IV SA/Wa 459/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. w W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] lutego 2012 r. orzekającą o pobraniu od skarżącej opłaty w wysokości 241.139,50 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W skardze strona zawarła żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wedle złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia z dnia 20 marca 2013 r. o majątku i dochodach, wysokość majątku i środków finansowych skarżącej wyniosła w 2011 roku 1.786.923.940,36 zł, a wartość środków trwałych 1.921.030.806,39 zł. Strata za 2011 rok wyniosła 4.359.745,88 zł, a saldo rachunku bankowego w ING Banku Śląskim na dzień złożenia wniosku -28.392.822,68 zł. Uzasadniając przedmiotowe żądanie, zarówno w skardze, jak i w urzędowym formularzu, strona podniosła, że jej wniosek podyktowany jest znacznym zadłużeniem, które powodować ma, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania przed Sądem. Potwierdzenie powyższego stanowić mają niekorzystne bilanse skarżącej za lata 2007, 2008 i 2009, w których odnotowała straty w wysokościach, odpowiednio: -5.098.323,27 zł, -12.944.222,27 zł i -2.215.498,89 zł. W ocenie skarżącej, za uwzględnieniem jej wniosku przemawiać powinien także zakres zadań nałożonych na nią, jako na publiczną szkołę wyższą oraz fakt, że jej działalność ma zasadniczo niezarobkowy charakter. Wnioskodawczyni wskazała także, że w kontekście prowadzonej przez nią działalności, postępowanie sądowoadministracyjne jest zdarzeniem wyjątkowym i nadzwyczajnym. Wywiodła również, że środki finansowe, jakimi dysponuje, pochodzą w głównej mierze z dotacji uzyskanej z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, jako środki celowe. Dotacja nie zapewnia pokrycia 100 % potrzeb uczelni, dlatego jej działalność finansowana jest dodatkowo z innych źródeł, które nie mogą jednak zostać przeznaczone na inne cele. Jedynie znikomy procent przychodów skarżącej uzyskiwany jest z innej, pobocznej i nie prowadzonej w sposób stały działalności, np. ze sprzedaży nieruchomości. Tego rodzaju działalność była jednak w ostatnich latach "blokowana" przez Ministra Skarbu Państwa, który co do zasady nie wyrażał zgody na zawieranie przez uczelnię umów rozporządzających jej majątkiem. Storna wskazała, że wszelkie aktywa obrotowe oraz środki pieniężne, jak również inne aktywa pieniężne, mogą być wydatkowane jedynie na cele ustalone w uchwale Senatu S. oraz tylko i wyłącznie na cele naukowe i badawcze. Jakakolwiek czynność prawna, mająca na celu rozporządzenie majątkiem uczelni wyższej przewyższającym 250.000,00 Euro wymaga natomiast zgody Ministra Skarbu Państwa. Strona złożyła ponadto do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego w ING Banku Śląskim z dnia 14 stycznia 2013 r., z którego wynika, że saldo końcowe wyniosło -31.789.359,98 zł, a saldo dostępne 18.210.640,02 zł, przy limicie zadłużenia 50.000.000,00 zł. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym wskazać należy, że przez "środki" należy rozumieć zarówno środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, jak i wartość środków trwałych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt II OZ 679/09). Treść powołanego przepisu wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Należy także wskazać, że z art. 246 § 2 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi w sprawie, w której kontroli Sądu podlegać będzie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. wynosi 2.412,00 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najwyższa opłata sądowa w sprawie. Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 1.206,00 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też ewentualnych wpisów od zażaleń wyniesie jednorazowo 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy opłatach sądowych ustalonych na wskazanym wyżej poziomie, należy stwierdzić, że wykazane przez skarżącą sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze, nie uprawniają do twierdzenia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Otóż, chociaż saldo rachunku bankowego Skarżącej w ING Banku Śląskim jest ujemne (na 14 stycznia 2013 r. wyniosło -31.789.359,98 zł), to limit zadłużenia na tym rachunku ustalony jest na kwotę 50.000.000,00 zł, co oznacza, że do tej kwoty uczelnia może dokonywać na rachunku operacji, nieznajdujących pokrycia w aktualnie zdeponowanych na nim środkach. W związku z tym, saldo dostępne na rachunku wyniosło na 14 stycznia 2013 r. 18.210.640,02 zł. Wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła w przekonujący sposób, że przeznaczenie na koszty sądowe - tylko niewielkiej wszakże -części środków dostępnych na rachunku, jest niemożliwe. Ponadto, jak wskazano, wartość środków trwałych skarżącej (według bilansu na 2011 rok) wniosła 1.921.030.806,39 zł. Relacja tej wartości, podobnie jak kwoty środków dostępnych na rachunku bankowym, do wysokości wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, a także innych ewentualnie należnych opłat sądowych, nie pozwala stwierdzić, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Storna wywodzi, że za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy przemawia fakt znacznego zadłużenia, znajdujący potwierdzenie w niekorzystnych wynikach bilansów. Fakt zadłużenia, czy też strata w kolejnych okresach, która oznacza, że nakłady finansowe poniesione na działalność uczelni są wyższe niż uzyskane przez nią przychody, nie stanowią jednak wystarczającej przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, czy to w całości, czy to w części. Nie mogą być one utożsamiane z brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza, gdy relacja wielkości tych kosztów do kwoty środków finansowych, pozostawionych do dyspozycji strony oraz do wartości jej majątku jest taka, jak w przedmiotowej sprawie. Należy podkreślić, że ponieważ prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest więc wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). W okolicznościach niniejszej sprawy, mając na uwadze kwotę środków dostępnych na rachunku bankowym skarżącej (18.210.640,02 zł), wartość należących do niej środków trwałych (1.921.030.806,39 zł), a także wysokość wpisu od skargi (2.412,00 zł) i innych - ewentualnie należnych - opłat sądowych, nie można stwierdzić, że strona w wystarczający sposób wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazała wprawdzie na ograniczenia w dysponowaniu należącym do niej majątkiem, jednakże nie uprawdopodobniła, że nie jest obecnie w stanie wygospodarować kwoty niezbędnej do uiszczenia wpisu od skargi, a następnie pozostałych opat sądowych. Wobec rygorystycznie określonych w art. 246 § 2 ppsa przesłanek przyznania prawa pomocy osobie prawnej, o uwzględnieniu przedmiotowego wniosku nie mogły przesądzić także podnoszone przez stronę okoliczności, dotyczące realizacji zadań nałożonych na nią, jako na uczelnie publiczną oraz charakteru prowadzonej przez nią działalności. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, należało orzec jak w postanowieniu.