IV SA/Wa 754/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "W." z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skarg E. W. i Stowarzyszenia "W." z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "W." z siedzibą w P. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Zarządzeniem z dnia 17 maja 2010 r. Przewodniczący wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono Stowarzyszeniu w dniu 2 czerwca 2010 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 41 akt sprawy). W dniu 2 czerwca 2010 r. storna zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Pismem z dnia 15 czerwca 2010 r. wezwano Stowarzyszenie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze. W odpowiedzi, storna złożyła do akt sprawy oświadczenie z dnia 29 czerwca 2010 r. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także ze znajdującego się w aktach sprawy regulaminu Stowarzyszenia oraz wskazanego oświadczenia z dnia 29 czerwca 2010 r. wynika, że: 1. "W." z siedzibą w P. jest stowarzyszeniem zwykłym, które liczy trzech członków (§ 3 ust. 2 regulaminu Stowarzyszenia i pkt 4 oświadczenia z dnia 29 czerwca 2010 r.); 2. celem Stowarzyszenia jest działalność ekologiczna, polegająca m.in. na występowaniu przed organami administracji publicznej, wszelkimi Sądami jako organizacja ekologiczna stojąca na straży prawidłowości przebiegu wszelkich spraw z zakresu ekologii na podstawie przepisów prawa polskiego (§ 5 pkt 9 regulaminu Stowarzyszenia); 3. strona opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, a jej majątek pochodzi ze składek członkowskich (§ 3 ust. 5 i § 18 ust. 2 lit. "a" regulaminu Stowarzyszenia); 4. od początku istnienia Stowarzyszenie nie poniosło żadnych wydatków na działalność statutową (pkt 2 oświadczenia z dnia 29 czerwca 2010 r.); 5. 5. wnioskodawca nie posiada majątku, nie ma rachunku bankowego i nie prowadzi księgowości (rubryka nr 6 i 7 formularza PPPr, uzasadnienie wniosku i pkt 1 oświadczenia z dnia 29 czerwca 2010 r.). Postanowieniem z dnia 12 lipca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 4 sierpnia 2010 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 84 akt sądowych). W dniu 11 sierpnia 2010 r. (data stempla pocztowego) strona wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 12 lipca 2010 r. W uzasadnieniu Stowarzyszenie podniosło, że chociaż w postanowieniu zawarto szereg rzeczowych argumentów, to mając na uwadze uznaniowy charakter orzeczenia Sądu w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wniesienie sprzeciwu jest uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z § 5 pkt 9 regulaminu Stowarzyszenia "W." z siedzibą w P. jego celem jest działalność ekologiczna, która polegać ma m.in. na występowaniu przed organami administracji publicznej, wszelkimi Sądami jako organizacja ekologiczna stojąca na straży prawidłowości przebiegu wszelkich spraw z zakresu ekologii na podstawie przepisów prawa polskiego. Chcąc realizować działalność Stowarzyszenie musi się więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Takie też środki przewidzieli założyciele Stowarzyszenia "W." z siedzibą w P. stanowiąc, że majątek Stowarzyszenia pochodzi ze składek członkowskich, których wysokość ustala Zwyczajne Walne Zebranie Stowarzyszenia (§18 ust. 2 lit. "a" i § 15 ust. 1 lit. "h" regulaminu Stowarzyszenia). Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności wprowadzeniu działalności regualaminowej - podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez określenie odpowiedniej wysokości składki członkowskiej, bądź zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia "W." z siedzibą w P. w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Tymczasem argumentacja zawarta w przedmiotowym wniosku, a także okoliczności ustalone na podstawie nadesłanego na wezwanie referendarza sądowego oświadczenia z dnia 29 czerwca 2010 r. wskazują że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia "W." z siedzibą w P. o zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.