IV SA/Wa 712/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 2 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. S. N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku z dnia 23 kwietnia 2014 r. skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nadmienił, że stracił pracę i jest w trakcie poszukiwania kolejnej, co jednak jest dla niego bardzo trudne. Podał, że w wyniku utraty pracy zaczął zalegać z płatnościami za mieszkanie, w związku z czym właściciel mieszkania, w którym skarżący mieszka, wniósł skargę. S. N. podał, że dysponuje kwotą 250 zł. Oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodu, nie ma nieruchomości, ani wartościowych przedmiotów. Ponieważ oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 7 maja 2014 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest: a. wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b. dokumentu potwierdzającego, że utracił pracę i wskazującego kiedy utracił pracę; c. oświadczenia wyjaśniającego, z czego po utracie pracy zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe – w szczególności należało wyjaśnić: – czy otrzymuje pomocy rzeczową lub finansową od rodziny lub znajomych, – czy uzyskuje środki pieniężne za wykonywanie prac dorywczych; d. dokumentu potwierdzającego, że najmuje mieszkanie i wskazującego wysokość czynszu najmu za mieszkanie. W odpowiedzi, w dniu 26 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego) S. N. złożył do akt sprawy: a. kserokopię świadectwa pracy z dnia [...] stycznia 2014 r., z którego wynika, że był zatrudniony w okresie od 1 września 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., a stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron; b. wydruk listy operacji na należącym do niego rachunku bankowym za okres od 1 marca 2014 r. do 25 czerwca 2014 r., jednakże niepełny – bez ostatniej strony (ostatnia widoczna operacja – 11 czerwca 2014 r.); c. wydruk zawierający informację o saldzie rachunku bankowego skarżącego na 25 czerwca 2014 r., a także d. niepodpisane oświadczenie, w którym podano m.in., że skarżący pozostaje na utrzymaniu dziewczyny, z którą mieszka, i która całkowicie pokrywa koszty mieszkania. Ponieważ wezwanie z dnia 7 maja 2014 r. zostało wykonane przez skarżącego w sposób niepełny, a w konsekwencji w dalszym ciągu nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistych płatniczych, w piśmie z dnia 20 sierpnia 2014 r. poinformowano, że oświadczenie złożenie do akt sprawy w odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 maja 2014 r. nie zostało podpisane i zobowiązano do podpisania tego oświadczenia w terminie 7 dni, informując, że niewykonanie wezwania spowoduje, iż oświadczenie nie zostanie uwzględnione przy ocenie możliwości płatniczych strony. Do wezwania dołączono kopię oświadczenia, celem podpisania i zwrotu do Sądu w wyznaczonym terminie. Skarżącego poinformowano także, że nadesłana przez niego lista operacji na rachunku bankowym jest niepełna i zobowiązano do nadesłania wyciągu z rachunku obejmującego także okres od 11 czerwca do 30 czerwca 2014 r. oraz wskazującego saldo rachunku na 1 marca i 30 czerwca bieżącego roku. Ponadto, w piśmie z dnia 20 sierpnia 2014 r. wezwano skarżącego do: a. udzielenia informacji, skąd uzyskał środki w kwocie 1.300,00 zł, wpłacone na rachunek bankowy w dniu 16 maja 2014 r., skoro nie uzyskuje on dochodu i pozostaje na utrzymaniu "dziewczyny", która całkowicie pokrywa koszty związane z zamieszkaniem i utrzymaniem; b. nadesłania dokumentu (np. zaświadczenia pracodawcy, kopii umowy o pracę, wyciągu z rachunku bankowego) wskazującego, z jakiego źródła i w jakiej kwocie dochód uzyskuje osoba określana przez niego, jako "dziewczyna", z którą mieszka i która całkowicie pokrywa koszty związane z zamieszkaniem i utrzymaniem; c. nadesłania oświadczenia osoby określanej przez skarżącego, jako "dziewczyna", potwierdzającego, że skarżący pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu i wspólnie z nią mieszka. W odpowiedzi na opisane wezwanie S. N. w dniu 27 sierpnia 2014 r. (data stempla pocztowego) złożył do akt sprawy oświadczenie, w którym podał, że jego paszport stracił ważność, a konto bankowe zostało zablokowane. Stwierdził, że w związku z tym nie może dokonać przelewu bankowego na rachunek Sądu i nie może wiedzieć, skąd miał 1.300,00 zł. Wskazał, że aktualnie nie posiada umowy o pracę. Nadmienił, że dostał propozycję pracy u właściciela pewnej firmy, który chce go zatrudnić pod warunkiem, że dostanie pozwolenie na prace. Skarżący oświadczył też, że jego partnerka nie chce ponosić odpowiedzialności za jego problemy i błędy, w związku z tym uważa, że nie jest potrzebny od niej dowód, że mieszkają razem. Do pisma skarżący dołączył kserokopię nadesłanego już wcześniej świadectwa pracy z dnia [...] stycznia 2014 r. oraz kserokopię dwóch stron paszportu. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do S. N. opisane wyżej wezwanie z dnia 7 maja 2014 r. Złożone przez stronę oświadczenie z dnia 23 kwietnia 2014 r. było bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W szczególności, wobec informacji, że skarżący utracił pracę, konieczne było ustalenie, w jaki sposób utrzymuje się po rozwiązaniu stosunku pracy oraz zweryfikowanie, czy dysponuje on środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym. Udzielana przez skarżącego w dniu 26 czerwca 2014 r. odpowiedź nie tylko nie pozwoliła na ustalenie wskazanych powyżej okoliczności ale nasunęła kolejne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczeń skarżącego. Po pierwsze, chociaż w oświadczeniu z dnia 23 kwietnia 2014 r. skarżący zadeklarował brak jakiegokolwiek dochodu, to w dniu 16 maja 2014 r. – zatem cztery i pół miesiąca po rozwiązaniu stosunku pracy – na jego rachunku bankowym odnotowano wpłatę w kwocie 1.300 zł. Po drugie, nadesłany przez niego wykaz operacji na rachunku bankowym był niepełny (zawierał 6 z 7 stron). Po trzecie, treść niepodpisanego przez stronę oświadczenia sugerowała, że wbrew pierwotnie złożonemu oświadczeniu, S. N. prowadzi gospodarstwo domowe nie sam, a z osobą określaną przez siebie jako "dziewczyna". W tych okolicznościach wystosowano do skarżącego kolejne wezwanie, mające na celu ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych, w szczególności prawidłowe określenie źródeł jego utrzymania i wielkości środków pieniężnych wpływających na jego konto, a także weryfikację oświadczenia o osobach pozostających z nim w gospodarstwie domowym i ich udziale w utrzymaniu strony. Udzielona przez skarżącego w dniu 27 sierpnia 2014 r. odpowiedź na drugie już skierowane do niej wezwanie, nie pozwala uznać, że S. N. wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po pierwsze, skarżący nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego obejmującego całość okresu wskazanego w wezwaniu lub – tak jak zrobił to, odpowiadając na pierwsze wezwanie – chociażby komputerowego wydruku zestawienia operacji, obejmującego pominięty okres. Podał wprawdzie, że jego konto zostało zablokowane ze względu na utratę ważności paszportu, jednakże nie uwiarygodnił tej okoliczności, choćby kserokopią informacji banku o zablokowaniu rachunku lub zaświadczeniem banku. Po drugie, zablokowaniem rachunku skarżący uzasadnił również brak wiedzy o tym, skąd uzyskał środki w kwocie 1.300 zł, które 16 maja 2014 r. wpłacił na rachunek bankowy. W sytuacji, gdy skarżący nie jest zatrudniony od końca ubiegłego roku i deklaruje brak jakiegokolwiek dochodu, takie wyjaśnienie nie może być uznane za wystarczające. Brak stałego źródła utrzymania osoby znajdującej się trudnej sytuacji majątkowej, pozwalającej na zabezpieczenie jedynie koniecznych kosztów utrzymania, powinien wszakże wiązać się z konicznością skrupulatnego planowania zarówno wszelkich wydatków gospodarstwa domowego, jak i źródeł, z których wydatki te są pokrywane. Należy więc oczekiwać, że osoba znajdująca się w tak trudnej sytuacji życiowej, powinna dysponować wiedzą o źródłach koniecznego utrzymania. Po trzecie, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek informacji dotyczących dochodu i stanu majątkowego partnerki, u której wedle wynikających z akt sprawy informacji mieszkał już w dacie złożenia pierwszego oświadczenia z dnia 23 kwietnia 2014 r. Co prawda w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o źródłach utrzymania, zasobach pieniężnych i osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, S. N., udzielając odpowiedzi na dwa wystosowane do niego wezwania, w istocie zaniechał tej współpracy. Wykonał te wezwanie w sposób niepełny, przedstawiając niekompletne dokumenty źródłowe oraz niewiarygodne i lakoniczne oświadczenia. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.