IV SA/Wa 765/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi F. B. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku według właściwości postanawia: 1) przyznać skarżącemu F. B. prawo pomocy przez: ustanowienie radcy prawnego z urzędu, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 16 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę F. B. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2011 r. Skarżący zwrócił się do Sądu o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od w/w wyroku. Jednocześnie skarżący uiścił opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Na obecnym etapie postępowania skarżący nie jest zobowiązany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może w przyszłości ponieść skarżący sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł), zażaleń (100 zł) oraz wynagrodzenia przysługującego fachowemu pełnomocnikowi za sporządzenie środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji (przymus adwokacki). We wniosku o przyznanie prawa pomocy F. B. wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną C.. Utrzymują się z jego emerytury, która wynosi 1688,41 zł. - żona skarżącego otrzymuje jedynie zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia (w wysokości 153 zł.). Skarżący podał, że miesięczne stałe wydatki jego dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 1650 zł. (do tych wydatków obok wyżywienia, którego koszty wyliczył na 1260 zł. skarżący zaliczył koszty: zakupu prasy i książek (ok. 150 zł. miesięcznie), podróży do G. (ok. 50 zł miesięcznie), utrzymania dwóch kotów (ok. 150 zł miesięcznie), zobowiązania pieniężne za 2011 r. od działki nr [...] w G., koszty przesyłek poleconych z potwierdzeniem odbioru (ok. 25 zł.), baterie do aparatu słuchowego (6 zł.)). Pozostałą kwotę 190 zł rodzina przeznacza na środki czystości, odzież, obuwie oraz inne niezbędne do egzystencji artykuły. Stwierdzono, co następuje: W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że na prawo pomocy składa się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa natomiast art. 246 tej ustawy. Na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.. Podkreślić należy, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (stały miesięczny dochód), nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i rodziny (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2009 r., I FZ 156/09). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Prawo pomocy jest bowiem instytucją szczególną, mogąca znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zwolnienie od kosztów sądowych czy przyznanie fachowego pełnomocnika skutkuje bowiem pozbawieniem budżetu państwa należnych dochodów. Wyjątkowość tej instytucji podkreślają bardzo rygorystyczne wymogi przyznania prawa pomocy. F. B. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec tego żądania jego sytuacja majątkowa i rodzinna powinna odpowiadać przesłankom określonym w art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy. W ocenie referendarza sądowego strona skarżąca nie zasługuje na prawo pomocy w zakresie całkowitym. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że użyte w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. pojęcie "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych", zatem jeżeli chociaż w niewielkim stopniu osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest w stanie ponieść koszty postępowania to prawo pomocy może jej zostać przyznane tylko w zakresie częściowym. Zauważyć trzeba, że skarżący uiścił zarówno wpis od skargi (100 zł) jak i opłatę kancelaryjną należną za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (100 zł). Tymczasem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). W ocenie referendarza sądowego F. B. spełnia natomiast warunki otrzymania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wykazał on bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Niewątpliwie skarżący uzyskuje dochód w stałej wysokości, lecz jest on zbyt skromny, aby można było dzięki niemu pokryć koszty zastępstwa adwokackiego. Skarżący nie poniesie uszczerbku na swym koniecznym utrzymaniu, jeżeli jednorazowo przeznaczy ze swych miesięcznych dochodów na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej kwotę 100 zł. (o ile oczywiście zdecyduje się na złożenie skargi kasacyjnej). Natomiast poniesienie dalszych kosztów postępowania – wynagrodzenia pełnomocnika, które w niemniejszej sprawie wynosi 240 zł., może narazić wnioskodawcę na uszczerbek koniecznego utrzymania. Należy jednocześnie wyjaśnić, że uiszczona kwota wpisu od skargi kasacyjnej zostanie zasądzona na rzecz strony skarżącej, jeżeli oczywiście skarga kasacyjna zostanie przez sąd uwzględniona. Przedstawione okoliczności uzasadniają zatem stwierdzenie, że ustanowienie przez F. B. we własnym zakresie radcy prawnego, stanowi zbyt duże obciążenie finansowe i może spowodował uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego żony. Z wyżej powołanych względów orzeczono o przyznaniu prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.