IV SA/Wa 671/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz- Malec po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia (...) w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia (...) w B. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia (...) lipca 2006r. Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić Stowarzyszeniu (...)w B. przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie (...) w B. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na opisane w sentencji postanowienie Ministra Środowiska. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zakończone przed sądem I instancji, który wyrokiem z dnia 13 listopada 2007r. skargę oddalił. W toku tego postępowania Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – w formie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 22 maja 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jednakże sąd kasacyjny, rozpoznający sprawę na skutek zażalenia wniesionego przez Stowarzyszenie, uchylił to rozstrzygniecie i przyznał Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (postanowienie z dnia 30 sierpnia 2007r., sygn. akt II OZ 721/07). W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W dniu 22 lutego 2008r., przed uprawomocnieniem się wyroku Sądu I instancji, skarżące stowarzyszenie wystąpiło do Sadu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu złożonym na formularzu PPPr Stowarzyszenie podało, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Jednakże, skoro na mocy postanowienia z dnia 30 sierpnia 2007r. Stowarzyszenie uzyskało prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to uznać należy, że obecnie rozpoznawany wniosek obejmuje wyłącznie ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jednakże ze względu na otrzymane już przez stronę skarżącą prawo pomocy w zakresie częściowym, obecnie musi ona wykazać zaistnienie nie tylko przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, ale przede wszystkim spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca musi więc wykazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Do udowodnienia takiego stanu zobowiązuje wnioskodawcę norma art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O przyznaniu prawa pomocy mają, według skarżącego, decydować następujące względy: Stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja dla dobra publicznego. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma zysków i dochodów. Do dnia złożenia wniosku strata finansowa Stowarzyszenia za 2006 rok wynosi 1085,71 zł, a za 2007 rok 10 000 zł. Stowarzyszenie podkreśliło jednocześnie, że w 2007 roku otrzymało wpłaty w wysokości 10 864,40 zł, natomiast koszty działalności Stowarzyszenia za wskazany rok wyniosły 19 957,16 zł, na co złożyły się koszty realizacji zadań statutowych oraz koszty usług. Wynik finansowy Stowarzyszenia za 2007 r. to strata w wysokości 9 092, 76 zł, jednak doliczając stratę za ubiegły rok 1085,71 zł, łączne koszty wyniosły 21042,87 zł. Wynik zatem finansowy Stowarzyszenia za 2007 r. to strata w wysokości 10178,47 zł. W odpowiedzi na wezwanie (z dnia 25 lutego 2008r.) o przedłożenie wyciągu z kont bankowych za ostatnie 3 miesiące rozliczeniowe, Stowarzyszenie przedłożyło wyciąg z rachunku bankowego zawierający informację o stanie konta Stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2007 r. (0 zł) a także informacje o stanie konta na dzień 31.01.08 (10 zł) Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), a także statut Stowarzyszenia (...) w B. oraz odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, przewidują możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Skarżące Stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06). Podzielając powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Należy mieć na uwadze, że z zapisów statutu Stowarzyszenia (...) w B. wynika, iż członkowie Stowarzyszenia zadeklarowali pomoc finansową na jego rzecz. Tak więc argumentacja przedstawiona przez skarżące Stowarzyszenie nie może uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, bowiem Stowarzyszenie pozbawiając się środków finansowych, które mogłoby uzyskać zgodnie ze swoim statutem, nie może domagać się przerzucenia kosztów swojej działalności na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie Sądu, skarżące Stowarzyszenie, we wniosku o prawo pomocy nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie od członków Stowarzyszenia składek członkowskich. Skarżące Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazało, iż występuje w niniejszej sprawie realizując swoje cele statutowe. W takim wypadku, należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Stowarzyszenie nie tylko nie skorzystało z potencjalnej możliwości uzyskaniwania środków finansowych, ale także nie wykazało, że jego aktualna, rzeczywista sytuacja finansowa jest na tyle zła, że uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie wezwane do nadesłania wyciągów z kont bankowych z okresu trzech miesięcy przedłożyło jedynie dokument przedstawiający stan środków finansowych w okresie dwóch miesięcy. Stowarzyszenie nie przedłożyło natomiast żądnego dokumentu obrazującego jego sytuację finansową w miesiącu lutym, a więc w miesiącu w którym wniosło o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeśli strona mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji-do czego ma oczywiście prawo, musi się przez to liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.