IV SA/Wa 68/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku stowarzyszenia B. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi stowarzyszenia B. z siedzibą w S. na uchwałę Rady Miasta S. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta S. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie B. z siedzibą w S. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 15 lutego 2010 r., który skarżący uzupełnił oświadczeniem z dnia 19 lutego 2010 r. oraz z treści pisma z dnia 27 stycznia 2010 r. wynika, że wymienione Stowarzyszenie nie posiada środków majątkowych, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodu. Saldo na rachunku bankowym B. na dzień 31 grudnia 2009 r. wyniosło 202,26 zł (kopia zawiadomienia Banku [...] z dnia 2 stycznia 2010 r.). Członkowie B. są ludźmi niemajętnymi, w większości emerytami i rencistami. Wedle złożonego do akt sprawy statutu z dnia 8 maja 2003 r., B. jest tzw. stowarzyszeniem rejestrowym (art. 1 i art. 4), którego celami są w szczególności: 1. rozwijanie zrozumienia pomiędzy narodami świata, 2. afirmowanie wiary w dobro, humanizm, szlachetność, miłość i inne uniwersalne wartości ogólnoludzkie, ponadrasowe, ponadnarodowe i ponadwyznaniowe, 3. podtrzymywanie i krzewienie tradycji rycerstwa na świecie, 4. dostarczanie, poprzez działalność charytatywną, pomocy ludziom potrzebującym, wspierając szpitale, hospicja, sierocińce, domy dla niepełnosprawnych i inne tego rodzaju instytucje, 5. nagradzanie służby na rzecz człowieczeństwa i praw człowieka (art. 8 pkt 1-5). B. realizuje swe cele przez: 1. podejmowanie i propagowanie inicjatyw, postaw i działań na rzecz tworzenia [...] dla członków B. oraz dla [...] i [...] B., 2. współpracę z osobami i instytucjami w kraju i za granicą w zakresie upowszechniania informacji i wymiany doświadczeń w dziedzinie poszanowania godności ludzkiej od chwili poczęcia aż do naturalnej śmierci, 3. doradztwo i pomoc duchową, psychologiczną, prawną, medyczną i rehabilitacyjną ludziom potrzebującym oraz prowadzenie lub organizowanie szkolenia w tym zakresie, 4. pomoc charytatywną dla Polaków jej potrzebujących w kraju i poza jego granicami, 5. podejmowanie i prowadzenie działań integrujących członków B. i jego podopiecznych poprzez aktywność kulturalną, społeczną i rekreacyjną, 6. tworzenie materiałowych podstaw i możliwości realizacji celów statutowych B., zwłaszcza gromadzenie środków finansowych, 7. upowszechnianie idei B., praw człowieka, szlachetności, rycerskości, honoru i miłości wśród młodzieży (art. 10 pkt 1-7). Zgodnie z art. 11 statutu B. prowadzi działalność gospodarczą, według obowiązujących zasad w dziedzinach określonych przez Władze B., a zwłaszcza w dziedzinie wydawniczej. Może tworzyć fundacje jako agendy własne oraz przystępować do innych fundacji dla pozyskania środków lub dla realizacji celów i zadań B. (art. 12 statutu). Członkowie stowarzyszenia zobowiązani są do opłacania składek członkowskich (art. 14 pkt 4 lit. "c" statutu). Wedle art. 33 statutu majątek B. powstaje ze składek członkowskich, spadków, zapisów, darowizn, dochodów z własnej działalności gospodarczej oraz ofiarności publicznej. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Opisane wyżej formy realizacji celów B. w S. wymagają, aby jego władze, korzystając z przyznanych statutem kompetencji, zapewniły źródła finansowania działalności Stowarzyszenia. Chcąc realizować tę działalność Stowarzyszenie musi liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 246 § 2 pkt 1 ppsa umożliwia przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ono, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 ppsa umożliwia z kolei przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ono, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach znalazły odzwierciedlenie w statucie B. w S. W art. 11 statutu przewidziano, że B. prowadzi działalność gospodarczą, zwłaszcza w dziedzinie wydawniczej, a w art. 14 pkt 4 lit. "c" zobowiązano członków stowarzyszenia do opłacania składek. W art. 33 pkt 1 wskazano zaś, że majątek Stowarzyszenia składa się ze składek członkowskich, spadków, zapisów, darowizn, dochodów z własnej działalności gospodarczej oraz ofiarności publicznej. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek w odpowiedniej wysokości, czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Jeżeli członkami Stowarzyszenia są osoby niemajętne, w znacznej części emeryci i renciści, które nie są w stanie zaspokoić środków finansowych, niezbędnych do realizacji celów Stowarzyszenia, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje działalności przynoszącej dochód, który zapewniłby odpowiednie środki, to przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Stowarzyszeniu zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona przewidzianych ustawą i statutem możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.