IV SA/Wa 409/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi E. S.A. w O. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r.; 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz E. S.A. w O. kwotę 440 /czterysta czterdzieści/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 409/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. Minister Środowiska na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 105 i 160 kpa, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]grudnia 2003 r., którą umorzył postępowania z wniosków E. S.A. w O. o orzeczenie odszkodowania od Wojewody [...], wobec uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny lub przez Ministra Środowiska czterech decyzji Wojewody [...] ustalających wnioskodawczyni opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza w IV kwartale 1996 r. oraz w I , II i III kwartale roku 1997 r. Wobec wydania przez Wojewodę [...] ponownych decyzji ustalających opłaty za poszczególne kwartały w wysokości mniejszej niż w uchylonych decyzjach, E. S.A. domagała się w powyższym postępowaniu administracyjnym wypłaty odszkodowania za szkodę jaką poniosła wskutek niewłaściwie naliczonych, a następnie uiszczonych opłat. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Środowiska podał, iż strona złożyła cztery wnioski z dnia 2 lipca 2003 r. o orzeczenie w trybie art. 160 kpa, odszkodowania od Wojewody [...]. Zdaniem organu naczelnego art. 160 kpa nie może stanowić podstawy do orzeczenia o odszkodowaniu w przedmiotowej sprawie, ponieważ przepisy te odnoszą się wyłączenie do postępowania w trybie nadzoru administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 160 § 4 kpa, Minister Środowiska byłby upoważniony do wydania orzeczenia o przyznaniu odszkodowania przysługującego od Wojewody [...] bądź o odmowie przyznania takiego odszkodowania tylko w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody, a taki tryb nie był zastosowany do przedmiotowych decyzji Wojewody. Z takim stanowiskiem organu nie zgodziła się wnioskodawczyni – E. S.A., która w skardze zakwestionowała umorzenie postępowania podnosząc, iż wystarczającą podstawą do zastosowania art. 160 kpa jest stwierdzenie nieważności, czy też niezgodności z prawem wyłącznie decyzji ostatecznej, zapadłej w postępowaniu odwoławczym. Zdaniem skarżącej dla dochodzenia odszkodowania w oparciu o art. 160 kpa wystarczy alternatywnie albo stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa albo stwierdzenie nieważności takiej decyzji, a w rozpoznawczej sprawie Wojewoda [...] wydał wszystkie zaskarżone decyzje bez podstawy prawnej, a więc z naruszeniem art. 156 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę Minister Środowiska wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, organ podkreślił, iż w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości, gdyż brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o odszkodowanie. Przepisy art. 160 kpa nie stanowią takiej podstawy, ponieważ nie stwierdzono nieważności decyzji Wojewody [...]. Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. (Sygn. akt IV SA/Wa 136/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając w uzasadnieniu orzeczenia, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności umożliwiające dochodzenie odszkodowania w trybie i na zasadach wynikających z art. 160 kpa, gdyż nie została stwierdzona nieważność zapadłych decyzji Wojewody [...] w przedmiocie owych wymierzonych opłat za wprowadzenie zanieczyszczeń do powietrza, ani nie zapadły rozstrzygnięcia stwierdzające wydanie ich z naruszeniem prawa. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wniosła E. S.A. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj. art. 77 Konstytucji RP w związku z art. 160 kpa poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, że wyłącznie unieważnienie wszystkich decyzji wydanych z naruszeniem art. 156 kpa umożliwia dochodzenie odszkodowania w trybie i na zasadach wynikających z art. 160 kpa oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez rozstrzygnięcie sprawy z pominięciem zarzutu skargi dotyczącego błędnego zastosowania art. 105 § 1 kpa i wydania decyzji umarzającej postępowanie zamiast rozstrzygającej co do istoty sprawy, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej za uzasadniony. W wyniku powyższego wyrokiem z dnia 29 grudnia 2005 r. (sygn. akt II OSK 347/05) uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż przepis art. 160 kpa statuuje zasadę odpowiedzialności za wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności nie ograniczając jej do decyzji pierwszoinstancyjnych jak też nie wymaga, aby została stwierdzona nieważność decyzji obu instancji, jeśli w sprawie orzekał organ odwoławczy. Sąd ten zwrócił uwagę, że wprawdzie od 1 września 2004 r. roszczenia o naprawienie szkody powstałej w wyniku wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności rozpoznawane są całkowicie w postępowaniu przed sądami powszechnymi, w związku z nowelizacją przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże stosownie do treści art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie z tej ustawy zachował moc obowiązywania między innymi art. 160 kpa. Skoro w sprawie niniejszej strona domaga się przyznania odszkodowania w związku z wydaniem decyzji wyeliminowanych z obrotu prawnego wydanych przed dokonaną nowelizację, to stosownie do treści art. 5 w/w ustawy do rozpoznania żądania ma nadal zastosowanie art. 160 kpa. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny związany jest oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego . Rozpoznając ponownie sprawę i dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd uznał, że skarga E. S.A. jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Minister Środowiska, umarzając postępowanie z wniosków skarżącej o przyznania odszkodowania od Wojewody [...], wyraził pogląd, iż tylko w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...], Minister byłby upoważniony do wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania. Skoro taki tryb nie był zastosowany do przedmiotowych decyzji Wojewody, to zdaniem organu naczelnego, brak jest podstawy do zastosowania w niniejszej sprawie przepisów art. 160 kpa, które odnoszą się wyłącznie do postępowania w trybie nadzoru administracyjnego. W ocenie Sądu nie można podzielić takiego stanowiska organu. W kwestii tej w sposób jednoznaczny wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 grudnia 2005 r. wydanym w niniejszej sprawie, w którym stwierdził, iż przepis art. 160 kpa "statuuje zasadę odpowiedzialności za wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności, nie ograniczając jej do decyzji pierwszoinstancyjnej jak też nie wymaga, aby została stwierdzona nieważność decyzji obu instancji, jeśli w sprawie orzekał organ odwoławczy". W sprawie niniejszej strona skarżąca domaga się wyrównania szkód i przyznania odszkodowania w związku z wydaniem przez Wojewodę [...] czterech decyzji wyeliminowanych z obrotu prawnego, przy czym dwie z nich zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny, natomiast w dwóch przypadkach nieważność rozstrzygnięć organu II instancji stwierdził Minister Środowiska i następnie uchylił decyzje organu I instancji. Decyzje te były wadliwe, gdyż wydane zostały w oparciu o wytyczne, zalecane do stosowania wojewodom przez Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, nie będące źródłami powszechnie obowiązującego prawa. W kontekście powyższego stanu faktycznego Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną w powołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał iż zaskarżona jak i poprzedzającą ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 160 kpa i 105 § 1 kpa. Organ prowadząc ponownie postępowanie administracyjne ustali, czy wydanie przez Wojewodę [...] dotkniętych wadą nieważności czterech decyzji spowodowało szkodę i ewentualnie w jakiej wysokości. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2005 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podatnie art. 200 powołanej wyżej ustawy.