IV SA/Wa 633/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] w przedmiocie nakazania przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. D. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń z dnia 30 kwietnia 2015 r. ustalono następujący stan rodzinny, majątkowy i dochody skarżącego. D. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podstawowe źródło jego dochodu stanowi działalność rolnicza. W rubryce nr 10 formularza wniosku skarżący określił wysokość dochodu z tego tytułu na kwotę 1.000 zł miesięcznie. Poza tym, wnioskujący uzyskuje dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457 zł netto miesięcznie. Decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2014 r. przyznano mu jednolitą płatność obszarową w wysokości 8.079,42 zł. Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 6,48 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha. Poza tym, w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego wchodzą budynki gospodarcze. D. P. jest właścicielem ciągnika rolniczego [...] (2003 r.) oraz samochodu osobowego [...] (2005 r.). Skarżący udokumentował następujące źródła wydatków: opłaty za gaz (niespełna 23 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym), opłaty za energię elektryczną (niespełna 125 zł miesięcznie), opłaty za usługi telekomunikacyjne (nieco ponad 36 zł miesięcznie – nie uwzględniono opłaty aktywacyjnej Formuła Stacjonarna: 19,99 zł), internet (niespełna 40 zł miesięcznie), opłaty na rzecz przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji (139,44 zł w rozliczeniu trzymiesięcznym), składaki do KRUS (niespełna 400 zł za pierwszy kwartał bieżącego roku), ubezpieczenie samochodu osobowego (rata nr 3 w wysokości 276,00 zł), leki, badania i konsultacje lekarskie (styczeń: 718,68 zł, luty: 231,65 zł, marzec: 486,87 zł, kwiecień: 773,24 zł), paliwo (w sumie 343,25 zł w okresie styczeń-marzec bieżącego roku). Według nadesłanych wyciągów z rachunku depozytowego (za okres od 19 grudnia 2014 r. do 18 marca 2015 r.), był on comiesięcznie zasilany wpłatami kwoty 500 zł z tytułu czynszu najmu. Ponadto, D. P. dokonał na ten rachunek wpłaty gotówkowej w kwocie 410 zł (5 marca 2015 r.) oraz przelewu kwoty 1.000 zł pod tytułem "zasilenie rachunku" (28 stycznia 2015 r.). W styczniu bieżącego roku na rachunku depozytowym zaksięgowano wpłatę w wysokości 8.079,42 zł tytułem płatności od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący dokonywał z rachunku wypłat gotówkowych, a także płatności m.in. za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, składek do KRUS. Przy czym, poza składkami, które udokumentował nadesłanymi kserokopiami zawiadomień Placówki Terenowej KRUS w P., w dniu 28 stycznia 2015 r. dokonał płatności w kwocie 756,00 zł na rachunek Placówki Terenowej KRUS w G. tytułem składki za pierwszy kwartał (Z. P. i K. P.). Saldo rachunku wyniosło: na 18 stycznia bieżącego roku 125,05 zł, na 18 lutego 29,47 zł, a na 18 marca 0,17 zł. Jako okoliczność mającą przemawiać za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku, skarżący wskazał też zadłużenie w rachunku karty kredytowej na kwotę 4.849,42 zł. Wedle nadesłanych wyciągów z rachunku karty kredytowej, wysokość limitu w tym rachunku wynosi 4.800 zł. Nadesłane wyciągi wskazują, że skarżący dokonuje przy jej pomocy płatności za usługi (w tym medyczne), paliwo, a 28 stycznia 2015 r. dokonał przelewu 1.000 zł tytułem "zasilenia rachunku". W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że koszty utrzymania domu (opłaty wynoszące około 600-700 zł na miesiąc), koszty bieżącego utrzymania, leków, wyżywienia itp. pochłaniają cały jego dochód. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez D. P. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Wysokość wpisu od skargi, ustalona zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 17 lutego 2015 r., wynosi w przedmiotowej sprawie 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą D. P., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z informacjami wynikającymi ze złożonych do akt sprawy oświadczeń i dokumentów odzwierciedlających sytuację materialną wnioskującego, wyklucza ustalenie, że D. P. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni prawie 6,5 ha oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha, a także budynki gospodarcze. Jest on także właścicielem ciągnika rolniczego i samochodu. Opisane gospodarstwo rolne stanowi podstawowe źródło dochodu D. P. Pobiera on też płatności bezpośrednie wypłacane w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. W styczniu bieżącego roku otrzymał z tego tytułu kwotę ponad 8.000 zł. Ponadto, skarżący uzyskuje dodatkowy dochód z najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457 zł netto miesięcznie. Biorąc pod uwagę opisane źródła dochodu skarżącego, a także majątek, zarówno nieruchomy, jak i ruchomy, nie ma jakichkolwiek podstaw, aby uznać go za osobę żyjącą w niedostatku, zdolną do zaspokojenia wyłącznie kosztów koniecznego utrzymania. Skarżący zawarł w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku oświadczenie, mające świadczyć o tym, że cały uzyskiwany przez niego dochód przeznaczany jest na niezbędne utrzymanie, jednakże nie znajduje ono potwierdzenia w nadesłanych dokumentach. Po pierwsze, jak wynika z nadesłanego wyciągu z rachunku depozytowego, skarżący dokonuje za jego pomocą płatności, z których nie wszystkie stanowią konieczne koszty utrzymania samodzielnie prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego. Z tego względu saldo tego rachunku i relacja dokonywanych z niego wypłat do wielkości wpływów nie są miarodajne dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskującego. Otóż, skarżący pokrywa z rachunku depozytowego nie tylko własne wydatki ale także wydatki innych osób. Jak wskazano, 28 stycznia 2015 r. dokonał przelewu do KRUS kwoty 756 zł tytułem składki za Z. P. i K. P. Także nie wszystkie z pozostałych wypłat z rachunku mogą być uznane za wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Składki do KRUS, czy przynajmniej część kosztów paliwa, to koszty prowadzenia działalności rolniczej, które pomniejszają wykazywany przez stronę dochód z tego tytułu. Potraktowanie ich jako wydatków na konieczne utrzymanie byłoby równoznaczne z nieuprawnionym, dwukrotnym uwzględnieniem ich przy ocenie możliwości płatniczych strony. Po drugie, nieuprawniony jest argument skarżącego, jakoby na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych wskazywać miał kredyt w ramach rachunku karty kredytowej. Możliwość korzystania z karty kredytowej umożliwia wszakże skarżącemu dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. Chociaż więc D. P. zobowiązany jest do spłaty zadłużenia w rachunku karty kredytowej, to najpierw, korzystając z przyznanego limitu, może nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy leków. Po trzecie, sama struktura wydatków ponoszonych przez D. P., widoczna zarówno na wyciągach z rachunków bankowych, jak i kserokopiach rachunków, które skarżący złożył do akt sprawy, wskazuje, że jest on osobą zdolną do wygospodarowania dodatkowych środków (w przedmiotowej sprawie maksymalnie 200 zł jednorazowo). Jak już wskazano, z rachunku depozytowego skarżącego dokonywane są przelewy stanowiące wykonanie nie tylko jego zobowiązań (28 stycznia: 756 zł), a także płatności stanowiące koszty prowadzenia działalności rolniczej. Jak wynika z nadesłanych rachunków, skarżący na początku bieżącego roku "rozszerzył" zakres usług telekomunikacyjnych, z jakich korzysta, ponosząc z tego tytułu opłatę aktywacyjną w wysokości 19,99 zł. Jak z kolei wynika z wyciągu z rachunku karty kredytowej oraz kserokopii paragonów fiskalnych, skarżący w ciągu ostatnich czterech miesięcy wydatkował znaczne kwoty na prywatne konsultacje lekarskie, a także na zakupy w aptekach, spośród których część stanowiła suplementy diety lub środki kosmetyczne. Nie kwestionując w żadnej mierze potrzeby i zasadności wydatków związanych z troską skarżącego o własne zdrowie, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak żywność, odzież, czy też niezbędne leki. Tymczasem, możliwość ponoszenia przez skarżącego wskazanych wyżej wydatków pozwala stwierdzić, że jest on osobą zdolną do zaspokojenia koniecznych kosztów utrzymania, a ponadto do wygospodarowania dodatkowych środków pieniężnych. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Dokonana w przedmiotowej sprawie ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych D. P. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Skarżący posiada stałe źródła dochodu z działalności rolniczej i najmu lokalu mieszkalnego. Dysponuje majątkiem nieruchomym, w skład którego wchodzi m.in. nieruchomość rolna o powierzchni prawie 6,5 ha. Otrzymuje płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Korzysta z limitu w rachunku karty kredytowej, który pozwala kredytować bieżące wydatki. Część wykazywanych przez niego obciążeń budżetu domowego nie stanowi koniecznych kosztów utrzymania, bowiem są to koszty prowadzenia działalności rolniczej, dotyczą innych osób albo nie są wydatkami o koniecznym charakterze. Inne z kolei świadczą o tym, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, pozwalającymi w razie konieczności na poniesienie dodatkowych wydatków. W tej sytuacji należy stwierdzić, że D. P. - bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny - jest w stanie wygospodarować zarówno 200 zł na wpis od skargi, jak i pokryć pozostałe koszty postępowania sądowego wszczętego jego skargą. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.