IV SA/Wa 53/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] złożyło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od decyzji stwierdzającej brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł w dniu 23 stycznia 2013 r., skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 30 stycznia 2013 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym. Podniesiono, że w 2013 r. Sąd wezwał Stowarzyszenie do opłat w łącznej wysokości 600 zł, Stowarzyszenie opłaciło 400 zł. Do kwietnia 2013 r. Stowarzyszenie spodziewa się wezwań na sumę 1300 zł. Taka ilość skarg wynika z nieprzestrzegania prawa przez organy samorządowe i odwoławcze. Podniesiono, że za działania na podstawie niejednoznacznych przepisów powinno płacić państwo, a nie fizyczne osoby ze swoich skromnych zasobów finansowych. Z oświadczenia wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani żadnych środków finansowych. Pismem z dnia 6 lutego 2013 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uzupełnia wniosku poprzez udzielenie informacji: 1) ilu członków liczy Stowarzyszenie, 2) czy członkowie uiszczają składki, jeżeli tak, to w jakiej wysokości, oraz czy aktualnie posiadają środki z tego tytułu, jeżeli tak, to w jakiej wysokości, 3) jakie działania podejmuje wnioskodawca w celu gromadzenia środków finansowych na realizację swoich zadań. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie w piśmie z dnia 14 lutego 2013 r. wskazało, że liczy 13 członków + 2 wolontariuszy. Składki członkowskie uiszcza 10 osób w wysokości 10 zł miesięcznie (zatem rocznie jest to kwota 1200 zł). Weryfikacja wysokości składki planowana jest na spotkaniu w maju br. Stowarzyszenie zwykłe, zgodnie z prawem, korzysta wyłącznie ze środków finansowych swoich członków. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest ochrona środowiska, a środkami działania są m. in. "podejmowanie przewidzianych prawem działań interwencyjnych w przypadku naruszania przepisów ochrony środowiska" (pkt 4.1 regulaminu) i "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 4.5 regulaminu). Ponadto w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że "ten nadmiar skarg wynika z nieprzestrzegania prawa przez organy samorządowe i odwoławcze" oraz że za działania tych organów koszty powinno ponosić państwo, a nie Stowarzyszenie. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Składki członkowskie pobierane są od 10 członków Stowarzyszenia w wysokości 10 zł miesięcznie (zatem łącznie od wszystkich członków 100 zł miesięcznie, 1200 zł rocznie). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Stowarzyszenie uznało, że powinno zaskarżać wszelkie decyzje dotyczące spraw z zakresu swojej działalności określonej w regulaminie, które w ocenie Stowarzyszenia są wadliwe, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. Tymczasem z informacji podanych w piśmie z dnia 14 lutego 2013 r. wynika, że weryfikacja wysokości składki członkowskiej planowana jest dopiero w maju 2013 r. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Stowarzyszenie pobiera niskie składki członkowskie lub odstępuje od ich pobierania nie można wywodzić, że należy uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. Odnosząc się natomiast do kwestii ponoszenia przez organy kosztów w sprawach, w których zdaniem Stowarzyszenia naruszone zostało prawo, należy wskazać, że w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania (art. 200 § 1 P.ps.a.), jeżeli skarżący wystąpi ze stosownym wnioskiem w tym przedmiocie (art. 210 § 1 P.p.s.a.). Podsumowując, w rozpatrywanej sprawie uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.