IV SA/Wa 711/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1) odmówić J. H. zwolnienia od kosztów sądowych, 2) ustanowić dla J. H. adwokata. J. H. po wezwaniu go do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 200 zł w zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z informacji zawartych we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF oraz z dokumentów źródłowych nadesłanych w dniu 24 marca 2015 r. wynika, że wnioskodawca jest niepełnosprawny, ma trudności w komunikowaniu się z otoczeniem. Wnioskodawca wymienił następujące miesięczne wydatki: energia elektryczna – średnio 250 zł, zakup opału – średnio 380 zł, dostawy wody i odbiór ścieków i śmieci – 135 zł, leki – 330 zł, dojazd na zabiegi i kontrole lekarskie – 220 zł. Ponadto jako wydatki miesięczne "zmienne" wskazał wydatki na "pokrycie kosztów obsługi postępowań administracyjnych" – 230 zł. Skarżący uzyskuje dochód w wysokości 2777,60 zł brutto (po potrąceniach, w tym alimentów na małoletnie wnuki – 1853 zł netto), zaś jego żona – dochód z tytułu emerytury w wysokości 900,79 zł brutto (896,79 zł netto). Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Posiada dom o pow. 109 m2 (współwłasność w ½) oraz działkę siedliskową o pow. 913 m2 (½ udziału). Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć na uwadze, że skarżący oraz jego żona uzyskują stały comiesięczny dochód w wysokości 3678,39 zł brutto (2750,41 zł netto). Jako stałe comiesięczne wydatki wskazał kwotę – 1315 zł, "zmienne" wydatki, związane z "pokryciem kosztów obsługi postępowań administracyjnych" – 230 zł, a na pozostałe wydatki (w tym żywność) pozostaje kwota ok. 1000 zł. W ocenie referendarza sądowego - mając na uwadze powyższe zestawienie dochodów i wydatków - uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę dochody pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby wygospodarować środki na poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Pozwala na to zarówno charakter dochodu (stałe, comiesięczne świadczenie z ZUS) jak i jego wysokość. Co prawda, skarżący wskazuje, że świadczenie to w całości przeznacza na podstawowe potrzeby. Jednakże w tym miejscu należy podkreślić, że wprawdzie zakres wydatków wnioskodawcy uzależniony jest od poziomu na jakim prowadzone jest gospodarstwo domowe, jednakże z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji zwolnienia od kosztów sądowych konieczne koszty utrzymania, poza szczególnie uzasadnionymi wypadkami, odnieść należy do minimalnych w skali kraju, a udzielenie prawa pomocy może mieć miejsce jedynie w przypadku osób, których dochody oraz stan majątkowy są niższe od przeciętnych. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomoc. Oceniając jednak sytuację materialną oraz życiową skarżącego (jest osobą niepełnosprawną, ma trudności w komunikowaniu się z otoczeniem, nie opuszcza samodzielnie miejsca zamieszkania) w kontekście poniesienia także kosztów zastępstwa procesowego, referendarz sądowy doszedł do wniosku, że poniesienie tych kosztów może narazić jego oraz jego żonę na uszczerbek utrzymania koniecznego. Dlatego też przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, należy uznać za uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji postanowienia.