IV SA/Wa 579/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Prezydent Miasta O. wymeldował M.B. z pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Powodem wymeldowania było opuszczenie przedmiotowego lokalu przez M. B., w związku z jego aresztowaniem. Lokal został przekazany do dyspozycji Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w O., a następnie przydzielony nowemu najemcy. Wojewoda [...] - po rozpatrzeniu odwołania M. B. -decyzją z dnia [...] maja 2005r. uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2005 r. i orzekł o odmowie wymeldowania odwołującego się z miejsca pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Organ odwoławczy uznał, iż Prezydent Miasta O. dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, zgodnie z którym M. B. do dnia 6 lutego 2004 r. kiedy został aresztowany, mieszkał w spornym lokalu. Nadal przebywa w zakładzie karnym. A zatem nie jest dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu w sytuacji, kiedy wymeldowany do dnia aresztowania w lokalu zamieszkiwał. Na powyższą decyzję Wojewody [...]z dnia [...] maja 2005 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "C." złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga ta została uwzględniona w całości przez organ odwoławczy, który decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2005 r. i utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2005 r. Na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2005r. M. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uwzględniając skargę Sąd wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt IVSA/Wa 1827/05 uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, gdyż organ odwoławczy błędnie przyjął w okolicznościach przedmiotowej sprawy, że skarżący, który został skazany na 25 lat pozbawienia wolności za czyn określony w art. 148 § 1 Kodeksu karnego oraz że o warunkowe przedterminowe zwolnienie będzie mógł ubiegać się nie wcześniej niż po odbyciu 20 lat pozbawienia wolności trwale i dobrowolnie opuścił lokal. Sąd wskazał też, że w sprawie nie została w wyczerpujący sposób wyjaśniona przez organy sprawa przebywania skarżącego w spornym lokalu do czasu aresztowania, gdyż materiał dowodowy w tej kwestii jest sprzeczny. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "C." w O. , wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06 oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż w sprawie nie została wyczerpująco wyjaśniona kwestia dotycząca przebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny Sądu I instancji, co do dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu przez skarżącego. W ocenie sądu kasacyjnego, skoro opuszczenie lokalu nastąpiło w związku z aresztowaniem, to było to konsekwencją popełnionego przez M. B. przestępstwa na osobie, która dysponowała mieszkaniem. To czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Z punktu widzenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych istotne znaczenie ma aby opuszczenie lokalu miało trwały charakter. Prawomocnie orzeczona kara 25 lat pozbawienia wolności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powoduje, iż uznać należy, że opuszczenie lokalu przez zameldowanego miało charakter trwały. Stosownie do brzmienia art. 9 ust. 2b cyt. ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie pobytu w tym lokalu. Zatem przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez najbliższych 20-25 lat przebywać tam nie będzie. Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji Wojewody [...]z dnia [...] lipca 2005 r., w obrocie prawnym pozostała decyzja Wojewody z dnia [...] maja 2005 r. uchylająca decyzję Prezydenta Miasta O. orzekającą o wymeldowaniu M. B. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. i orzekającą o odmowie jego wymeldowania oraz skarga Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w O. na tę decyzję. Wojewoda [...] mając na względzie ocenę przedstawioną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, uznał za zasadne uwzględnienie skargi w całości i decyzją z dnia [...] marca 2010 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2005 r., decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2005 r. i przekazał sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta O. , po uzupełnieniu materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] września 2010 r., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu M. B. z pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Prezydent Miasta O. uznał, że z materiału dowodowego w sprawie wynika, iż M. B. w połowie października 2003 r. zamieszkał w mieszkaniu nr [...] przy ul. [...] w O. , którego najemcą był W. B. W dniu 8 grudnia 2003 r. został zameldowany pod tym adresem, natomiast w dniu 6 lutego 2004 r. w tym mieszkaniu został zamordowany W. B.. M. B. został aresztowany w dniu 6 lutego 2004 r. i jednocześnie lokal mieszkalny został zabezpieczony. W trakcie przeszukania mieszkania nr [...] przy ul. [...] zabezpieczono torbę ortalionową, w której znajdowały się przedmioty i dokumenty należące do M. B.. Wprawdzie M. B. opuścił lokal w związku z aresztowaniem, lecz było to konsekwencją popełnionego przez niego przestępstwa na osobie, która dysponowała mieszkaniem. Opuścił więc to mieszkanie w wyniku własnych bezprawnych działań. Ponieważ wobec M. B. została prawomocnie orzeczona kara 25 lat pozbawienia wolności, to przesądza to, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały. Natomiast kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu ma znaczenie w sytuacji, kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji, kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] września 2010 r. wniósł M. B. . Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] września 2010 r. Wojewoda [...] rozpatrując ponownie sprawę na skutek wniesionego odwołania, nie stwierdził podstaw do jego uwzględnienia. Organ odwoławczy wskazał na wiążący charakter prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, którego treścią są związane inne sądy i organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...]z dnia [...] stycznia 2011 r. złożył M. B. . Skarżący w skardze podniósł, iż nadal przebywa w zakładzie karnym. Niebawem będzie chodził na przepustki i musi gdzieś mieszkać. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 29 czerwca 2011 r. poparł skargę M. B. w całości, zarzucając zaskarżonej decyzji obrazę art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wyrażającą się w pominięciu przesłanek w postaci trwałego i dobrowolnego opuszczenia zajmowanego przez skarżącego lokalu, podczas gdy ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, iż opuszczenie to nie nosi cech trwałości a tym bardziej dobrowolności. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] wrzenia 2010 r. oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego udzielonego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną decyzji o wymeldowaniu skarżącego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji). Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Orzeczenie o wymeldowaniu w trybie administracyjnym wymaga zatem ustalenia, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych - stałe przebywanie oznacza skoncentrowanie w danym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych, a więc ulokowanie w nim swego centrum życiowego (zob. wyrok z dnia 6.12.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1890/06; wyrok z dnia 20.03.2008r., sygn. akt II SA/Bd 64/08). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest także pogląd, w świetle którego - miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmując wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (zob. wyrok z dnia 6.12.2007r., sygn. akt III SA/Gd 281/07; wyrok z dnia 12.03.2008., sygn. akt VIII SA/Wa 600/07). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można natomiast mówić, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Należy przy tym mieć na uwadze, iż spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały, a nie wynika z bezprawnych działań lub zachowań innych osób (zob. wyrok z dnia 5.06.2008r., sygn. akt n OSK 626/07; wyrok z dnia 7.1O.2008r., sygn. akt n SA/Bd 569/08). W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal w dniu 6 lutego 2004 r. w związku z aresztowaniem. Kwestią zatem zasadniczą jest ustalenie, czy opuszczenie spornego lokalu było dobrowolnym opuszczeniem lokalu, w myśl art. 15 ust. 2 cyt. ustawy oraz czy miało charakter trwały. Dla ustalenia powyższych okoliczności istotne znaczenie ma fakt, iż w przedmiotowej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 września 2007 r., w sprawie sygn. akt II OSK 1251/06, rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2006 r., w sprawie sygn. akt IVSA/Wa 1827/05. W wyrokach sądów administracyjnych zostało wskazane, że w sprawie nie została w sposób dostateczny wyjaśniona okoliczność, czy skarżący przed aresztowaniem zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. Organy administracyjne ponownie rozpoznając sprawę, po uzupełnieniu materiału dowodowego ustaliły, że skarżący zamieszkiwał w lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. wspólnie z W. B. w okresie poprzedzającym jego aresztowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II OSK 1251/06 stanął na stanowisku, iż z uwagi na okoliczności przedmiotowej sprawy należy ocenić opuszczenie przez skarżącego lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. jako dobrowolne. Ocena taka wynika z faktu, iż opuszczenie lokalu nastąpiło w związku z aresztowaniem, które było konsekwencją popełnionego przez M. B. przestępstwa na osobie, która dysponowała mieszkaniem. To czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób. Ponieważ opuszczenie lokalu przez skarżącego było następstwem zawinionych przez niego działań, tym samym musi być uznane za dobrowolne. Również, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, fakt prawomocnego skazania skarżącego na karę 25 lat pozbawienia wolności za popełnione przestępstwo musi być ocenione jako opuszczenie przez niego lokalu w sposób trwały, gdyż w rzeczywistości nie będzie w nim przebywał 20-25 lat. . Ocena prawna zawarta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2007 r., że opuszczenie przez skarżącego lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. miało charakter dobrowolny i trwały, była wiążąca dla organu po uchyleniu decyzji Wojewody [...]z dnia [...] lipca 2005 r., jak również jest wiążąca dla sądu orzekającego w tej sprawie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r. III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wyjaśnił, że zasada z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), w myśl której "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd", oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Wykładnia zawarta w przytoczonym orzeczeniu Sądu Najwyższego jest aktualna również na gruncie art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie - Tadeusz Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, str. 477. Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 22.03.1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275). W tej sytuacji skarżący nie może skutecznie podnosić, że organy błędnie uznały, że fakt jego trwałego opuszczenia lokalu miał charakter dobrowolny, podczas gdy w rzeczywistości został on zmuszony do zmiany miejsca zamieszkania na skutek aresztowania, gdyż jest to sprzeczne z oceną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2007 r., w którym wyrażona ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania na podstawie art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są wiążące dla organu i sądu w przedmiotowej sprawie. Sąd zauważa jednocześnie, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane w następstwie decyzji Wojewody [...]z dnia [...] marca 2010 r. wydanej na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którą organ uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2005 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2005 r. orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego skarżącego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. i przekazującą sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Sądu, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2010 r. uchylając decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2005 r. i przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia naruszył przepis art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Żądanie skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w O. na decyzję Wojewody [...]z dnia [...] maja 2005 r. ograniczało się do wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, uwzględnienie skargi w całości ograniczałoby się do uchylenia własnej decyzji z dnia [...] maja 2005 r. i obowiązek przekazania skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewoda [...] uchylając decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2005 r. i przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia naruszył przepis art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednakże to uchybienie procesowe ponieważ pozostaje bez wpływu na wynik sprawy nie stanowi podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji, decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] września 2010 r. i decyzji Wojewody [...]z dnia [...] marca 2010 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 242 w/w ustawy.