IV SA/Wa 3878/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. z dnia 8 sierpnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. S. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r. odrzucił skargę W. S. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Powodem nieuwzględnienia wniosku było niedopełnienie przez skarżącego – pomimo wystosowanego do niego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia – obowiązku rzetelnego i wyczerpującego wykazania swojej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z kolej postanowieniem z dnia 24 maja 2016 r. Sąd, po rozpoznaniu wniosku skarżącego, odmówił sprostowania i uzupełnienia powołanego na wstępie postanowienia z dnia 8 lutego 2016 r. W piśmie z dnia 20 czerwca 2016 r. W. S. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2016 r. W dniu 8 sierpnia 2016 r. złożył natomiast – na urzędowym formularzu - kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako jedyne źródło utrzymania skarżący wykazał gospodarstwo rolne o powierzchni 10 ha, oświadczając jednak, że nie przynosi ono dochodu. Ponadto podał, że jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2. Przekreślił pozostałe rubryki formularza wniosku przeznaczone na dane o stanie majątkowym. Oświadczył, że korzysta z kredytu klęskowego i ma zadłużenie alimentacyjne. Wskazał, że należący do niego majątek jest zajęty przez komornika sądowego. Część oświadczenia obejmującą dane o stanie rodzinnym przekreślił, a w części wpisał "nie ma". W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że obecnie jest w trudnej sytuacji i nie stać go na ustanowienie adwokata z wyboru. W. S. dołączył do wniosku kserokopie: 1) zawiadomienia komornika sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, skierowanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych wobec M. S.; 2) zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 r. (z potwierdzeniem nadania na adres urzędu skarbowego), w którym skarżący nie zadeklarował dochodu; 3) decyzji kierownika biura powiatowego Agenci Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2015 r. o przyznaniu W. S. pomocy finansowej w wysokości 1.364,04 zł w związku ze szkodami spowodowanymi w gospodarstwie rolnym przez suszę w 2015 r. Ponieważ oświadczenie wnioskującego i dołączone do niego dokumenty były niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, w piśmie z dnia 20 października 2016 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. do nadesłania aktualnego zaświadczenia potwierdzającego podaną we wniosku powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz wskazującego, jaka jest dochodowość tego gospodarstwa; 3. do nadesłania aktualnego zaświadczenia wskazującego, jakie i w jakiej wysokości w latach 2015 - 2016 skarżący otrzymał płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 4. do nadesłania kopii decyzji określających łączną wysokość zobowiązań W. S. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2016 rok; 5. do nadesłania kopii umowy kredytowej, wraz z harmonogramem spłat, na podstawie której udzielono mu kredytu wskazanego w rubryce nr 11 wniosku; 6. do nadesłania kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym; 7. do złożenia jednoznacznych oświadczeń: – czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy wspólnie z innymi osobami, – czy skarżący nie ma jakichkolwiek zasobów (w tym oszczędności zgormadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, np. udziałów, polis, inwestycji, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, wierzytelności), ani wartościowych przedmiotów, czy posiada zasoby lub wartościowe przedmioty. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 5 listopada 2016 r., W. S. złożył do akt sprawy kserokopie: 1. wzmiankowanego zawiadomienia komornika sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, skierowanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych wobec M. S.; 2. zawiadomienia komornika sądowego z dnia 18 kwietnia 2016 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, skierowanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych wobec R. S.; 3. zawiadomienia komornika sądowego z dnia 23 lutego 2016 r. o zajęciu wierzytelności, skierowanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu zaspokojenia należności wobec Komendanta Głównego Policji z tytułu zwrotu kosztów postępowania przed sądem administracyjnym; 4. postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. oddalającego wniosek W. S. o wpis do księgi wieczystej nr [...] hipoteki na rzecz [...] w [...] w celu zabezpieczenia roszczeń wynikających z umowy o kredyt obrotowy; 5. decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego na 2016 rok, ustalającej jego wysokość na 1.658,00 zł; 6. dowodów wpłat należności za energię elektryczną, gaz oraz wodę i kanalizację, dokonanych przez skarżącego w październiku bieżącego roku, na łączną kwotę 397,18 zł; 7. pisma skarżącego z dnia 15 lipca 2014 r., zawierającego wniosek do Urzędu Miejskiego w [...] o wydanie dokumentu potwierdzającego spowodowanie strat przez deszcz nawalny w uprawie pszenicy ozimej; 8. postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2014 r. i referendarza sądowego w tym samym Sądzie z dnia 11 maja 2015 r., którymi przyznano W. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym. W piśmie z dnia 5 listopada 2016 r., przy którym skarżący nadesłał kserokopie wymienionych dokumentów, oświadczył on, że: 1. nie posiada wyciągów z rachunków bankowych, rachunki zostały zajęte przez komorników, a ze względu na małe gospodarstwo jest zwolniony z prowadzenia dokumentacji finansowej; 2. nie otrzymał dotąd odpowiedzi na wniosek z dnia 15 lipca 2014 r., "co wiąże się z dochodowością lub dochodem"; 3. płatności bezpośrednie otrzymane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostały przeznaczone na spłatę poprzedniego kredytu; 4. nie otrzymał jeszcze umowy kredytowej, ponieważ trwają czynności związane z zabezpieczeniem kredytu; 5. nie posiada papierów wartościowych, funduszy inwestycyjnych, wierzytelności, oszczędności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada wartościowych przedmiotów. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2016 r., podobnie jak we wniosku złożonym w marcu bieżącego, skarżący zadeklarował brak jakiegokolwiek dochodu. Jednocześnie wykazał majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni 10 ha i domu o powierzchni 120 m2, podając, że został on zajęty przez komornika. Nadesłał także dokument (zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego) potwierdzający, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych. Wobec tak przedstawionej przez wnioskującego sytuacji finansowej konieczne było ustalenie, jakie są rzeczywiste źródła jego utrzymania. W tym celu zobowiązano W. S. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych (lit. a wezwania z dnia 20 października 2016 r.), zaświadczenia potwierdzającego podaną we wniosku powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz wskazującego, jaka jest dochodowość tego gospodarstwa (lit. b wezwania), zaświadczenia w sprawie płatności bezpośrednich wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (lit. c wezwania), a także dodatkowego oświadczenia, uzupełniającego oświadczenie z dnia 8 sierpnia 2016 r. w zakresie obejmującym posiadane zasoby (lit. g wezwania). Skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z wymienionych dokumentów źródłowych, a informacja udzielona przez niego w piśmie z dnia 5 listopada 2016 r. (lit. g), w zakresie obejmującym uzupełnienie oświadczenia o posiadanych zasobach, tylko częściowo odpowiada na wezwanie, pomijając w szczególności oświadczenie o innych prawach majątkowych, w tym o posiadanych udziałach. Podnoszona przez W. S. okoliczność prowadzenia z jego majątku egzekucji nie jest przez referendarza sądowego kwestionowana. Potwierdzają ją zarówno nadesłane przez skarżącego kopie zawiadomień komornika sądowego, jak i treść działu III księgi wieczystej nr [...] (https://przegladarka-ekw.ms.gov.pl - stan na 17 listopada 2016 r.), prowadzonej dla wykazanej w rozpoznawanym wniosku nieruchomości. Jednakże fakt, że W. S. nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego i nie reguluje należności wynikających z prawomocnego orzeczenia sądu, nie oznacza jeszcze, że nie osiąga on jakiegokolwiek dochodu i nie ma źródeł utrzymania. Twierdzenie skarżącego, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu i nie ma źródeł utrzymania, budzi tymczasem wątpliwości chociażby w kontekście przedstawionych przez niego potwierdzeń wpłat należności związanych z utrzymaniem domu, których dokonał w minionym miesiącu, jak też powoływana okoliczność przyznania kredytu obrotowego, co musiało się wiązać z oceną przez bank tzw. zdolności kredytowej wskazującej, czy skarżący będzie w stanie spłacać kredyt. Wątpliwości, co do tego, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty postępowania, jawią się jako tym bardziej uzasadnione w kontekście informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu. Z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym (nr [...]) wynika bowiem, że W. S. jest jedynym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "[...]" w [...], w której posiada udziały o łącznej wartości 5.000 zł. Przedmiotem działalności tej spółki jest m.in. produkcja soków i przetwórstwo owoców i warzyw. W rejestrze nie ma informacji o tym, że spółka ma zaległości, bądź że prowadzone jest wobec niej postępowanie likwidacyjne. Z kolei z informacji zawartych w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl) wynika, że osobie (lub osobom) o tym samym imieniu i nazwisku, co skarżący (gmina [...]) przyznano w roku budżetowym 2015 płatności w kwotach 13.971,52 zł i 12.558,69 zł. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że gdy - tak, jak w przedmiotowej sprawie - oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony o braku środków finansowych. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). W. S. w istocie zaniechał tej współpracy. Nie przedstawił bowiem żądanych dokumentów, dotyczących jego sytuacji finansowej, a informacje udzielone przez niego w piśmie z dnia 5 listopada 2016 r., ani nie są wystarczające do oceny tej sytuacji, ani nie stanowią usprawiedliwienia dla niewykonania wezwania. Okoliczność, że rachunki bankowe wnioskującego są zajęte przez komornika nie zwalania z obowiązku przedstawienia wyciągów z tych rachunków. Z kolei przeznaczenie płatności bezpośrednich na spłatę kredytu nie zwalnia z obowiązku przedstawienia dokumentu potwierdzającego wysokość przyznanych świadczeń. Skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych zaświadczeń, ani nawet dokumentu, który potwierdzałby, że podjął próbę uzyskania któregokolwiek z nich. Przedstawiane przez niego dokumenty (kopia pisma z dnia 15 lipca 2014 r. i decyzji z dnia [...] października 2015 r.), dotyczące szkód poniesionych w gospodarstwie rolnym z powodu suszy i deszczów nawalnych, odnoszą się natomiast do okoliczności, które miały miejsce w 2014 r. i w 2015 r. Nie są więc miarodajne dla oceny jego rzeczywistej - zatem i aktualnej - sytuacji finansowej. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W konsekwencji należy stwierdzić, że W. S., odstępując od należytego wykonania wezwania, mającego na celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej, uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Postanowienia o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy, wydane w przeszłości w innych sprawach, nie determinują zaś w żaden sposób rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a poczynione w nich ustalenia nie mogą być podstawą dokonywanej w tej sprawie oceny możliwości płatniczych wnioskującego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.