwagi nie podważają jednak ogólnej konstatacji, że - nawet gdy podmiot jest profesjonalnie reprezentowany - organ administracji, przed wydaniem orzeczenia opartego na szacunkach wobec braku danych, powinien wystąpić wprost do danej strony o ich dostarczanie, z pouczeniem o ewentualnych negatywnych skutkach nie przedłożenia stosownych dokumentów. Regułę tego rodzaju wywodzić należy zarówno z treści przepisów ogólnych, w zakresie budowania zaufania od organów władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) oraz uwzględnienia w postępowaniu, w miarę możliwości, słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.) jak i obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.). Wskazane zasady ogólne korespondują z kolei z przywoływanymi wcześniej regułami szacowania wielkości, służących określeniu wymiaru należności publicznoprawnych, sformułowanych w ustawie - Ordynacja podatkowa. Uchybienie wskazanym wyżej przepisom postępowania, w następstwie nie zwrócenia się do strony o przedłożenie konkretnych danych mających oparcie w stosownych dokumentach, w sytuacji gdy podnoszono w odwołaniu, że szacunek został dokonany wadliwie, wobec ograniczenia ograniczania zakresu korzystania ze środowiska na terenie danego województwa, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obligowało to Sąd do uchylenia skarżonego aktu. Jedynie na marginesie wypada odnotować, że - na etapie postępowania przed Sądem - Spółka przedłożyła pewne dokumenty, które - w jej ocenie - mają znacznie dla podważenia prawidłowości szacunku. Ich przydatność dla dokonania bardziej precyzyjnego szacunku oceni organ, rozpatrując ponownie sprawę. Przed wydaniem orzeczenia, jeśli przedłożone dane uzna za niewystarczające, wezwie Stronę do ich uzupełnienia, czy przedłożenia stosownych dokumentów, na podstawie których możliwa byłaby ich weryfikacja, jako warunek uwzględnienia faktycznego ograniczenia zakresu korzystania ze środowiska w konkretnym zakresie w stosunku do lat ubiegłych. W razie uzupełnienia materiału dowodowego w znacznym zakresie organ przy tym rozważy zasadność wydania decyzji kasatoryjnej, w myśl art. 138 § 2 K.p.a. Trafny jest także inny zarzut skargi, choć nie ma on znaczenia w kontekście zasadności uchylenia skarżonego aktu. Celnie wywodzono w skardze, że podmiotem praw i obowiązków jest w niniejszym postępowaniu, wobec treści art. 29 K.p.a., osoba prawna – Spółka, mająca notabene siedzibę w G. Nie zmienia tego fakt, że Spółka ta utworzyła oddział na terenie Polski, co dopuszczają stosowne przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (art. 85). Brak z kolei regulacji szczególnej w stosunku do art. 29 K.p.a. z której treści możnaby wywodzić, że oddział Spółki, będącej przedsiębiorcą zarejestrowanym za granicą, ma genialnie zdolność prawną bycia podmiotem praw i obowiązków odrębnie od tej osoby prawnej. Przytaczane z kolei przez strony sporu zapis ustawy - Prawo ochrony środowiska, gdzie zdefiniowano pojęcie podmiotu korzystającego ze środowiska (art. 3 pkt 3) przesądza tylko - w kontekście zasady, że opłaty za korzystanie ze środowiska ponoszą danego rodzaju podmioty - w przypadku działalności prowadzonej, w jakiej formie i przy spełnieniu, jakich innych warunków istnieje obowiązek ponoszenia opłat. Nie modyfikuje jednak treści art. 29 K.p.a. definiującego, kto jest w istocie podmiotem stosunku administracyjnoprawnego. Wobec wskazanych uwarunkowań w decyzji organu I. instancji oczywiście wadliwie zdefiniowano podmiot obowiązany do poniesienia opłaty. Wskazano bowiem, jakoby chodziło o oddział Spółki. Utrzymując w mocy tę decyzję, organ odwoławczy wskazał w komparycji swojego orzeczenia, że chodzi o akt zobowiązujący do poniesienia opłat Spółkę, która prowadzi równocześnie oddział w Polsce. Z kolei z treści uzasadnienia wynika, jakoby obowiązanym do zapłaty (a więc podmiotem obowiązku nałożonego orzeczeniem) miał jednak oddział Spółki, gdyż to z jego dzielnością wiąże się powinność uiszczenia opłat. Taka konstatacja organu jest oczywiście błędna. Jak wskazano bowiem, podmiotem praw i obowiązków może być - gdy chodzi o struktury organizacyjne spoza administracji publicznej i niebędące organizacją społeczną - jedynie osoby prawne lub fizyczne. Sygnalizowane w doktrynie i judykaturze wyjątki od tej zasady, wynikające z przepisów szczególnych (np. ograniczona zdolność prawna spółki jawnej czy wspólnoty mieszkaniowej), nie znajdą w danej sprawie zastosowania. Jednocześnie chybiona jest argumentacja skargi, jakoby decyzja dotknięta była rażącą wadliwością, jako skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie (wobec art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.). W istocie bowiem jedynie wadliwie określono nazwę podmiotu, będącego zobowiązanym w następstwie wydania decyzji. Błąd w danym zakresie ma charakter oczywisty. Może być on więc sprostowany, w myśl art. 113 § 1 K.p.a. Analogiczne stanowisko, w kontekście innych przypadków błędnego oznaczenia strony, prezentowane jest w judykaturze (patrz wyroki NSA o sygn. akt II OSK 1353/05 i 1279/13 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Także w orzecznictwie sądów powszechnych przyjmuje się, że: "posłużenie się firmą oddziału osoby prawnej nie oznacza, że strona postępowania działa jako niezależny podmiot stosunków prawnych, ponieważ stroną w postępowaniu sądowym jest wówczas sama osoba prawna będąca przedsiębiorcą zagranicznym" (postanawianie SN o sygn. akt III OSK 72/14 – opubl. LEX nr 1648708). W danym przypadku dla wyeliminowanie tego oczywistego błędu nie byłoby koniczne wydanie decyzji reformatoryjnej ani tym bardzie kasatoryjnej, w celu ponownego prowadzenia postępowania. Co kluczowe w sprawie, sposób opisania podmiotu postępowania w osnowie decyzji organu I. instancji nie pozostawia wątpliwości, o jaką konkretną spółkę prawa handlowego, mającą siedzibę za granicą, chodzi w istocie. W takiej sytuacji nie można przyjąć, jakoby decyzję skierowano do osoby niebędącej stroną w sprawie, zaś oczywiście błędne przytoczenie nazwy podmiotu stanowi oczywisty błąd, podlegający sprostowaniu. Wobec wywodów skargi, jakoby zachodziły przesłanki nieważności, zakreślone w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., trzeba odnotować, że nie każde oczywiste naruszanie przepisów można kwalifikować jako "rażące naruszenie prawa". W danym przypadku rażąco naruszona miałaby być norma, zakreślająca katalog podmiotów w postępowaniu administracyjnym. Istotne jest jednak także, jakiego rodzaju norma została naruszona, w kontekście oceny czy dane orzeczenie może pozostać w obrocie w państwie praworządnym. Kluczowa jest więc w rzeczywistości waga uchybienia. Wzgląd na zasadę pewności prawa i generalnie ochronę trwałości decyzji ostatecznych, nie pozwala przyjąć jakoby w następstwie błędu, co do precyzyjnego opisu podmiotu, gdy brzmienie wadliwych zapisów nie stanowi jednak obiektywnie przeszkody dla jednoznaczne sprecyzowanie, kogo dotyczy orzeczenie (zwłaszcza dla samego podmiotu praw i obowiązków), dany akt mógł zostać wyeliminowane z obrotu w trybie nadzwyczajnym, np. w następstwie stwierdzania jego nieważności. Stąd wprawdzie zarzuty skargi co do użycia w decyzji organu I. instancji nieprawidłowego oznaczenia strony zobowiązanej są zasadne, jednak ich podzielenie przez Sąd nie mogło prowadzić do wyeliminowania z obrotu orzeczeń obu instancji w następstwie stwierdzania ich nieważności czy wyłącznie przez uchylenia. Natomiast nie są zasadne pozostałe zarzuty skargi. Trafnie wprawdzie w niej odnotowano, że reguła jest - gdy strona ma ustanowionego pełnomocnika - doręczanie orzeczeń właśnie jemu (art. 40 § 2 K.p.a.). W cienie Sądu jednak reguła ogólna, wyrażona w Kodeksie, doznaje ograniczeń, gdy chodzi o doręczania podmiotom zagranicznym, prowadzącym swoje oddziały w Polsce. Regulacje w tym zakresie należy traktować, jako lex specialis w stosunku do reguł generalnych. Prawodawca warunkuje bowiem utworzenie oddziału przedsiębiorstwa zagranicznego ustanowieniem w nim pełnomocnika danego podmiotu, umocowanego na terenie Polski, a adres oddziału wpisywany jest do publicznie dostępnego rejestru. Oczywistym celem tych rozwiązań jest więc ułatwienie komunikowania się przy obrocie z danym przedsiębiorcą właśnie za pośrednictwem samego oddziału w którym jest jego pełnomocnik. W takiej sytuacji, doręczanie korespondencji do oddziału musi być uważane za skuteczne, pomimo tego, że ustanowiony w nim pełnomocnik wskazuje inne miejsce zamieszkania (także ujawnione w rejestrze). Gdy utworzony jest oddział przedsiębiorstwa zagranicznego, znajduje wobec tego zastosowanie reguła doręczeń zakreślone w art. 45 K.p.a. Ze względu na szczególny charakter pełnomocnika w danym przypadku (umocowanie wymagane ex lege, wobec utworzenia oddziału) ujawniony w rejestrze adres jego zamieszania nie służy generalnie doręczaniu mu korespondencji. Stosowne zadania w tym zakresie wykonuje oddział, w którym - zgodnie z ustawowym wymaganiem - musi być ustanowiony pełnomocnik. W innym przypadku ujawnienie w rejestrach adresu oddziału nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia, jako informacja bez praktycznego znaczenia w obrocie. Jedynie na marginesie trzeba odnotować, że wskazana kwestia - nawet gdyby uznać, że korespondencja powinna być doręczana na adres pełnomocników - nie ma przesądzającego znacznie w sprawie. W toku postępowania administracyjnego ani nawet przed Sądem nie wywiedziono, jakoby ewentualne wadliwe doręczenia skutkowały realnie ograniczeniem możliwości ochrony praw przez stronę. Skoro terminowo były wnoszone środki odwoławcze a następnie skarga nie sposób uznać, aby osoby stosownie umocowane (reprezentujące podmiot) nie dysponowały niezbędnymi informacjami o stanie sprawy i były pozbawione możliwości podejmowania w postępowaniu administracyjnym kroków w celu ochrony interesów Spółki. Chybione są także dalsze zarzuty skargi, z następujących względów: - zasadne było wszczęcie postępowania w przedmiocie wymierzenia opłaty za emisje z urządzeń za 2013 rok; jest bowiem poza sporem ze podmiot obowiązany (Spółka) nie przełożył informacji, co do pełnego zakresu korzystania ze środowiska (eksplantacji urządzeń na terenie województwa [...]) a korzystanie takie miało miejsce (patrz rozprawa); organ nie oceniał wprawdzie wykazów, przedłożonych wadliwie do Marszałka Województwa [...] (ze wskazanych wcześniej przyczyn); jednak nie może budzić wątpliwości, że przedłożone tam wykazy, nieobejmujące pewnego zakresie korzystania ze środowiska, mogą budzić zastrzeżenia; nie ma wobec tego w sprawie kluczowego znaczenia, czy postawą procedowania miałby być art. 288 ust. 1 pkt 1 czy też 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska; nie było wobec tego także przesłanek do umorzenia postępowania, - wobec wcześniejszych konstatacji, nie sposób uznać, aby kwestionowany akt był dotknięty wadą nieważności; brak było też przesłanek do wyjaśniania, jaki jest adres zamieszkania pełnomocników Spółki; korespondencja bowiem winna być kierowana do jej oddziału. Sąd nie uwzględnił wniosku o uchylenie także orzeczenia organu I. instancji, nie wykazano bowiem ani Sąd nie dostrzegł z urzędu, na danym etapie rozpatrywania sprawy, aby było to niezbędne dla właściwego jej załatwienia, w myśl art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji. W pkt 2 sentencji orzeczono o zwrocie kosztów na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), na które składają się: kwota 2000 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi i kwota 3600 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego. Orzekając ponownie w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni ocenę prawną sformułowaną w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.