IV SA/Wa 802/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) kwietnia 2006 r. nr (...) w przedmiocie przejęcia mienia na podstawie umów międzynarodowych - skargę oddala - Minister Finansów decyzją z dnia (...) marca 2006 r. powołując się na przepis art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12 poz. 65) w związku z układem zawartym i wchodzącym w życie dnia 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych oraz na podstawie art. 104 Kpa stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) - objętej wykazem hipotecznym (...) KW nr (...) należącej niegdyś do M. L. a obecnie stanowiącej własność A. T. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne: Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych decyzją nr (...) na podstawie wniosku zarejestrowanego pod nr (...) przyznała M.L. odszkodowanie m.in. za nieruchomość położoną w K. przy ul. (...). W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że przedmiotowa nieruchomość została zbyta w dniu 24 lutego 1997 r. przez beneficjenta na rzecz A. T. Prezydent miasta K. dnia 27 lutego 2003 r. wystąpił do Ministra Finansów o wydanie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. (...). Według organu przeprowadzona analiza materiału dowodowego wykazała, że postępowanie administracyjne może być zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Art. 2 cyt. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. daje legitymację organowi (Ministrowi Finansów) do wydania decyzji w przypadku przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Powołując się na orzecznictwo NSA tj. na wyrok z 15 stycznia 2001 r. sygn. IV SA 1816/98 i 17 maja 1999 r. (OSA 2/98) organ stwierdził, że rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie otrzymał. Oznacza to, że samo przyznanie przez komisję odszkodowania daje możliwość wydania decyzji sygn. akt IV SA/Wa 802/08 deklaratoryjnej. Skoro M. L. za przedmiotową nieruchomość przyznano odszkodowanie to zaistniała podstawa do wydania decyzji. Organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa najpóźniej z dniem ogłoszenia ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych tj. 17 kwietnia 1968 r. Podstawą do wydania decyzji, jak stwierdził organ, była dokumentacja amerykańska składająca się z wniosku ((...)) złożonego przez beneficjenta zawierającego oznaczenie nieruchomości objętej wnioskiem, decyzji ((...)) wydanej na podstawie polskiej dokumentacji urzędowej i innej dokumentacji rejestrowej, odpisu z KW nr (...) urządzonej dla nieruchomości położonej w K. przy ul. (...). Decyzja jest bezpośrednim skutkiem wykonania ustawy i potwierdza zaistnienie określonej sytuacji prawnej. Zbycie nieruchomości przez osobę ujawnioną jako właściciel w księdze wieczystej nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji. Usunięcie rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej leży w zakresie właściwości sądów powszechnych. W ocenie organu zaistniały wszystkie okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy, a zatem organ był uprawniony do wydania decyzji deklaratoryjnej. W każdym przypadku przyznania odszkodowania za nieruchomość na podstawie układu polsko - amerykańskiego z 1960 r. organ ma obowiązek wydania decyzji (patrz wyrok NSA z dnia 26 listopada 2004 r., sygn. IV SA 1182/02). Zarzut skarżącej, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej organ ocenił jako chybiony z uwagi na deklaratoryjny charakter decyzji i zakres kompetencji organu. Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia (...) kwietnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) marca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do zarzutów skarżącej uznając je za bezzasadne. Podniósł, że strona na żądanie otrzymała do wglądu dokumenty oryginalne w języku angielskim oraz ich kopie, a znajdujące się w aktach sprawy tłumaczenia dokonane przez biegłego przysięgłego mają taką samą moc dowodową jak dokumenty oryginalne. Organ przytoczył treść art. 6 protokołu wykonawczego podpisanego w celu realizacji postanowień art. 5 układu według którego, Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie Reprezentantowi Polskiemu kopię każdego roszczenia zgłoszonego w terminie, jak również kopię sygn. akt IV SA/Wa 802/08 każdej ostatecznej decyzji. Posiadaną dokumentację organ uznał za wystarczającą na okoliczność przyznania odszkodowania. Odnosząc się do zarzutu, że brak jest oświadczenia M. L. o zrzeczeniu się roszczeń organ stwierdził, że takie dokumenty były przedstawiane przez wnioskodawców w sytuacji wątpliwości zaistniałych przed Komisją Odszkodowawczą w szczególności były wymagane w sytuacji, gdy podmiot występujący z roszczeniem nie przekazał odpowiednich dokumentów potwierdzających jego prawo własności. W tym przypadku należy rozumieć, że komisja dysponowała dostatecznymi dowodami potwierdzającymi własność M. L. Powołując się na wyrok NSA w sprawie IV SA 2982 i 2983 organ stwierdził, że decydujące znaczenie ma fakt wystąpienia właściciela o odszkodowanie i otrzymanie odszkodowania "bez względu na to, czy podpisał oświadczenie o zrzeczeniu się jakichkolwiek dalszych roszczeń". Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. T. reprezentowana przez adwokata A. J. Zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie: * art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12 poz. 65), * art. II i art. V ust. c Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego w dniu 16 lipca 1960 r. oraz pkt 4 załącznika do tego Układu, * art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa, * art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu zarzutów wskazano, że Układ z 1960 r. jest umową międzynarodową "niezakończoną", gdyż nie został ratyfikowany i należycie ogłoszony. W ocenie wnoszącego skargę istnieje wątpliwość czy taki ułomny układ jest źródłem prawa przewidzianym w Konstytucji i czy może być podstawą działania organu państwowego. Podnosi nadto, że odbitki kserograficzne dokumentów sporządzone przez obce państwo nie stanowią dowodów na podstawie których można bezspornie wyjaśnić okoliczności sprawy. Kopia ma tylko walor informacyjny bez urzędowego poświadczenia jej zgodności z oryginałem przez władze amerykańskie, a zatem nie może korzystać w postępowaniu administracyjnym z sygn. akt IV SA/Wa 802/08 domniemania autentyczności. Minister Finansów nie dołożył w tym zakresie należytej staranności, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa. Naruszenie tych samych przepisów związane jest z brakiem dowodów na to, że mienie M. L. zostało przejęte przez Polskę, ewentualnie na to, że M. L. zrzekł się swoich roszczeń, podczas gdy takie dokumenty były wymagane przez układ. Brak też dowodów na to, że L. otrzymał odszkodowanie. W skardze pełnomocnik zarzuca też, że w identycznym stanie faktycznym w sprawie w której zbywcą nieruchomości był A. L. Minister Finansów wydał całkowicie odmienną decyzję (w sprawie IV SA 4632/03 wykazał bezprzedmiotowość i postępowanie umorzył). Oznacza to naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Skarżący wskazał też na wątpliwości co do prawdziwości informacji zawartych w kopiach dokumentów, które stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Wątpliwości te dotyczą decyzji (...) jako podstawy przyznania M. L. odszkodowania za nieruchomość przy ul. (...), gdyż w uzasadnieniach decyzji organu z 2001 i 2002 r. amerykańska decyzja (...) była powoływana jako podstawa przyznania odszkodowania za nieruchomości położne w K. przy ul. (...) i (...). W konkluzji wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia (...) marca 2006 r. oraz zasądzenie kosztów. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej zmienił wnioski końcowe i wniósł o stwierdzenie nieważności obu wyżej wymienionych decyzji. Wniosek uzasadnił tym, że na etapie postępowania administracyjnego organ nie poczynił starań by ustalić aktualne adresy uczestników postępowania S. (A.) L. i H. L., a ponadto istnieje informacja, że uczestniczka postępowania J. L. zmarła i brak jest ustaleń czy są jej następcy prawni. Nieprawidłowe ustalenie kręgu uczestników postępowania uzasadnia jego zdaniem wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, który opiera o przepis art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. Należy nadto wskazać, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 28 listopada 2006 r. skargę oddalił (IV SA/Wa 1189/06). sygn. akt IV SA/Wa 802/08 W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 marca 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu wskazując niezależnie od zarzutów podnoszonych w skardze, że w postępowaniu przed sądem nie zawiadomiono o toczącym się postępowaniu, w tym o terminie rozprawy, S. (A.) L. oraz H. L. NSA powołał się na przepis art. 33 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wywodząc, że niedoręczenie im decyzji przez organ pozostaje bez znaczenia dla ich oceny jako stron postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym, które według pełnomocnika skarżącej winny skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. NSA uchylając wyrok WSA z dnia 28 listopada 2006 r. wskazał, że o terminie rozprawy nie zostały powiadomione S. (A.) L. i H. L., a mają przymiot strony (są następcami prawnymi byłego właściciela nieruchomości M. L.). Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwaną dalej ppsa), sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Respektując więc ocenę NSA, że niedoręczenie decyzji przez organ nie oznacza, że osoba nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym (art. 33 § 1 ppsa) Wojewódzki Sąd Administracyjny na wniosek pełnomocnika skarżącej ustanowił kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu tj. S. (A.) L. i H. L. Decyzja organu nie została im doręczona z powodu braku aktualnego adresu. Z tego samego powodu nie zawiadomiono ich o wszczęciu postępowania administracyjnego. Są to obywatele USA zamieszkujący, według danych zawartych w aktach, w Kalifornii (USA). Jak wyjaśnił pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 8 lipca 2008 r. brak jest możliwości po stronie skarżącej ustalenia właściwych adresów tych osób. Stąd wniosek o ustalenie kuratora. Na rozprawie strony nieznane z miejsca pobytu były reprezentowane przez wyznaczonego przez Sąd kuratora. Uchybienie polegające na niewyznaczeniu kuratora na etapie postępowania administracyjnego zostało konwalidowane. NSA sygn. akt IV SA/Wa 802/08 uchylając wyrok wskazał na niezawiadomienie stron o terminie rozprawy. Podkreślenia wymaga, że przymiot strony ma ten, kto wykaże indywidualny interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy. Podmiot który ma przymiot strony, jeżeli nie brał udziału w sprawie zakończonej decyzją ostateczną może złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Na przesłankę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa może więc powoływać się tylko ta strona, której przesłanka dotyczy, gdyż uchybienie narusza tylko jej indywidualny interes prawny. Powoływanie się na tę przesłankę przez stronę, której ta przesłanka nie dotyczy nie może być skuteczne. Pełnomocnik podniósł również, że istnieje w sprawie informacja o śmierci J. L. i brak jest ustaleń co do jej następców prawnych. Istotnie zawiadomienie o terminie rozprawy dla J. L. wróciło niedoręczone z adnotacją poczty USA "zmarła". Jej następcy prawni są znani. Z akt sprawy wynika, że następcami prawnymi J. L. są jej córki S. L. i D. S. z domu L. Wskazuje na to upoważnienie notarialne odwołujące się do postanowienia Sądu Rejonowego w K. dla (...) z dnia (...) kwietnia 1995 r. (...) o stwierdzeniu nabycia spadku między innymi po H. L. S. L. i D. S. z domu L. córki J. L. i H. L. są następczyniami prawnymi M. L. Biorą udział w postępowaniu od 2005 r. i zostały zawiadomione o terminie rozprawy (otrzymały zawiadomienie na dzień 28 listopada 2006 r. z pouczeniem o podaniu adresu dla doręczeń w kraju, którego nie podały i w skutek niepodania adresu zawiadomienia o kolejnym terminie rozprawy pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia). Zarzut, że organ wadliwie ustalił krąg uczestników postępowania jest niezasadny. Informacja o śmierci J. L. pojawiła się na etapie postępowania sądowego. Brak umowy o pomocy prawnej pomiędzy USA a Polską w zakresie spraw administracyjnych powoduje, że uzyskanie drogą urzędową danych ewidencyjnych oraz dokumentów dotyczących obywateli USA jest praktycznie niemożliwe. Wniosek pełnomocnika skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji jest niezasadny. Zdaniem Sądu nie zaistniała żadna z przesłanek nieważności o jakich mowa w art. 156 § 1 Kpa. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należy stwierdzić, że nie zasługują na uwzględnienie. Kwestionowany przez pełnomocnika art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w sygn. akt IV SA/Wa 802/08 oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12 poz. 65) oraz Układ pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych zawarty w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r. były kontrolowane przez Trybunał Konstytucyjny pod względem ich zgodności z przepisami Konstytucji. W postanowieniu z dnia 24 października 2000 r. sygn. SK 31/99 Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko, że układy dotyczące odszkodowań podpisane z wieloma krajami w okresie powojennym, w tym z rządem Stanów Zjednoczonych, nie podlegały ratyfikacji i nie wymagały publikacji. Takie umowy określane są mianem zawieranych w trybie prostym. Powinny być wykonywane przez organy państwa zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego i art. 9 Konstytucji. Wykonanie przez stronę polską kwestionowanego układu z 1960 r. polegało na przekazaniu umówionych kwot rządowi USA, który z kolei wypłacał odszkodowanie swoim obywatelom. Państwo polskie wywiązało się z tego zobowiązania. Jednocześnie Trybunał stwierdził, że niedopuszczalna jest kontrola umów międzynarodowych w całości wykonanych, które wywołały skutki wobec obywateli państw obcych. Stanowisko powyższe jest jednolicie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i skład orzekający w sprawie w pełni je podziela. Nie można też uznać za zasadny zarzut, że kopie dokumentów urzędowych przekazanych przez stronę amerykańską Polsce dotyczące roszczeń odszkodowawczych M. L. nie stanowią dowodów pozwalających dojść do prawdy obiektywnej i ustalić stan faktyczny w sposób obiektywny, zwłaszcza, że strony postępowania (rodzina L.) nie zakwestionowały ustaleń poczynionych przez organy. Ustaleń faktycznych nie zakwestionował w istocie także pełnomocnik skarżącej choć podnosi pewne wątpliwości. Organ słusznie powołał się na ustalenia układających się stron zawarte w protokole wykonawczym do układu polsko - amerykańskiego z dnia 29 listopada 1960 r. Protokół ten stanowi, że reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie reprezentantowi Polski kopie każdego roszczenia zgłoszonego w terminie do Komisji Odszkodowawczej jak również kopie każdej ostatecznej decyzji. W aktach sprawy znajdują się uwierzytelnione tłumaczenia dokumentów przekazanych Polsce przez stronę amerykańską. Korzystają one z domniemania zgodności z oryginałami dopóki nie zostaną skutecznie podważone. Strona skarżąca zapoznała się z oryginałami dokumentów jakimi dysponuje strona polska na etapie sygn. akt IV SA/Wa 802/08 postępowania administracyjnego i nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń. Podniosła jedynie, że kopie nadesłane przez stronę amerykańską nie są poświadczone za zgodność z oryginałem. Z dokumentów tych wynika, że M. L. złożył dnia (...) września 1961 r. wniosek do Komisji Odszkodowawczej o roszczenie w którym określił przedmiot roszczeń. We wniosku tym obok innych nieruchomości wskazał także kamienicę położoną w K. przy ul. (...) (wniosek (...)). Decyzją, uzupełniającą decyzję ((...)) Komisja przyznała mu odszkodowanie za nieruchomość wpisaną do księgi wieczystej LWH (...) położoną w K. przy ul. (...). W oświadczeniu złożonym i zaprzysiężonym przez notariusza M. L. zrzekł się tytułów prawnych i uprawnień do mienia, za które przyznane zostało odszkodowanie po rozpoznaniu wniosku i przekazał je na rzecz Rządu Polskiego. To oświadczenie jest dla strony polskiej równoznaczne z przyjęciem odszkodowania w zamian za utratę prawa własności. Zastrzeżenie złożone w oświadczeniu nie czyni go nieskutecznym, skoro rząd Polski wykonał w całości obowiązek zapłaty rządowi USA określonej w umowie kwoty na rzecz zaspokojenia roszczeń obywateli USA. W uzasadnieniu cytowanego już postanowienia Trybunał Konstytucyjny powołał się na pismo Ministerstwa Spraw Zagranicznych USA z dnia 7 lipca 1980 r. w którym stwierdzono, że wszelkie roszczenia obywateli USA wynikające z przejęcia własności przez rząd Polski przed dniem 16 lipca 1960 r. zostały zaspokojone na mocy umowy z dnia 16 lipca 1960 r. pomiędzy rządem Stanów Zjednoczonych i Polski. Umowa ta według Ministerstwa jest uznawana za ostateczną, nieodwracalną, ważną i obowiązującą zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego. Rząd USA - jak wynika z pisma jest przekonany, że przez umowę z dnia 16 lipca 1960 r. interesy ogółu osób wnoszących roszczenia zostały rozwiązane najlepiej jak tylko było to możliwe w istniejącej sytuacji. W świetle powyższych ustaleń w ocenie Sądu jest oczywiste, że zaistniały przesłanki o jakich mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych zapisów. M. L. wystąpił do Komisji Odszkodowawczej z roszczeniem za nieruchomość położoną w K. przy ul. (...) i decyzją ostateczną zostało mu przyznane za tę nieruchomość odszkodowanie. Podpisał też uwierzytelnione oświadczenie o zrzeczeniu się praw do mienia za które zostało przyznane odszkodowanie. Przekazanie przez Reprezentanta Stanów Zjednoczonych stronie polskiej dowodów wygaśnięcia jego praw do mienia objętego wnioskiem oznacza, że odszkodowanie otrzymał (zgodnie z sygn. akt IV SA/Wa 802/08 protokołem wykonawczym do umowy z dnia 29 listopada 1960 r. Reprezentant Stanów Zjednoczonych był zobowiązany do przekazania stronie polskiej dowodu wygaśnięcia prawa osób, które otrzymały odszkodowanie). Skoro zaistniały przesłanki o jakich mowa w art. 1 ust. 1 cyt. ustawy Minister Finansów miał podstawy do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.