IV SA/Wa 754/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Sędzia WSA - Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: - odmówić przyznania Stowarzyszeniu "[...]" z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w W. złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, skarżące Stowarzyszenie "[...]" złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części. Z nadesłanych dokumentów tj. z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku, regulaminu Stowarzyszenia [...] oraz oświadczenia skarżącego z dnia 1 lipca 2011 r. i dołączonych do niego dokumentów wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Składki członkowskie w wysokości 10 zł opłaca dziesięć osób. Pozostałe, ze względu na niskie dochody, są zwolnione z tego obowiązku. Wydatki Stowarzyszenia, których pokrycie nie jest możliwe środkami pochodzącymi ze składek członkowskich ponoszą indywidualnie członkowie Stowarzyszenia, w miarę ich możliwości. Obecnie czterech z nich pokrywa koszty związane z badaniem wykonania uchwały Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie "Programu zwiększania lesistości dla Województwa [...]". Koszty tych badań wynoszą około 300 zł. W czerwcu Stowarzyszenie poniosło opłaty sądowe w kwocie 200 zł. Uzasadniając przedmiotowe żądanie wnioskodawca podniósł, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie (200 zł) przekracza wysokość rocznej składki jednego członka Stowarzyszenia. Zdaniem skarżącego, opłata sądowa w tej wysokości jest sprzeczna z brzmieniem art. 9 ust. 1 Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706). Na podstawie art. 9 ust. 5 powołanej Konwencji Stowarzyszenie wniosło o przyznanie pomocy, mającej na celu zlikwidowanie finansowego ograniczenia w dostępie do wymiaru sprawiedliwości. Powołało się również na raport wdrożeniowy Konwencji z Aarhus przedkładany w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej przez Ministra Środowiska. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 2 sierpnia 2011 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww. postanowienia z 11 lipca 2011 r. W uzasadnieniu wskazało, iż opłata sądowa, którą nakłada Sąd jest zbyt wysoka "w kontekście Konwencji z Aarhus i Dyrektywy 85/337/WE (zmiana Dyrektywy 2003/35/WE z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzenia niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do sprawiedliwości dyrektywy 85/337)". Dalej Stowarzyszenie podniosło, że skoro z trudem uzyskuje nowych członków, którzy byliby gotowi pracować społecznie i dodatkowo opłacać składki członkowskie, to tym bardziej trudno byłoby nawet po przekształceniu w stowarzyszenie "statutowe" pozyskiwać środki ze spadków, zapisów lub darowizn od osób gotowych wspierać Stowarzyszenie. Nadto skarżący został już obciążony - przez organy administracji publicznej - kosztami niezbędnymi do sporządzenia rzetelnie uzasadnionej skargi. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie:P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodzić się zatem należy z twierdzeniem, iż przyznanie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Nie ulega zatem wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z własnego majątku Stowarzyszenia. Stowarzyszenie odstępując od zbierania składek, bądź też ustalając je na minimalnym poziomie, nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa. Jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Odnosząc się do wskazanej przez Stowarzyszenie Konwencji z Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706), podnieść należy, iż Konwencja przewiduje jedynie obowiązek zapewnienia bezstronnej, opartej na zasadzie równości, terminowej i niedyskryminacyjnej ze względu na koszty procedury administracyjnej lub sądowej, umożliwiającej członkom społeczeństwa, spełniającym wymagania określone w prawie krajowym, o ile takie istnieją, kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska (art. 9 ust. 4 w zw. z art. 9 ust. 3). Z przepisów Konwencji nie wynika więc generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Nadto wyjaśnić należy, iż wysokość wpisów sądowych od składanych, do sądów administracyjnych, skarg reguluje rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193), stąd też Sąd nie ma możliwość dowolnego kształtowania wysokości wpisów sądowych. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.