IV SA/Wa 393/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (radcy prawnego) z urzędu w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 26 stycznia 2013 r. P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na opisaną wyżej decyzję Głównego Geodety Kraju. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w wysokości 200 zł., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (radcy prawnego) z urzędu. Skarżący w uzasadnieniu swojego żądania podał jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trojgiem dzieci w wieku szkolnym. Stwierdził, że nie stać go na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bowiem "nie dysponuje kwotą ok. 3 000 zł"., zaś niniejsza sprawa jest skomplikowana. Rubrykę 7 (majątek) i 10 (dochody) formularza PPF skarżący przekreślił. W dniu 13 marca 2013 r. wyznaczony do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz wezwał P. K. do uzupełnienia złożonych we wniosku oświadczeń oraz nadesłania oznaczonych w treści wezwania dokumentów. Skarżący został wezwany do wyjaśnienia: z jakich konkretnie środków finansowych czerpie środki na bieżące utrzymanie, skoro we wniosku o prawo pomocy nie podał żadnych źródeł dochodów (należało wskazać źródło dochodu oraz przedłożyć dokumenty potwierdzające tę okoliczność – np. umowę o pracę, umowę najmu lokalu, zaświadczenie z urzędu pracy o pozostawaniu osobą bezrobotną przez żonę skarżącego), wyjaśnienia gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego mieszka oraz ile wynoszą ewentualne opłaty z tym związane (opłata za mieszkanie, czynsz najmu lokalu, opłaty związane z jego eksploatacją), oświadczenia, czy skarżący posiada oszczędności pieniężne, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wezwanie obejmowało także obowiązek nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, będących w posiadaniu członków rodziny, przedstawiających operację na rachunkach za okres ostatnich trzech miesięcy (w przypadku nieposiadania rachunku bankowego należało złożyć stosowne oświadczenie). P. K. zobowiązany został ponadto do wskazania wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny oraz ich udokumentowania (w formie faktur, rachunków, dowodów wpłaty) oraz do wyjaśnienia, czy którykolwiek z członków rodziny otrzymuje świadczenia pieniężne lub niepieniężne od instytucji publicznych. W odpowiedzi P. K. wyjaśnił, że jego rodzina utrzymuje się z wynajmu mieszkań i lokalu użytkowego i z tego tytułu uzyskuje kwotę 3200 zł. Małżonka skarżącego uzyskuje dochód w wysokości ok. 2200 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że stałe wydatki miesięczne opiewają na kwotę 2208 zł. Dodatkowo wyżywienie miesięczne to ok. min. 1500 zł. Skarżący podkreślił, że inne wydatki to lekarstwa, kieszonkowe dla dzieci, buty, ubrania, kurtki dla dzieci i inne wydatki, których kwoty skarżący nie podał. Stwierdzono, co następuje: Biorąc pod uwagę informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i informacje udzielone przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 marca 2013 r., referendarz sądowy uznał, ze wnioskodawca nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) jak i w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub ustanowienie pełnomocnika). Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu ustawy procesowej wynika, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, bowiem to strona ubiega się o przyznanie tego prawa. Inkwizycyjność sądu ogranicza się do wzywania wnioskującego o usuniecie braków formalnych oraz merytorycznych wniosku. To strona postępowania sądowoadministracyjnego ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Owo "wykazanie" polega na należytym uzasadnieniu i uprawdopodobnieniu okoliczności podanych we wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko (zob. na przykład postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r. o sygn. akt II FZ 91/09), że nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, że nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Należy dodać, że przedstawiane przez skarżącego oświadczenia i dowody podlegają swobodnej ocenie referendarza sądowego wyznaczonego do rozpoznania wniosku. Zdolność do ponoszenia kosztów postępowania ocenia się na podstawie całokształtu okoliczności istotnych dla kwestii przyznania prawa pomocy. Referendarz nie może uznać za udowodnione takie twierdzenie wnioskującego, którego wiarygodność będą podważać zebrane w sprawie dowody oraz zasady logiki i doświadczenia życiowego. Nie ulega wątpliwości, że przyznanie prawa pomocy w jakiejkolwiek części na podstawie okoliczności nieodpowiadających prawdzie obiektywnej skutkować będzie nieuzasadnionym pozbawieniem Skarbu Państwa należnych mu dochodów. Referendarz sądowy nie kwestionuje, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącego jest skomplikowana. Skarżący jednak nie wykazał w wymaganym stopniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie przedstawili bowiem wszystkich istotnych dla oceny ich zdolności majątkowych okoliczności faktycznych. P. K., mimo jasnej i niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie ujawnił w sposób przekonujący źródeł swoich dochodów. Nie nadesłał bowiem żadnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodu z wynajmu mieszkań i lokalu użytkowego (we wniosku PPF oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości) oraz potwierdzających wysokość dochodu żony. Skarżący nie udzielił także informacji na temat posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, nie złożył też oświadczenia, że nie posiada takich rachunków. Tę, z punktu widzenia przyznania prawa pomocy istotną informację wnioskodawca całkowicie pominął w piśmie dotyczącym jego sytuacji majątkowej z dnia 18 marca 2013 r. Co więcej, wnioskodawca stwierdził, ze znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Twierdzenie to nie może być zweryfikowane ponieważ nie ujawnił on swojego rachunku bankowego, o co zwracał się referendarz sądowy. Właśnie to zaniechanie wpłynęło w znacznej mierze na odmowę przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Wnioskodawca nie złożył także oświadczenia na temat ewentualnego korzystania z pomocy społecznej. Tymczasem, jeżeli sytuacja rodziny byłaby rzeczywiście tak niekorzystna jak twierdzi wnioskodawca, to powinien wystąpić do organów pomocy społecznej o pomoc kompensującą im przynajmniej w części ciężary wydatków o charakterze koniecznym. Przekonanie skarżącego o słuszności jego zarzutów wobec organów administracji nie może być argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Także okoliczność, że skarżący wniósł szereg skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych nie może samo przez się przemawiać za zwolnieniem skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w tej sprawie. Reasumując w niniejszej sprawie złożone przez P. K. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym jest niepełne i rodzi uzasadnione wątpliwości co do jego prawdziwości. W związku z tym wezwano skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanych szczegółowo w wezwaniu dokumentów źródłowych. P. K. ustosunkował się do tego wezwania w sposób selektywny tj. nie przedłożył: zestawienia wydatków (kopii rachunków, faktur, wyciągu z rachunków bankowych, nie wskazał tytułu prawnego do lokalu z wynajmu których się utrzymuje, wreszcie nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość dochodu z wynajmu mieszkań i lokalu użytkowego oraz dochodu żony. Skutkiem powyższego jest odmowa przyznania prawa pomocy, co wydaje się oczywistą konsekwencją takiego wybiórczego zastosowania się do wezwania. Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a.