IV SA/Wa 598/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Sędzia WSA - Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Stowarzyszenie [...] z siedzibą w P. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku PPPr z dnia 19 kwietnia 2011 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia [...] wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Celami Stowarzyszenia są: 1. uznanie zrównoważonego rozwoju, jako podstawy polityki społeczno-gospodarczej państwa, 2. ochrona przyrody, ochrona środowiska, w tym ekologia rozumiana, jako ochrona zwierząt, roślin oraz ochrona całego dziedzictwa przyrodniczego, 3. ochrona krajobrazu naturalnego i dziedzictwa kulturowego, 4. powszechna edukacja ekologiczna, 5. monitorowanie działań władz w zakresie ochrony przyrody i ochrony środowiska. Działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków, a jedyne źródło jego utrzymania stanowią składki członkowskie. Aktualnie Stowarzyszenie liczy sześciu członków. Składkę członkowską ustalono na 10 zł rocznie i jak podano w uzasadnieniu wniosku, nie powinna ona być podnoszona, ponieważ członkowie pracują społecznie na rzecz Stowarzyszenia, poświęcając swój czas i umiejętności, i pokrywają wiele drobnych wydatków, jak koszty przejazdów, parkingów i telefonów. Jak wskazał skarżący, w jego działalności istotną rolę odgrywa występowanie do organów administracji państwowej i samorządowej oraz udział w postępowaniach administracyjnych w sprawach ochrony przyrody i ochrony środowiska, które nierzadko kończą się przed sądami administracyjnymi. Środki finansowe zaangażowane obecnie, jako opłaty sądowe wynoszą 800 zł i stanowią stratę Stowarzyszenia. W ocenie skarżącego, ustawowe ograniczenie możliwości zdobywania środków finansowych przez stowarzyszenia zwykłe powoduje, że nie może on wykazać jakiejkolwiek zapobiegliwości w pozyskaniu funduszy na realizację celów regulaminowych. Referendarz sądowy postanowieniem z 22 maja 2012 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 4 czerwca 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww postanowienia z 22 maja 2012 r. W uzasadnieniu wskazało, iż rozpoznając wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy pominięto istotne aspekty oraz wyciągnięto niesłuszne wnioski. Otóż Stowarzyszenie nie przerzuca ciężaru swojego funkcjonowania na Skarb Państwa, a wręcz odwrotnie. To Państwo przetrzymując wniesione przez Stowarzyszenie opłaty sądowe, od uiszczania których skarżący się nie uchyla, przerzuca na Stowarzyszenie ciężar swojego funkcjonowania. Nadto wymóg uiszczania opłat sądowych w krótkim terminie 7 dni i dalsze przetrzymywanie ich, często przez lata, stanowi, zdaniem Stowarzyszenia, realne ograniczenie dostępu do sprawiedliwości wbrew postanowieniom Konstytucji RP. Natomiast niewielka liczba członków Stowarzyszenia wynika z faktu, że pracują oni wyłącznie społecznie, ponosząc często dodatkowe (ponad składkę członkowską) koszty funkcjonowania Stowarzyszenia. Zarządzeniem z 14 czerwca 2012 r. Sąd wezwał [...] z/s w P. do udokumentowania wskazanego w formularzu stanu majątkowego Stowarzyszenia poprzez nadesłanie: 1. odpisów z bilansu oraz rachunków zysków i strat za IV kwartał 2011 r. oraz I kwartał 2012 r., 2. wyszczególnienia oraz udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w IV kwartale 2011 r. oraz I kwartale 2012 r., 3. uchwały określającej wysokość składek członkowskich stowarzyszenia oraz informacji o liczbie członków stowarzyszenia, 4. aktualnego stanu środków finansowych w kasie Stowarzyszenia lub na rachunku bankowym. Pismem z 4 lipca 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie odpowiedziało na wezwanie Sądu i nadesłało żądane dokumenty, które potwierdziły wskazane w formularzu PPPr informacje oraz wykazały, iż Stowarzyszenie na dzień 30 czerwca 2012 r. odnotowało stratę w wysokości 992,01 złotych, a głównymi wydatkami skarżącego są w istocie koszty opłat sądowych uiszczane w prowadzonych przez Stowarzyszenie postępowaniach. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej w skrócie:P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą, zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodzić się, zatem należy z twierdzeniem, iż przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Tylko w takiej, bowiem sytuacji można mówić o pomocy Państwa w realizacji prawa do Sądu. Nie zawsze faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. Stosownie do art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Nie ulega, zatem wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z własnego majątku Stowarzyszenia. Sąd stoi jednak na stanowisku, że Stowarzyszenie odstępując od zbierania składek, bądź też ustalając je na minimalnym poziomie, nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa. Jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Stowarzyszenie powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje, bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie liczy sześciu członków, a składka członkowska wynosi 10 złotych rocznie, co w sumie wynosi 60 złotych rocznie na pokrycie kosztów funkcjonowania Stowarzyszenia. Już tylko ta okoliczność wskazuje, iż Stowarzyszenie nie ma możliwości - ustalając składki na tym poziomie - należytego realizowania celów, dla których zostało utworzone. Taka organizacja Stowarzyszenia może sugerować, iż Stowarzyszenie to nastawione jest na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy. Konstatacji tej nie zmienia także okoliczność, iż członkowie Stowarzyszenia ponoszą dodatkowe koszty w postaci kosztów przejazdów, znaczków pocztowych, telefonów, parkingów. Ustalenie składek członkowskich na tak absolutnie minimalnym poziomie, nie jest, zdaniem Sądu okolicznością świadczącą o rzeczywistej, obiektywnej niemożliwości zdobycia przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Całkowicie nadto niezrozumiała jest argumentacja Stowarzyszenia przedstawiona w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 maja 2012 r. Po pierwsze 7 - dniowy termin na uiszczenie poszczególnych opłat sądowych jest terminem ustawowym i Sąd nie może ani na wniosek ani z urzędu przedłużać go czy skracać. Po drugie zwrot kosztów sądowych na rzecz skarżącego następuje jedynie w sytuacji uwzględnienia skargi i tylko, gdy strona wystąpi ze stosownym wnioskiem (art. 200 i art. 210 § 1 P.p.s.a.). Sąd nie "przetrzymuje", zatem żadnych opłat sądowych, a Stowarzyszenie składając skargę i wnosząc opłaty - nie znając rozstrzygnięcia sprawy - nie może mieć pewności, że po zakończeniu postępowania sądowego otrzyma zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.