IV SA/Wa 71/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Agnieszka Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2008 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody K. z dnia [...] października 2007 roku; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Nadleśnictwa T. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w wyniku rozpatrzenia odwołania Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwo T. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody K. z dnia [...] października 2007 r., orzekającej, że majątek pn. B. o łącznej powierzchni 130,1838 ha, położony w miejscowości R. w gminie Z., zapisany w Księdze Wieczystej B. Tom I karta 1, stanowiący uprzednio współwłasność S. i S. O. oraz J. i J. G., nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, iż przedmiotowy majątek nie podpadał pod działanie przepisów dekretu wystąpili spadkobiercy pierwotnych właścicieli – I. B., B. G., G. G. i J. G. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Wojewoda K. orzekł, iż nieruchomość ta podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e w/w dekretu. Decyzja ta została uchylona decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r., a postępowanie pierwszej instancji umorzone. Wyrokiem z dnia 14 października 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1113/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak również poprzedzającą ją decyzję Wojewody K. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż w sprawie niniejszej nie chodzi o spór o charakterze cywilnym dotyczący własności, lecz o rozstrzygnięcie, czy z uwagi na rodzaj gruntów wchodzących w skład nieruchomości i ich areał, miały zastosowanie przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rozpatrując sprawę po uprawomocnieniu się w/w wyroku, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] października 2006 r. stwierdził, że nieruchomość ziemska "B." podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda wskazał, iż z analizy księgi matrykuł wynika, iż na dzień wejścia w życie dekretu w skład majątku wchodziły m. in. grunty rolne obejmujące 110,1102 ha a zatem spełnione były warunki obszarowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organ odwoławczy uznając, iż organ pierwszoinstancyjny nie dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie, jak również nie zrealizował zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 14 października 2005 r., uchylił decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wojewoda K. decyzją z dnia [...] października 2007 r. orzekł, że przedmiotowy majątek nie podpadał pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W oparciu o dokumenty archiwalne, m. in. protokół w sprawie opisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości organ ustalił, iż majątek "B." objęty został zarządem państwowym w dniu [...] marca 1945 r. i w skład powierzchni ogólnej 130,1838 ha wchodziły: grunty orne - 39 ha, ogród owocowy - 2 ha, lasy i tereny do zalesienia - 75 ha, podwórza i budynki -3,75 ha oraz inne, wody - 2 ha. Z kolei w protokole w sprawie parcelacji z dnia [...] marca 1945 r. podano, iż na ogólną powierzchnię majątku "B." składają się lasy - 25,00 ha, powierzchnia zadrzewiona i halizna - 48,09 ha oraz inne grunty. Z kolei z dokumentacji szacunkowo klasyfikacyjnej tj: protokołu w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów z dnia [...] maja 1945 r., szkicu klasyfikacyjnego z dnia [...] maja 1945 r. oraz wykazu rozrachunkowego sporządzonego na dzień [...] listopada 1945 r. wynika, że przedmiotem przejęcia oraz rozdysponowania były grunty orne o powierzchni 64,90 ha, nieużytki o powierzchni 4,15 ha, drogi o powierzchni 0,61 ha oraz grunty do zalesienia i częściowo zalesione o powierzchni 60,52 ha. Z uwagi na rozbieżności w odniesieniu do określonych w wymienionych powyżej dokumentach powierzchni lasów i terenów do zalesienia, organ pierwszej instancji zlecił rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie opinii na okoliczność ustalenia, jaką część majątku stanowiły lasy. Rzeczoznawca majątkowy – H. S. przyjęła za najbardziej wiarygodne ustalenia mierniczego W. G. wykazane w protokole w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów z dnia [...] maja 1945 r., szkicu klasyfikacyjnym również z [...] maja 1945 r. oraz wykazie rozrachunkowym z dnia [...] listopada 1945 r., z których wynika, że w skład majątku "B." o powierzchni ogólnej 130,2838 ha wchodziły: * rola o powierzchni 64,90 ha * nieużytki o powierzchni 4,15 ha * drogi o powierzchni 0,61 ha * grunty do zalesienia i częściowo zalesione o powierzchni 60,5238 ha. * Organ podkreślił, iż rzeczoznawca majątkowy analizując zgromadzony materiał dowodowy oraz dokumentację znajdująca się w Starostwie Powiatowym w T., a w szczególności mapę gospodarczą i opis taksacyjny drzewostanu na dzień [...] sierpnia 2007 r. stwierdził, że w dniu objęcia majątku w zarząd państwowy istniał drzewostan, a powierzchnia na jakiej występował tj. 20,80 ha zawarta w wykazie rozrachunkowym sporządzonym przez mierniczego jest wiarygodna. Zdaniem organu za udowodnione należy uznać, że 47 % ogólnej powierzchni przedmiotowego majątku stanowiły tereny, które już w chwili objęcia faktycznego władztwa nad nieruchomością przez Państwo tj. [...] marca 1945 r. nie nadawały się do wykorzystania na cele wymienione w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, a zatem nieruchomość ta nie stanowiła nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Ponadto organ podniósł, iż stwierdzenie, że majątek "B." nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu znajduje uzasadnienie w sposobie jego rozdysponowania, a mianowicie protokołem z dnia [...] stycznia 1946 r., grunty o powierzchni 60,5238 ha zostały przekazane Nadleśnictwu O. z konkretnym przeznaczeniem tj. na cele gospodarki leśnej, a zatem wbrew dyspozycji art. 1 ust. 2 dekretu. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 1 ust. 2 dokonano rozdysponowania gruntów o powierzchni 69,66 ha. Skargę na powyższą decyzję wniosło Nadleśnictwo T., stawiając zarzut błędnej interpretacji art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Skarżący podniósł, iż błędne jest stanowisko organów, że przeznaczenie części gruntów przedmiotowej nieruchomości ziemskiej do zalesienia oznacza, że nieruchomość ta nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej, a więc że nie była "obiektem mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy". Zdaniem skarżącego ustalenie, że w danym przypadku rozwiązaniem najbardziej celowym będzie przekazanie danej nieruchomości lub jej części Lasom Państwowym do zalesienia nie oznacza, że dana nieruchomość nie była nieruchomością ziemską i że nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Przeznaczenie części tej nieruchomości do zalesienia jest decyzją wtórną. Strona skarżąca zauważyła, iż do zalesienia można przeznaczyć każdą nieruchomość i zwykle przeznaczano grunty rolne o niższych klasach oraz łąki i pastwiska co nie oznacza, że obiektywnie grunty te nie mogły być nadal wykorzystywane rolniczo. Przeznaczenie części nieruchomości do zalesienia jest rozstrzygnięciem kierunkowym mówiącym o tym, że takie wykorzystanie nieruchomości jest bardziej celowe, a nie o tym, że nieruchomość nie była lub nie może być wykorzystywana rolniczo. Ponadto skarżący podkreślił, iż dekret stanowi, że na cele reformy rolnej przeznacza się na terenie między innymi województwa [...] nieruchomości, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni, co oznacza, że ustawodawca przesądził, że przejęciu na Skarb Państwa podlegają także takie nieruchomości, których jedynie część powierzchni klasyfikowana jest jako użytki rolne, zaś pozostała powierzchnia sklasyfikowana jest inaczej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Mając na względzie powyższe unormowania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie kwestią zasadniczą, wymagającą wyjaśnienia w celu podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, było ustalenie jaka część z powierzchni ogólnej 130,1839 ha majątku B. nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ pierwszej instancji, mając na uwadze rozbieżności co do powierzchni lasów i terenów przeznaczonych do zalesienia występujące w treści dokumentów archiwalnych oraz wskazówki Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawarte w decyzji z dnia [...] marca 2007 r., zlecił rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie opinii, która miała określić jaką część majątku stanowiły lasy. Jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej w dniu [...] sierpnia 2007 r., autor opinii badaniem objął dokumenty w postaci księgi parcel i mapy parcel, a także wszelkie dokumenty z okresu parcelacji znajdujące się w archiwum Państwowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej w T., rejestr ewidencji gruntów i mapę ewidencyjną oraz mapę glebowo-rolniczą. Rzeczoznawca w oparciu o powyższe dokumenty stwierdził, iż powierzchnia parcel wchodzących w skład majątku B. wynosiła na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ogółem 130,1838 ha i była zgodna z wielkością powierzchni przedstawioną w księdze wieczystej KW B. Tom I K. 1, gdzie wpisu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa dokonano w dniu [...] października 1946 r. Porównując powierzchnię lasów występującą w poszczególnych dokumentach sporządzonych w latach 1945-1946 biegła stwierdziła, iż pomimo różnic w powierzchni lasów, można przyjąć przybliżoną powierzchnię lasów do ca 20 ha. Biegła uznała również, że najbardziej wiarygodna w tym zakresie jest powierzchnia ustalona w wykazie rozrachunkowym stanowiącym załącznik do decyzji Państwowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] listopada 1945 r. Jednocześnie w przywołanej opinii na stronie 4 stwierdzono, iż z wykazu tego wynika następujący sposób rozdysponowania majątku B.: 1. obszar 44,45 ha rozdysponowano rolnikom, 2. 20,45 ha przekazano do G., 3. do Nadleśnictwa w O. przekazano 20,80 ha drzewostanu, 2 ha halizn, 32, 59 ha gruntów ornych i 5,13 ha nieużytków (łącznie 60,52 ha) -protokołem z dnia [...] stycznia 1946 r. W tym miejscu należy zauważyć, iż protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu O. terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z przedmiotowego majątku, sporządzony w dniu [...] stycznia 1946 r., oprócz wymienionych powyżej w punkcie 3 terenów o ogólnej powierzchni 60, 52 ha zawiera charakterystykę gruntów. Z opisu tego wynika, że grunty orne były zaklasyfikowane do klasy V jako grunty żytnio-ziemniaczane, łatwe do upraw. Występowały również grunty klasy VI, piaszczyste, niespójne. W świetle powyżej przytoczonej treści protokołu z dnia [...] stycznia 1946 r. ustalenia opinii, iż część majątku o powierzchni 60, 52 ha pomniejszonej o 20, 80 ha powierzchni drzewostanu przekazana Administracji Lasów Państwowych cyt: "z pewnością nie nadawała się pod uprawy rolne" - w ocenie Sądu nasuwają wątpliwości. Organy orzekające w sprawie oparły istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia w zakresie spełnienia norm obszarowych majątku przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na wnioskach sformułowanych w przytoczonej opinii, bez dokonania jej oceny jako dowodu. Stosownie do treści art. 77 § 1 kpa organ jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Zdaniem Sądu organy w niniejszej sprawie nie dokonały jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kpa. Naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy przede wszystkim ustalić, czy grunty orne o powierzchni 32,59 ha i 5,13 ha nieużytków przekazanych Nadleśnictwu w O. mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Jak bowiem wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 października 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1113/05 zapadłym w niniejszej sprawie, możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tej nieruchomości powinna być wynikiem wnikliwej analizy przeznaczenia konkretnych działek i uwzględniać ich faktyczne wykorzystanie. Ocena ta winna opierać się na ustaleniach dokonanych na datę wejścia w życie dekretu tj. 13 września 1944 r., bowiem fakt późniejszego przeznaczenia działek do produkcji leśnej nie przesądza o ich nieprzydatności do prowadzenia działalności rolniczej. Zdaniem Sądu celowym byłoby skorzystanie przez organ w tym zakresie z wiedzy profesjonalisty z dziedziny rolnictwa, którego opinia sporządzona w oparciu o zebrany materiał dowodowy, jak również ewentualne oględziny działek, z pewnością byłaby pomocna dla dokonania wskazanych powyżej ustaleń. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.