IV SA/Wa 397/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Krystyna Napiórkowska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. z siedzibą w P. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2012r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 200,00 zł, skarżące Stowarzyszenie P. z siedzibą w P. wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 14 marca 2013r. wynika, że skarżący prowadzi działalność jako stowarzyszenie zwykłe, a istotny element tej działalności stanowi udział w postępowaniach administracyjnych oraz - niejednokrotnie - postępowaniach sądowoadministracyjnych w sprawach związanych z ochroną przyrody i ochroną środowiska. Skarżący podniósł, że nie może przyjmować darowizn, dotacji ani innych korzyści majątkowych - utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich, a działalność opiera jedynie o pracę społeczną sześciu swoich członków uiszczających składki roczne w wys. 10,00 zł każdy; nie posiada majątku, w tym środków ani na opłacenie wpisu sądowego, ani na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazał na ponoszone przez siebie koszty: pokrywane ze składek niezbędne wydatki bieżące (głównie koszty korespondencji), ponadto opłaty sądowe, w łącznej kwocie 600,00 zł w dwu innych postępowaniach sądowoadministracyjnych toczących się z udziałem skarżącego (sygn. akt: IV SA/Wa 1806/11 oraz IV SA/Wa 1311/11), koszty przejazdów do sądu oraz należności profesjonalnego pełnomocnika skarżącego. Koszty przejazdów, parkingów, telefonów i temu podobne pokrywają członkowie skarżącego Stowarzyszenia. Zdaniem skarżącego, wysokość składki członkowskiej nie powinna być podnoszona, bowiem praca członków skarżącego Stowarzyszenia ma charakter społeczny - poświęcają oni swój czas i umiejętności oraz pokrywają część wydatków skarżącego. Skarżący oświadczył, że postępując zgodnie z prawem, nie może wykazać jakiejkolwiek zapobiegliwości, by zdobyć większe fundusze na realizację swoich celów regulaminowych. Powyższy wniosek został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 marca 2013r., który odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia, skarżące Stowarzyszenie, pismem z dnia 11 kwietnia 2013r. wniosło sprzeciw, w uzasadnieniu którego podało, że ponosi opłaty sądowe w miarę swoich możliwości, jednak przewlekłość postępowań sądowych sprawia, że "znaczące kwoty pozostają zamrożone, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie". Skarżący podniósł, że pełne korzystanie przez niego z praw strony utrudnia to, że w większości postępowań toczących się z udziałem skarżącego, organem odwoławczym jest instytucja centralna, a tym samym właściwym sądem jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; dodatkowym utrudnieniem jest istnienie przymusu adwokackiego. Wskutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 p.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i stowarzyszenie zwykłe chcąc realizować swoją działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie może zatem oczekiwać, że skoro występuje w sprawach związanych z ochroną przyrody i ochroną środowiska, to ciężar kosztów tych postępowań winien pokryć Skarb Państwa. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodzić się, zatem należy z twierdzeniem, iż przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Tylko w takiej, bowiem sytuacji można mówić o pomocy Państwa w realizacji prawa do sądu. Nie zawsze faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. Zgodnie z treścią art. 42 ust. 2 oraz ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach. (Dz. U. z 2001r., Nr 79, poz.855 ze zm.), skarżący - stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich - nie może przy tym prowadzić działalności gospodarczej, ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów, otrzymywać dotacji, ani korzystać z ofiarności publicznej. W świetle powyższego, oczywistym jest, że zakres działalności regulaminowej skarżącego (zarówno aktualny jak i prognozowany) zależy od jego kondycji finansowej, która z kolei zależy bezpośrednio od wysokości przychodu z tytułu składek regulaminowych. Skarżący podkreślił, że nie uważa za wskazane podnosić wysokości składki członkowskiej. Nie przedstawił przy tym żadnej argumentacji, która pozwoliłaby Sądowi uznać, że podniesienie wysokości składki nie jest możliwe, czy też, że podniesienie wysokości składki okazałoby się nieskuteczne. Twierdzenie zaś, jakoby skarżący nie mógł wykazać zapobiegliwości w zdobyciu przychodów w większej wysokości, nie zostało niczym przez skarżącego poparte. Ponadto, skoro przed Sądem toczyły się już w 2011r. inne postępowania ze skargi skarżącego, zatem skarżący w chwili wniesienia skargi inicjującej niniejsze postępowanie, winien był liczyć się z tym, że postępowanie sądowoadministracyjne rodzi konieczność pokrycia jego kosztów i tak ukształtować, czy przynajmniej próbować ukształtować mechanizm uzyskiwania przychodu, aby umożliwić sobie działalność regulaminową w zamierzonym zakresie - występowania przed sądem administracyjnym. W ocenie Sądu powyższe wskazuje na dobrowolną rezygnację przez skarżącego z przychodu (niezapewnienie sobie przychodu) w wysokości większej, niż kwota 60,00 zł rocznie. Skoro zaś skarżący dobrowolnie ustalił swój roczny przychód w takiej właśnie wysokości, do tejże kwoty przychodu musi, zdaniem Sądu, dostosować zakres działalności regulaminowej, która pociąga za sobą koszty, rezygnując jednocześnie z możliwości prowadzenia działalności regulaminowej, której koszty przenoszą ustaloną przez skarżącego wysokość przychodu. Oznacza to, w konsekwencji, rzecz jasna, ograniczenie - w tym zakresie - swobody realizowania przez skarżącego swoich regulaminowych zadań. Ponieważ zaś, jak stwierdzono, owo ograniczenie ma charakter dobrowolny, skarżący nie może, w ocenie Sądu, skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008r., sygn. akt sprawy II OZ 663/08). Tym samym dobrowolna rezygnacja z przychodów mogących pokryć koszty działalności regulaminowej skarżącego, wyklucza zastosowanie wobec niego dobrodziejstwa przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przez co wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.