IV SA/Wa 412/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Przyjaciół P. w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie ze skargi Stowarzyszenia P. w P. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie P. w P. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych całości lub w części. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 11 maja 2012 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia P. w P. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, którego celem jest reprezentacja mieszkańców P. przed organami administracji publicznej, władzami samorządowymi oraz wszelkimi innymi instytucjami, których jakakolwiek działalność ma wpływ na warunki zamieszkania w wymienionych miejscowościach (§ 2 ust. 1 regulaminu). Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez: 1. zabieranie głosu i wyrażanie swojego stanowiska na forum publicznym, 2. współpracę z organami administracji publicznej oraz innymi instytucjami i podmiotami, 3. kierowanie postulatów, wniosków, pism do organów administracji publicznej, samorządowych i innych jednostek oraz instytucji, 4. prowadzenie różnorakich działań sprzyjających realizacji celów statutowych stowarzyszenia (§ 4 regulaminu). Wedle uzasadnienia przedmiotowego wniosku "[...] Stowarzyszenie jest w fazie organizacyjnej i rozwojowej i zabiega o wyważenie interesu społecznego w kontroli decyzji administracyjnych w oparciu o głos społeczny [...]". Stowarzyszenie nie posiada majątku (rubryka 10 formularza wniosku). Kwota środków zdeponowanych na jego rachunku bankowym wynosi 2.640 zł (rubryka nr 9 formularza wniosku). Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z regulaminem Stowarzyszenia P. w P. jego celem jest reprezentacja mieszkańców P. przed organami administracji publicznej, władzami samorządowymi oraz wszelkimi innymi instytucjami. Chcąc realizować działalność regulaminową Stowarzyszenie musi więc liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Skarżące Stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2011 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Tymczasem, jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o majątku i dochodach, na jego rachunku bankowym zdeponowana jest kwota 2.640 zł, która ponad trzynastokrotnie przekracza podaną wyżej wysokość wpisu od skargi. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych wyżej opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak jest podstaw, by twierdzić, że skarżące Stowarzyszenie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto trzeba podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regualaminowej - podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Gdyby zatem nawet okazało się, że skarżące Stowarzyszenie nie dysponuje środami umożliwiającymi mu poniesienie pełnych kosztów postępowania, to zwolnienie go od tych kosztów, czy to w całości, czy to w części, byłoby dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdyby, wnioskując o przyznanie prawa pomocy, wykazało, że władze Stowarzyszenia podjęły wszelkie zgodne z prawem kroki w celu pozyskania środków na realizację celów regulaminowych. Owe kroki mogłyby polegać na wprowadzeniu odpowiednich rozwiązań organizacyjnych, jak ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, czy też zwiększenie liczby członków Stowarzyszenia. Jak już jednak stwierdzono, wykazane przez stronę możliwości płatnicze nie wskazują na brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach, przyznanie skarżącemu prawa pomocy stanowiłoby niedopuszczalne "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo i stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Mając powyższe na względnie, wniosek Stowarzyszenia P. o zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.