IV SA/Wa 633/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi G. S., S. S., L. S., J. D., K. S., L. S., B. G., H. O. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy H. O. (dalej: "skarżąca") w dniu 23 maja 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w celu wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. We wnioskach sporządzonych na urzędowych formularzach PPF z dnia 23 maja 2017 r. i 8 czerwca 2017 r. skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Rubryki dotyczące posiadanego majątku (nieruchomości, posiadanych zasobów pieniężnych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie i dodatkowych informacji o stanie majątkowym) zostały zakreślone. Skarżąca podała, że mąż otrzymuje emeryturę w wysokości 2788 zł. Wymieniła następujące wydatki, leczenie – 400 zł, spłata pożyczki wobec rodziny – 600 zł, utrzymanie mieszkania – 330 zł, wydatki na opał – 6000 zł, utrzymanie środka lokomocji – 450 zł, podatki – 360 zł. Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni – poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez H. O. oraz jej męża W. O. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów przez męża skarżącej (tj. udokumentowania wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego wraz z dodatkiem); 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych przez skarżącą i jej męża w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych stałych, miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, w tym na lekarstwa i leczenie; 4) kopii umowy pożyczki, na spłatę której powołuje się skarżąca w rubryce nr 11 formularza PPF; 5) oświadczenia jaki skarżąca i jej mąż mają tytuł prawny do lokalu, w którym mieszkają (tj. czy są właścicielami, współwłaścicielami, najemcami – jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu), 6) dokumentu, z którego wynika fakt opłacania (oraz tytuł) podatku w wysokości 360 zł, o którym mowa w rubryce nr 11 formularza PPF; 7) wyjaśnienia co składa się na koszty określone w rubryce nr 11 jako: "utrzymanie środka lokomocji 450 zł" i o jaki środek lokomocji chodzi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 7 lipca 2017 r. Skarżąca w piśmie z dnia 14 lipca 2017 r. podtrzymała wniosek o ustanowienie pełnomocnika i jednocześnie oświadczyła, że nie jest w stanie wykonać wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy także podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżąca spełnia przesłanki uprawniające do otrzymania pomocy prawnej, nie został przez nią spełniony. Z informacji podanych przez skarżącą na urzędowym formularzu PPF wynika jedynie, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2788 zł. Ponadto skarżąca wymieniła wydatki (na leczenie, spłatę pożyczki, utrzymanie mieszkania, opał, utrzymanie środka lokomocji, podatki). Referendarz sądowy uznał, że w tej sytuacji zasadne jest wezwanie skarżącej m. in. do nadesłania wyciągów z kont bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez męża skarżącej dochodów, udokumentowanie wydatków (w tym udokumentowanie pożyczki, na spłatę której powołuje się skarżąca we wniosku), wyjaśnienie kwestii tytułu prawnego do lokalu, w którym mieszkają skarżący i jej mąż. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku doręczono skarżącej w dniu 7 lipca 2017 r. zakreślając siedmiodniowy termin do jego wykonania, który upłynął w dniu 14 lipca 2017 r. W terminie tym skarżąca nadesłała pismo, w którym stwierdziła, że nie jest w stanie uzupełnić wniosku o żądane informacje i dokumenty. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykonała należycie wezwania, co nie pozwala na rzetelną ocenę jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim podkreślić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów – art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W rozpatrywanej sprawie skarżąca, mimo wezwania do uzupełniania wniosku nie przedstawiła żądanych oświadczeń i dokumentów, tym samym brak było podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.