IV SA/Wa 756/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego K. P. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta m. W. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania K. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. i orzekł o wymeldowaniu wymienionego z przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu organ podał, że K. P. potwierdził , że wyprowadził się z przedmiotowego lokalu wraz z córką A. we wrześniu 2012 r. Obecnie mieszkają w wynajmowanym mieszkaniu. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...], ustalono miejsce tymczasowego pobytu małoletniej A. P. w każdorazowym miejscu przebywania ojca K. P,. Dalej organ podał, że przesłuchana w charakterze świadka M. K. zeznała, że przyjaźni się z K. P. od grudnia 2012 r. Od tego czasu codziennie bywa w przedmiotowym lokalu. Nigdy nie spotkała K. P.. W mieszkaniu nie ma również żadnych jego rzeczy. T. O. - sąsiadka i znajoma K. P, zeznała, że K. P. wyprowadził się z lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały jesienią 2012 r. M. J. zeznał, że nie widuje K. P. od około 5 miesięcy, natomiast J. N. nie widuje go od około 8-10 miesięcy. Na oględziny lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. stawił się jedynie K. P.. Klucze, które posiadał nie pozwalały na otwarcie drzwi do mieszkania. Oświadczył, że chciałby z córką do niego powrócić. Komisariat Policji W. ustalił w rozmowie z K. P., że K. P. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Również sąsiadka J. N. stwierdziła, że przez ostatnie kilka miesięcy go nie widywała. Z informacji przekazanych organowi odwoławczemu przez Komisariat Policji W. wynika, że w ciągu ostatnich dwóch lat w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. została przeprowadzona jedna interwencja. Miała ona miejsce [...] września 2013 r., zgłoszenia dokonał K. P., który nie mógł wejść do mieszkania. Zdaniem organu odwoławczego, należało uznać, że w rozpatrywanej sprawie zaszła przesłanka niezbędna do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. K. P. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Dokonując ustaleń Wojewoda [...] oparł się na zeznaniach świadków: M. K. i T. O.. Świadkowie ci zeznali, że K. P. nie mieszka w lokalu nr [...]. przy ul. [...] w W. od około roku. Ponadto dowody korespondują z twierdzeniami K. P. oraz informacjami przekazanymi przez Komisariat Policji W.. Również opinia pedagogiczno-psychologiczna dot. A. P. i uzasadnienie postanowienia Sądu Rejonowego dla W. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2013 i, sygn. akt [...] potwierdzają, że K. P.nie mieszka w lokalu, w którym zameldowany jest na pobyt stały. We wniosku o dopuszczenie do współposiadania lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. wymieniony wskazały że jego intencją nie jest ustalenie sposobu korzystania z mieszkania celem wspólnego w nim zamieszkiwania. Zdaniem Wojewody zgromadzone dowody są spójne i wzajemnie się potwierdzają, dlatego też organ uznał je za wiarygodne w całej rozciągłości. Nie pozostawiają one wątpliwości, że K. P. nie mieszka w przedmiotowym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Zdaniem organu odwoławczego jakkolwiek M. J. i J. N. zostali przesłuchani z naruszeniem art. 79 K.p.a., to jednak z uwagi na to, że zebrany materiał dowodowy jest wyczerpujący, a zeznania świadków są spójne z pozostałymi zgromadzonymi dowodami, organ odstąpił od ponownego przesłuchania i dopuścił dowody te jako pośrednie. W ocenie Wojewody opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. przez K. P. ma charakter trwały i jest dobrowolne. Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez K. P. należy, zdaniem Wojewody, rozważać w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu (od września 2012 r.), skoncentrowania spraw życiowych poza miejscem pobytu stałego (w wynajętym mieszkaniu) oraz faktu niepodjęcia skutecznie przysługujących środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Za dobrowolnością opuszczenia przez K. P. dotychczasowego miejsca zameldowania przemawia fakt skoncentrowania centrum życiowego w innym miejscu. Również nieskorzystanie przez niego ze środka prawnego, tj. niewytoczenie w odpowiednim czasie powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego, mającego na celu przywrócenie naruszonego posiadania, można uznać za przejaw woli opuszczenia przedmiotowego lokalu. Organ wywiódł, że wprawdzie K. P. zwrócił się do sądu z wnioskiem o dopuszczenie do współposiadania lokalu, jednak sam wskazał, że jego intencją nie jest ustalenie sposobu korzystania z mieszkania celem wspólnego z nim zamieszkiwania. Również interwencja Policji, która miała miejsce [...] września 2013 r. nie przyniosła mu spodziewanych rezultatów, a ponadto była podejmowana rok po opuszczeniu lokalu Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. P. zarzucając jej wydanie z naruszeniem: 1. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. polegające na rozpatrzeniu materiału dowodowego zebranego przez organ I i II instancji w sposób niewyczerpujący, co doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń faktycznych organu, w szczególności przez ustalenie, iż skarżący: a. opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie, w sytuacji w której nasilenie się sytuacji przemocowych w stosunku do córki stron zmusiło skarżącego do natychmiastowego opuszczenia lokalu wraz z córką, w stosunku do której K. P. jednak do tej pory nie wszczęła postępowania o wymeldowanie z przedmiotowego lokalu, b. nie podjął skutecznie przysługujących działań prawnych w celu uzyskania władztwa nad lokalem, w sytuacji w której skarżący wniósł pozew o dopuszczenie do współposiadania przedmiotowego lokalu, posiłkował się wezwaniem Policji, wcześniej zaś zwracał się w sposób bezpośredni do K. P. o udostępnienie lokalu, czemu ta odmówiła,  c. opuścił lokal w sposób trwały, w sytuacji w której organ nie zbadał animus skarżącego, zaś skarżący elementu corpus pozbawiony został w sposób niedobrowolny; 2. art. 79 § 1 K.p.a. przez przesłuchanie świadków M. J. i J. N. z naruszeniem tego przepisu i oparcie rozstrzygnięcia o dowody przez organ jako – pośrednie. Podnosząc powyższe naruszenie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący zmuszony był on opuścić zajmowane mieszkanie z uwagi na sytuacje przemocowe żony w stosunku do córki. Okoliczności te potwierdza córka stron, małoletnia A. P.. W ocenie skarżącego nie jest prawidłowe ustalenie, zgodnie z którym skarżący opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie. Został do tego zmuszony niewłaściwym zachowaniem żony w stosunku do córki - używaniem w stosunku do niej przemocy fizycznej i psychicznej. Skarżący zmuszony był opuścić lokal z uwagi na dobro małoletniej, co nie znaczy, że uczynił to dobrowolnie. Skarżący podjął adekwatne do sytuacji faktycznej działania zmierzające do przywrócenia utraconego władztwa nad lokalem. Podał, że małoletnia A. P. swe miejsce pobytu ustalone ma w każdym miejscu zamieszkania skarżącego. Wobec agresywnych zachowań K. P. w stosunku do córki nie jest możliwe wspólne ich mieszkanie w jednym lokalu. Powództwo w trybie art. 344 § 1 k.c. zmierzałoby zaś bezpośrednio do takiego właśnie skutku na co skarżący nie może córki narazić. Wobec powyższego skarżący wniósł alternatywne roszczenie o ustalenie sposobu korzystania z lokalu. Skarżący podał, że zwracał się wielokrotnie do żony o dobrowolne udostępnienie mu lokalu, K. P. po zmianie zamków w drzwiach odmówiła wydania mu kompletu kluczy. Skarżący podał, że nigdy nie zerwał związków z dotychczasowym lokalem. Z obecnie zajmowanym lokalem skarżący nie wiąże zamiaru stałego pobytu, umożliwienie mu korzystania z lokalu przy ul. [...] codziennie w godzinach od 8.00 do 20.00 (równa połowa dnia), spowoduje zaś, iż do animus, które skarżący w tym lokalu nadal posiada, dojdzie corpus, którego skarżący pozbawiony został wbrew swej woli. Zarzucił, że wizja lokalna w przedmiotowym lokalu, która miała odbyć się dnia [...] października 2013 r. nie doszła do skutku jedynie z uwagi na niestawiennictwo K. P.. Organ II instancji nie wyciągnął jednak z tego faktu odpowiednich wniosków, co nie uszło wcześniej uwadze organowi I instancji, który wydał prawidłową decyzję w sprawie. Zdaniem skarżącego przesłuchanie świadków M. J. i J. N. nastąpiło z naruszeniem art. 79 K.p.a., na co zwraca uwagę sam organ. Nie przeszkodziło to jednak organowi oprzeć się (pośrednio) na tych dowodach, ustalić stan faktyczny i wydać w oparciu o niego zaskarżoną decyzję. Wadliwości te miały wpływ na treść omawianej decyzji, doprowadziły bowiem do błędów w ustaleniach faktycznych, dokonanych przez organ przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r., uchylająca decyzję Prezydenta m. W. z dnia [...] października 2013 r., orzekającą o odmowie wymeldowania K. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul[...] w W. i orzekł o wymeldowaniu wymienionego z przedmiotowego lokalu. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Jest to tzw. decyzja reformatoryjna. Z treści powołanego przepisu wyraźnie wynika, że organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i rozstrzyga sprawę co do istoty, jeżeli dojdzie do przekonania, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania tego przepisu, ponieważ w świetle zgromadzonego przez organ odwoławczy materiału dowodowego, nie można było przyjąć, że opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. przez K. P. było dobrowolne. Organ odwoławczy nie zebrał dodatkowego materiału dowodowego, który podważałoby ustalenia poczynione przez Prezydenta W.. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), która stanowi materialnoprawną podstawę do orzekania w tego typu sprawach, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W przypadku, gdy osoba taka nie dopełni tego obowiązku organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie jej wymeldowania (art. 15 ust. 2 powołanej ustawy). W orzecznictwie sądów jednolicie obecnie przyjmuje się, że spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, stanowiącego dotychczasowe miejsce pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe i dobrowolne, tj. wynika z własnej woli. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że K. P. wyprowadził się z przedmiotowego lokalu wraz z córką A. we wrześniu 2012 r. Okoliczność ta jest bezsporna, potwierdził ją sam skarżący. Skoro zatem zaistniała przesłanka faktycznego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez stronę, koniecznym było ustalenie, czy miała ona charakter dowolny i związana była z chęcią przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce. Z akt sprawy wynika, że K. P. wyprowadził się z dotychczas zajmowanego wraz z żoną i córką lokalu ze względu na dobro małoletniej A. P.. Między matką a córką istniał konflikt, który narastał , w wyniku czego matka pobiła córkę (ustalenia Sądu Rejonowego dla W. V Wydział Rodzinny i Nieletnich w postanowieniu z dnia [...]stycznia 2013 r., sygn. akt [...]). Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, w tym opinie psychologiczne, mogą wskazywać, że A. P. doświadczała przemocy ze strony swojej matki. Potwierdza to opinia pedagogiczo – psychologiczna z [...] grudnia 2012 r. Ponadto do skargi dołączone zostały zeznania małoletniej z dnia [...] stycznia 2014 r., w ramach postępowania sądowego przed Sądem Okręgowym w W., sygn. akt [...], opinia Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno - Konsultacyjnego z [...] listopada 2013 r. z których wynika, że małoletnia, ze względu na swoje poprzednie doświadczenia obawia się jakiegokolwiek kontaktu z matką. Zauważyć także należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [..] stycznia 2013 r., sygn. akt [...], ustalono miejsce tymczasowego pobytu małoletniej A. P. w każdorazowym miejscu przebywania ojca K. P.. Wobec uznać należy, że skoro K. P. przyznano prawo opieki nad córką jego wyprowadzenie się z zajmowanego dotychczas lokalu miało na celu ochronę małoletniej A. przed kontaktem z matką. Z akt sprawy wynika, że skarżący podejmował próby wejścia do lokalu, jednak okazały się one nieskuteczne. Nie można zgodzić się z Wojewodą, że skarżący nie podjął kroków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Logiczne wydaje się, że w sytuacji ostrego konfliktu między matką a córką, połączonego z obawą ze strony córki przed dalszymi agresywnymi zachowaniami, musiał podjąć kroki by zapobiec takim sytuacjom. W takiej sytuacji skarżący nie mógł skorzystać z powództwa posesoryjnego, bowiem w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wspólne zamieszkanie córki matki wydaje się niemożliwe. Z akt sprawy wynika, że do Sądu Rejonowego dla W. złożył wniosek o dopuszczenia do współposiadania, udostępnienie wszystkich kluczy do mieszkania, oraz korzystania z lokalu, wyposażenia, garażu, piwnicy w godzinach od 8 – 20. Pozwala to przypuszczać, że wolą skarżącego było dalsze korzystanie z tego lokalu. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, stwierdzić należy, że wyprowadzeniu się skarżącego z przedmiotowego lokalu nie towarzyszył zamiar przeniesienia centrum życiowego poza miejsce dotychczasowego zameldowania. Nieprzebywanie skarżącego we wskazanym lokalu mieszkalnym jest efektem poważnego konfliktu rodzinnego. Skarżący konsekwentnie podnosił, że opuścił lokal w obawie o bezpieczeństwo swojej córki. Ponadto podejmowane środki prawne potwierdzają wolę zamieszkiwania skarżącego w spornym mieszkaniu oraz świadczą o tym, że pobyt poza miejsce zameldowania traktuje jako stan tymczasowy. Wobec tego dokonane przez organ odwoławczy ustalenia faktyczne w zakresie dotyczącym zarówno dobrowolności jak i trwałości opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego zameldowania są dowolne, nieuwzględniające zgromadzonego materiału dowodowego, przez co organ dopuścił się naruszenia art. 7 i art. 77 1 i art. 80 K.p.a. Przesłuchanie świadków M. J. i J. N. nastąpiło z naruszeniem art. 79 K.p.a., zatem ich zeznania nie mogły mieć wpływy na treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, organ odwoławczy, weźmie pod uwagę powyższe uwagi i wskazania Sądu, co do dalszego postępowania.