IV SA/Wa 592/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w W. wniosło do Sądu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone w dniu 22 kwietnia 2013 r. Strona skarżąca wniosła w dniu 29 kwietnia 2013 r. sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego przepisu wniesienie w dniu 29 kwietnia 2013 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 16 kwietnia 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje utratą mocy powyższego postanowienia. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże strona ubiegająca się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Dokonując oceny oświadczeń zawartych we wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Strona skarżąca jest stowarzyszeniem zwykłym, które stosownie do treści art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stowarzyszenie [...] w W. zgodnie z liczbą deklaracji liczy 13 członków i 2 wolontariuszy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie wskazało, że obecnie każdy członek stowarzyszenia przeciętnie na jego działalność przeznacza 25-30 zł miesięcznie. Ponadto zwrócono Stowarzyszeniu kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za sprawy opłacone w 2012 r. (informacja na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy). Z bilansu zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika również, że w 2012 roku Stowarzyszenie poniosło wydatki tytułem opłat sądowych w łącznej wysokości 3034 zł. Zaś w bieżącym roku, zgodnie z oświadczeniem zawartym w piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 r., Stowarzyszenie dokonało już opłat sądowych na kwotę 1200 zł. Inne wydatki związane z działalnością stowarzyszenia, tj. znaczki, telefony, opłata za informację publiczną, członkowie stowarzyszenie pokrywają z własnych środków. Działalność regulaminowa Stowarzyszenia [...] została określona jako podejmowanie różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska w tym interwencja w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska i występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Zatem przewidując realizację swoich praw przed sądem Stowarzyszenie [...] w W. powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i tak określić podstawy finansowania, aby powyższe cele mogły być realizowane. Należy zauważyć, że skarżące Stowarzyszenie podwyższyło wysokość składek członkowskich (por. oświadczenie złożone przez Stowarzyszenie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 53/13 – wówczas składka członkowska wynosiła 10 zł). Podjęte działanie nie można jednak ocenić jako zapobiegliwe i przezorne, skoro zwiększony dochód nie zabezpiecza środków na ponoszenie kosztów sądowych, zwłaszcza gdy stowarzyszenie prowadzi liczne spory sądowe w związku ze swoją regulaminową działalnością. Skarżące Stowarzyszenie powinno podejmować wszelkie instrumenty przewidziane prawem, które umożliwią zgromadzić środki finansowe na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Oprócz zwiększenia wysokości składki członkowskiej może to być również zwiększenie liczby członków stowarzyszenia bądź zmiana formy działania ze stowarzyszenia zwykłego na tzw. "stowarzyszenie rejestrowe". W przypadku stowarzyszenia wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego majątek powstaje ze składek członkowskich oraz z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie takie, na zasadach określonych w przepisach, może prowadzić działalność gospodarczą oraz otrzymywać dotacje. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa, które powinno mieć miejsce tylko w sytuacji gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby lub podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Konstytucyjne prawo obywateli do zrzeszania się nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zatem nie uprawnione jest wywodzenie z prawa do zrzeszania się - obowiązku państwa do finansowania działalności organizacji społecznych. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie [...] w W. nie wykazało, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.