IV SA/Wa 573/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. D. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. D. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 5 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. E. D. wnioskiem z dnia 1 lipca 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2014 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykazanie istnienia przesłanek pozwalających na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafność powyższego rozstrzygnięcia została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1268/14. W piśmie z dnia 2 stycznia 2015 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosek ten został przedstawiony sędziemu sprawozdawcy w celu rozważenia rozpoznania go w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarządzeniem z dnia 11 lutego 2015 r. wezwano skarżącego do wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia poprzez złożenie – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia z dnia 5 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy – oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) przedłożenie odcinka emerytalnego za ostatni miesiąc lub decyzji organu emerytalno-rentowego wskazującego na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia z tytułu emerytury lub renty; 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 3) przedłożenie deklaracji rozliczeniowej z ostatnich trzech miesięcy lub karty podatkowej w związku z prowadzeniem kancelarii prawnej albo złożenie odpisu zeznania podatkowego PIT za 2014 rok; 4) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego (wyżywienie, środki czystości, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 5) aktualnego dokumentu potwierdzającego ponoszenie opłat za lokal pełniący funkcję archiwum akt adwokackich; 6) przedstawienie dokumentów (rachunki, faktury, wpłaty itp.) obrazujących wydatki jakie skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie się; 7) przedłożenie dokumentu potwierdzającego, że będący w posiadaniu skarżącego samochód, został zakupiony ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych; 8) złożenie aktualnych dokumentów obrazujących wysokość zaciągniętych kredytów, wysokość kwoty spłaconej oraz pozostającej do spłacenia i wysokość spłacanych rat; 9) oświadczenia, czy wobec skarżącego nadal prowadzona jest egzekucja komornicza, jeżeli tak, należy nadesłać stosowny dokument potwierdzający prowadzoną egzekucję (kserokopię tytułu wykonawczego, decyzję organu stanowiącą podstawę egzekucji), dokumenty świadczące o wysokości spłaconego zobowiązania i wysokość zaległego zobowiązania. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że wszelkie dokumenty nadsyłane do akt sprawy powinny być złożone w oryginale lub urzędowo (notarialnie) poświadczone za zgodność z oryginałem, bowiem kserokopie pozbawione są mocy dowodowej. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 9 marca 2015 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 16 marca 2015 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, skarżący nie wykonał powyższego zarządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 powołanej ustawy, osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 wymienionej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, zaś Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść należy, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1268/14, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2014 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie było niewykazanie przez skarżącego istnienia przesłanek pozwalających na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazane prawomocne postanowienie Sądu z dnia 5 września 2014 r. należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, które na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Instytucja przewidziana w art. 165 tej ustawy daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie, jednak warunkuje i uzależnia ją od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącego Sąd, bez zmiany okoliczności sprawy, nie może zmienić lub uchylić swojego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się więc ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 (LEX nr 1219916) i powołane tam orzecznictwo]. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w zakresie rozpoznawanego wniosku, stwierdzić należy, że skarżący, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał, że w jej przypadku nastąpiła taka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zmianę postanowienia Sądu z dnia 5 września 2014 r. Dokonując obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności tego wniosku Sąd stwierdza, że skarżący nie poparł swoich twierdzeń żadnym innym materiałem źródłowym dotyczącym zmiany jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, innym od tego, który znajduje się już w aktach sprawy i który był przedmiotem oceny przy rozpoznawaniu pierwotnego wniosku. Wniosek ponownie złożony nie zawiera żadnych nowych okoliczności, które miałyby znaczenie dla sprawy i przemawiałyby za zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia i przyznaniem prawa pomocy. Niezastosowanie się skarżącego do zarządzenia z dnia 11 lutego 2015 r. i niewykazanie, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 5 września 2014 r. do momentu wydawania niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby w świetle art. 165 powołanej ustawy wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 5 września 2014 r., jak również w sytuacji, gdy brak stosownych dokumentów w ogóle uniemożliwia ustalenie tego stanu. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, bowiem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że mają to być okoliczności relewantne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 powołanej ustawy nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.