IV SA/Wa 715/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku stowarzyszenia "P." z siedzibą w M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi stowarzyszenia "P." z siedzibą w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lutego 2010 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 27 marca 2010 r. stowarzyszenie "P." z siedzibą w M. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lutego 2010 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Zarządzeniem z dnia 11 maja 2010 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 (dwustu) złotych w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 22 maja 2010 r. Stowarzyszenie zwróciło się o zwolnienie od wpisu od skargi. W dniu 22 czerwca 2010 r. uzupełniło wniosek o przyznanie prawa pomocy, składając go na urzędowym formularzu (PPPr). Pismem z dnia 29 czerwca 2010 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących jego możliwości płatniczych, to jest: 1. oświadczenia, ilu członków aktualnie liczy Stowarzyszenie, 2. uchwały określającej wysokość składek członkowskich Stowarzyszenia, 3. oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie Stowarzyszenia, 4. bilansu, rachunku wyników oraz informacji dodatkowej składających się na sprawozdanie finansowe Stowarzyszenia za ostatni rok obrotowy oraz do 5. wyszczególnienia oraz udokumentowania wydatków poniesionych na działalność regulaminową w I i II kwartale 2010 r. W dniu 16 lipca 2010 r., w odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 czerwca 2010 r., skarżący nadesłał do Sądu dodatkowe oświadczenie oraz kserokopię uchwały z dnia [...] grudnia 2008 r., określającej minimalną wysokość miesięcznej składki członkowskiej w 2009 r. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach skarżącego, a także ze znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego regulaminu Stowarzyszenia oraz z dodatkowego oświadczenia z dnia [...] lipca 2010 r. i uchwały z dnia [...] grudnia 2008 r. wynika, że: 1. "P." jest stowarzyszeniem zwykłym; 2. w lipcu bieżącego roku w poczet Stowarzyszenia przyjęto sześć nowych osób i obecnie liczy ono jedenastu członków; 3. celami Stowarzyszenia są: a) dołożenie wszelkich starań, aby zapobiec działaniom mogącym wpłynąć negatywnie na dalszy rozwój ekonomiczny, społeczny i kulturalny obszarów obsługiwanych przez projektowaną trasę [...], b) ochrona zagrożonych likwidacją zakładów i miejsc pracy oraz obszarów zagrożonych degradacją i wykluczeniem komunikacyjnym, c) niedopuszczanie w ramach legalnych działań Stowarzyszenia do ograniczenia dostępu do trasy [...] oraz starania o lokalizację form ją obsługujących i tworzących nowe miejsca pracy, d) promowanie koncepcji przeniesienia ruchu tranzytowego poza terenem miast i osiedli, e) zapewnienie bezpieczeństwa poprzez promowanie systemu komunikacyjnego gwarantującego właściwą interwencję odpowiednich służb, f) działanie na rzecz rozwoju miasta i gmin powiatu mławskiego poprzez promowanie kluczowych dla jego rozwoju koncepcji i wariantów prowadzenia i budowy trasy [...], g) działanie na rzecz szybkiego zakończenia modernizacji pracy trasy i jej połączenia z opracowanymi systemami komunikacyjnymi, h) ochrona ekosystemu, dób kulturalnych, pamiątek i miejsc historycznych wokół trasy [...] (§ 5 regulaminu Stowarzyszenia); 4. wskazane cele Stowarzyszenie realizuje poprzez: a) udział w pracach na tworzeniem planów rozwoju infrastruktury drogowej i modernizacji trasy [...], b) podnoszenie świadomości ekologicznej w ramach spotkań, wystaw itp., c) czynne wspieranie i prowadzenie akcji informacyjnych i protestacyjnych w granicach dozwolonych przez prawo, d) organizowanie promowania, poparcia oraz akcji informacyjnej dla realizacji celów Stowarzyszenia, e) popularyzację działań statutowych, f) współpracę z organami administracji rządowej i samorządowej oraz wszelkimi organizacjami społecznymi (również międzynarodowymi) dla realizacji wspólnych celów Stowarzyszenia oraz informowanie ich o programie i działalności Stowarzyszenia (§ 6 regulaminu Stowarzyszenia); 5. stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków. Uzyskuje środki na swoją działalność wyłącznie ze składek członkowskich (§ 4 ust. 1 i ust. 2 regulaminu Stowarzyszenia); 6. minimalną wysokość składek członkowskich określono na 20 zł miesięcznie. Przyjęci ostatnio członkowie zadeklarowali wyższe składki w kwocie 25 zł. Jedna osoba zadeklarowała składkę w kwocie 30 zł, dwie osoby w kwocie 200 zł i jedna osoba w kwocie 300 zł; 7. pobierane składki nie wystarczają na bieżące potrzeby i ograniczają możliwości prowadzenia działalności. Wyższe składki nowo przyjętych członków pozwolą pokryć wydatki na dzielność organizacyjną w sierpniu bieżącego roku; 8. obecnie Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych, a zachodzi potrzeba zapłaty około 300 zł za materiały biurowe; 9. Stowarzyszenie nie ma rachunku bankowego. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy wskazać, że stosownie do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 2 ppsa stowarzyszeniu można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Trzeba przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. "P." z siedziba w M. jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Skarżące Stowarzyszenie liczy aktualnie jedenastu członków. Jak wynika z oświadczenia z dnia [...] lipca 2010 r. oraz uchwały z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie określenia minimalnej wysokości miesięcznej składki członkowskiej, czterech członków uiszcza miesięczne składki na minimalnym poziomie, to jest 20 zł. Dwie osoby uiszczają składkę w kwocie 25 zł, jedna osoba w kwocie 30 zł, jedna w kwocie 300 zł, a dwie w kwocie 200 zł. Zatem miesięczne środki uzyskiwane przez Stowarzyszenie wynoszą aktualnie 860 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że środki ze składek członkowskich nie wystarczają na bieżące potrzeby i ograniczają możliwość prowadzenia działalności. Nie wyszczególnił jednak, jakie wydatki ponosi na działalność określoną regulaminem, uniemożliwiając tym samym dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych Stowarzyszenia. Pomimo wezwania do wyszczególnienia oraz udokumentowania wydatków poniesionych na działalność regulaminową w pierwszym i drugim kwartale bieżącego roku, a także do nadesłania sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy (pismo z dnia 29 czerwca 2010 r. – lit. "d" i "e") Stowarzyszenie nie wskazało, jakie koszty działalności regulaminowej ponosi, stwierdzając jedynie, iż aktualnie brak jest środków finansowych, a zachodzi potrzeba zapłacenia około 300 zł za potrzebne artykuły biurowe. Do dnia rozpoznania wniosku nie nadesłało do Sądu wskazanych dokumentów, chociaż od doręczenia wezwania z dnia 29 czerwca 2010 r. (2 lipca 2010 r. - karta nr 34 akt sprawy) upłynął już ponad miesiąc. Tymczasem treść art. 246 § 2 ppsa jednoznacznie wskazuje, iż to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Jeżeli zatem uchyla się ona od złożenia dokumentów niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania mającego na celu ustalenie tej sytuacji. Odstępując od złożenia wskazanych wyżej dokumentów skarżący uniemożliwił więc dokonanie pełnej analizy jego możliwości płatniczych, co uniemożliwia wydanie orzeczenia uwzględniającego jego żądanie. Trzeba także wskazać, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować działalność regulaminową poprzez opisane wyżej formy działania, w szczególności w zakresie działań zmierzających do uniknięcia negatywnych skutków modernizacji trasy [...], lokalizacji form obsługujących tę trasę, czy ochrony ekosystemu, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, także kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Argumentacja zawarta we wniosku z dnia 22 czerwca 2010 r. i oświadczeniu z dnia [...] maja 2010 r. zmierza tymczasem do wykazania, że Stowarzyszenie nie posiada wystarczających środków na realizację celów określonych w regulaminie, bowiem jako stowarzyszenie zwykłe działa według "uproszczonych" zasad, utrzymując się wyłącznie ze składek członkowskich. Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło tych środków dla skarżącego Stowarzyszenia przewidziano w § 4 ust. 2 regulaminu zakładając, że jego fundusze stanowić będą składki członkowskie. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie minimalnej wysokości składek członkowskich. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów umożliwiających realizację zadań regulaminowych nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych byłoby niezasadne. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (np. poprzez ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie), zapewnił źródła finansowania swojej działalności. Możliwe jest również przekształcenie stowarzyszenia zwykłego "P." w M. w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Skarżący, wszczynając postępowanie przez Sądem i żądając przyznania prawa pomocy, w sytuacji, gdy nie podejmuje działań w celu uzyskania środków wystarczających na realizację celów regulaminowych, w istocie dąży do stworzenia sytuacji, w której jego działalność realizowana będzie z budżetu Państwa. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodziłoby ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Jeżeli więc członkowie stowarzyszenia zwykłego nie podejmują kroków w celu zapewnienia środków finansowych niezbędnych na realizację założeń regulaminowych, to ustawowe ograniczenie źródeł finansowania takiego stowarzyszenia samo w sobie nie przesądza o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.