IV SA/Wa 514/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 30 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. z siedzibą w K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. z siedzibą w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. G. z siedzibą w K., wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W dniu 12 kwietnia 2010 r. Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu. W sprzeciwie z dnia 12 lipca 2010 r., którego braki formalne strona uzupełniła w dniu 20 września 2010 r., Stowarzyszenie podniosło, iż jest organizacją społeczną, pozarządową, działającą w oparciu o pracę społeczną swoich członków. Działalność Stowarzyszenia nakierowana jest głównie na zagadnienia związane z ochroną środowiska. Czynności w tego typu sprawach, jak podkreślono, podejmowane są pro publico bono. Nawiązując do argumentacji przedstawionej w piśmie procesowym z dnia 4 czerwca 2010 r., a dotyczącej sytuacji finansowej Stowarzyszenia, skarżący dodatkowo wskazał, iż dochód z tytułu składek członkowskich z okresu dwóch lat wyniósł 942, 50 zł. Aktualnie, według stanu na dzień 13 lipca 2010 r., stan środków na koncie Towarzystwa wynosi 20 zł. W dalszej części sprzeciwu skarżące Stowarzyszenie, przedstawiając zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji, przytoczyło powody wystąpienia ze skargą w niniejszej sprawie. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a ) wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając ponownie sprawę, zważył co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy: w zakresie całkowitym, gdy osoba ta (inna jednostka organizacyjna) wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), bądź w zakresie częściowym, gdy osoba ta (inna jednostka organizacyjna) wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Podkreślić należy, iż prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i zaangażowanie środków publicznych na ten cel powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przypadku stowarzyszeń, przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do sytuacji, w której ich działalność faktycznie będzie finansowana ze środków publicznych, bowiem przeczyłoby to zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania stowarzyszenie, obowiązane jest więc wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęło wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Skarżące Stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06). Podzielając powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Należy mieć na uwadze, iż skarżące Stowarzyszenie, jak wynika z oświadczenia zawartego w piśmie procesowym z dnia 4 czerwca 2010 r., liczy 45 członków. Członkowie Stowarzyszenia zobowiązani są do opłacania składek członkowskich. Argumentacja przedstawiona zatem przez skarżące Stowarzyszenie, iż w 2009 r. nie została opłacona jakakolwiek składka, natomiast uzyskany w 2010 r. dochód ze składek w wysokości 942, 50 zł został w całości przeznaczony na inne cele, nie może uzasadniać przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Należy jednocześnie podnieść, iż Stowarzyszenie wskazując na fakt nieregularnego opłacania przez swoich członków składek, nie uprawdopodobniło w żaden sposób, iż podejmowało jakiekolwiek działania zmierzające do zmiany tej sytuacji. Należy wyraźnie podkreślić, iż fakt niepobierania składek od wszystkich swoich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do wyegzekwowania obowiązku opłacania przedmiotowych składek, nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed Sądem, nie jest uzasadnione. Okoliczności sprawy wskazują bowiem, że nie można uznać, że wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tylko zaś w takim przypadku złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwałby na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 3 i 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.