IV SA/Wa 741/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w G. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w G. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 4 czerwca 2012 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia wynika, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, którego celem jest działalność proekologiczna polegająca m.in. na występowaniu na prawach strony w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz w procesach sądowych związanych z naruszeniem zasad ochrony środowiska i dóbr kultury (§ 2 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. e regulaminu Stowarzyszenia). Działalność skarżącego opiera się na pracy społecznej członków (§ 1 pkt 6 regulaminu Stowarzyszenia). Majątek Stowarzyszenia pochodzi ze składek członkowskich. Uchwałą z dnia 2 listopada 2011 r. ustalono wysokość składek w kwocie 10 zł płaconych raz na pół roku. Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzech członków. Nie ma majątku i nie posiada rachunku bankowego. Stan środków finansowych w kasie Stowarzyszenia na dzień złożenia wniosku wynosił 60 zł. Uzasadniając przedmiotowe żądanie wnioskodawca podniósł, że jako stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej. Z tego powodu nie ma stałego źródła dochodu. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw wskazując, iż nie można przyjąć za słuszne twierdzeń referendarza, iż Stowarzyszenie jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Podniesiono, iż Stowarzyszenie powstało stosunkowo niedawno, posiada niewielką liczbę członków. Składki członkowskie ustalone zostały na poziomie 10,00 zł płatnych raz na pół roku. Nie zgadzając się z twierdzeniem, iż realizując cele statutowe – w razie trudności- Stowarzyszenie powinno podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych poprzez zwiększenie składek członkowskich, czy też liczby członków, wnioskujące Stowarzyszenie wskazało, iż nie może nikogo przymusić do wstąpienia do stowarzyszenia, w zwiększenie składek członkowskich spowodowałoby skutek odwrotny od zamierzonego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p. p. s. a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z regulacji prawnej zawartej w p. p. s. a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p. p. s. a., art. 220 § 1 p. p. s. a., art. 230 § 1 i 2 p. p. s. a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p. p. s. a. jest możliwe zwolnienie osoby prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe - a w takiej formie prawnej działa wnioskodawca - uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków lub zwiększenie składki. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama strona pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Tymczasem wnioskujące Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych dowodów potwierdzających, iż członkami Stowarzyszenia są osoby, które rzeczywiście nie mają środków na opłacanie wyższych składek członkowskich na realizację celów określonych w regulaminie Stowarzyszenia. Argumentacja przedstawiona w sprzeciwie, iż zwiększenie składek członkowskich przyniosłoby odwrotny skutek, bowiem zniechęciłoby przyszłych członków do wstąpienia do Stowarzyszenia, w istocie dąży do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Przerzucenie części finansowego ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, prowadziłoby do częściowego finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych, co prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06). Wbrew twierdzeniu zawartemu w sprzeciwie z dnia 12 września 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący nie wykorzystuje wszelkich, dopuszczonych prawem możliwości, w celu pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów swojej działalności. Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw, by podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, traktować Stowarzyszenie w uprzywilejowany sposób w stosunku do innych jednostek organizacyjnych, czy też osób prawnych, którym prawo to może być przyznane w oparciu o art. 246 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a., pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 260 p. p. s. a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p. p. s. a. i art. 254 § 1 p. p. s. a. należało postanowić jak w sentencji.