IV SA/Wa 41/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2009 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi wniesionej na decyzję dotyczącą ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. W odpowiedzi na wezwanie skarżący zwrócił się z prośbą o "uchylenie nakazu zapłaty" wpisu sądowego z uwagi na to, że zarabia miesięcznie 493,83 zł i nie osiąga żadnych innych dochodów. Skarżący wyjaśnił, że na jego utrzymaniu pozostaje dwoje uczących się dzieci, a ponadto przedstawił informację o dochodach oraz o zaliczkach pobranych na podatek dochodowy (PIT-11), z której wynika, że z tytułu pracy w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. osiągnął w 2008 r. dochód w wysokości 5833,28 zł. W złożonym następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w dwoma studiującymi synami, w mieszkaniu spółdzielczym o pow. 63 m2. Skarżący wyjaśnił, że obecnie pracuje na pół etatu za wynagrodzeniem 638 zł miesięcznie brutto i oprócz działki położonej na terenie B. w W. nie posiada żadnego innego majątku. Oświadczył ponadto, ze nie posiada również zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku M. K. podniósł, że ma bardzo niskie dochody i nie posiada środków na zatrudnienie adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawca oświadczył również, że nie może pogodzić się z tym, że szambo nielegalnie wybudowane na działce sąsiada doprowadza ścieki na jego nieruchomość. Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy uzasadniały wezwanie go w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku w wyznaczonym, 7-dniowym terminie, m.in. poprzez: 1) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego, 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, 3) wyjaśnienie, skąd trzyosobowa rodzina skarżącego czerpie środki na bieżące utrzymanie się w związku z udzieloną informacją, że jedyny jej dochód stanowi wynagrodzenie skarżącego w wysokości 638 zł brutto, 4) wyjaśnienie, w jaki sposób wykorzystywana jest posiadana przez skarżącego działka w [...] oraz czy skarżący uzyskuje z niej dochód, a także 5) złożenie oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej. Wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego zostało mu doręczone w dniu 3 kwietnia 2009 r.(k. 31). Wezwanie to do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym (tj. obejmującym zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego), gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika więc, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leży zatem przedłożenie wszelkich dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Od obowiązku pełnego, rzetelnego przestawienia swojej sytuacji materialnej nie zwalnia wnioskodawcy przewidziana w art. 255 p.p.s.a. możliwość wezwania przez sąd do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Zadaniem referendarza sądowego lub Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem ocena oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę i ich weryfikacja w oparciu o doświadczenie życiowe, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, nie należy natomiast do ich zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie NSA z 10 maja 2004 r., sygn. FZ 18/04). Informacje udzielone przez stronę w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Ocena wniosku, dokonana z uwzględnieniem powyżej opisanych wytycznych, wzbudziła bowiem zasadnicze wątpliwości co do wiarygodności i rzetelności przedstawionych w nim danych. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika bowiem, że wszystkie wydatki, których ponoszenie jest niezbędne do niezakłóconego funkcjonowania jego trzyosobowej rodziny, tj. związane z utrzymaniem ponad sześciesięciometrowego mieszkania w K. czy wiążące się z zaspokojeniem potrzeb życiowych skarżącego i jego studiujących synów (odzież, żywność, środki czystości, materiały edukacyjne, ochrona zdrowia) skarżący finansuje z wynagrodzenia ze stosunku pracy (1/2 etatu) w wysokości 638 zł brutto. W świetle powyższych wyjaśnień zasadnicze wątpliwości wzbudziła możliwość utrzymania w Polsce wieloosobowej rodziny (składającej się z trzech dorosłych, zdolnych do zarobkowania osób) z dochodu w wysokości wskazanej w rozpoznawanym wniosku. Skarżący, wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., nie wyjaśnił tych wątpliwości. Nie podał też przyczyn, z powodu których uchylił się od wypełnienia tego obowiązku. Powyższe skutkuje brakiem możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy. W szczególności nie została wyjaśniona kwestia źródeł dochodów, które umożliwiają skarżącemu ponoszenie kosztów bieżącego utrzymania się. Trudno jest bowiem w sposób uprawniony przyjąć, że skarżący ujawnił wszystkie źródła czerpania środków na życie, a zatem, że wykazane przez skarżącego dochody określone zostały w sposób rzeczywisty i pełny, skoro minimalne koszty funkcjonowania w Polsce gospodarstwa domowego, zważywszy na ceny artykułów pierwszej potrzeby i oraz ceny usług, których nabycie jest niezbędne dla zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania wieloosobowego gospodarstwa domowego, znacznie przewyższają dochód osiągany przez stronę. Warto zauważyć, że dochód wykazywany przez skarżącego ze wskazanego przez niego źródła (stosunek pracy), w przeliczeniu na członka rodziny, nie przekracza kwoty uprawniającej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, co mogłoby wskazywać, że skarżący znajduje się w sytuacji, która może zostać zakwalifikowana jako spełniająca przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednakże nieustosunkowanie się do wezwania sądowego z dnia 20 marca 2009 r. w zakresie w jakim dotyczyło ono zapytania, czy skarżący jest beneficjentem systemu świadczeń społecznych, pozwala oddalić tezę o egzystowaniu skarżącego na progu ubóstwa wymagającego interwencji socjalnej. Brakuje ponadto oświadczeń odnoszących się do sposobu wykorzystywania posiadanej przez skarżącego nieruchomości położonej w [...] , niewątpliwie o znacznej wartości, oraz możliwości czerpania przez skarżącego dochodu z tego źródła, jak również informacji o innych źródłach czerpania przez skarżącego i jego synów środków na bieżące utrzymanie się (np. pomoc społeczna, wsparcie rodziny, stypendia). Skarżący uchylił się ponadto od przedstawienia odpisów swoich zeznań podatkowych i wyciągów z konta bankowego. W opisanych powyżej okolicznościach przedstawioną we wniosku sytuację materialną skarżącego, jako mającą świadczyć o niedostatku wnioskodawcy, który w świetle przesłanek art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uzasadniałby zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego na koszt Skarbu Państwa, należało zatem ocenić uwzględniając reguły racjonalnego rozumowania oraz doświadczenie życiowe. Należało zatem stwierdzić, że skoro minimalne koszty funkcjonowania w Polsce wieloosobowej rodziny znacznie przewyższają wysokość środków którymi strona dysponuje, to wysokość wykazywanego przez wnioskodawcę dochodu – przy aktualnym poziomie cen i usług w Polsce – nie wystarcza nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Może to sugerować, że skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne, nieujawnione źródła dochodu. Sama okoliczność zatrudnienia na ½ etatu, z tytułu czego w 2008 r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 5833,28 zł (co wynika z przedłożonego PITu-11), nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania stronie prawa pomocy, nie wyklucza bowiem możliwości wykonywania przez skarżącego jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. M. K. nie przedstawił informacji w oparciu o które można by ustalić jakimi środkami rzeczywiście dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, a w konsekwencji uniemożliwił ustalenie, czy spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, wynikający z uchylenia się od przedłożenia na sądowe wezwanie informacji o swojej sytuacji bytowej, również w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 27 czerwca 2005 r., I OZ 619/05 czy z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 6/05). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest bowiem pogląd, zgodnie z którym uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wykluczającą przyznanie prawa pomocy. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.