IV SA/Wa 821/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia E. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) marca 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym postanawia: odmówić Stowarzyszeniu E. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie E. złożyło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) marca 2008 r. nr w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie parkingu dla mniej niż 300 samochodów osobowych, w ramach budowy zespołu zabudowy mieszkaniowej przy Jeziorze G., na obszarze wydzielonym ulicami (...), (...) oraz rewitalizacji parku publicznego nad Jeziorem G. w (...) W. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł, doręczonym w dniu 2 czerwca 2008 r., skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 9 czerwca 2008 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność społeczną. Z mocy prawa – jako stowarzyszenie zwykłe – nie może finansować swojej działalności za pomocą środków innych niż własne, które pochodzą wyłącznie od jego członków. Podniesiono, że obecnie dochody Stowarzyszenia wynoszą 40 zł miesięcznie, natomiast bilans finansowy wykazuje stratę ( - 400 zł), spowodowaną uiszczeniem opłat sądowych w innych sprawach. Z oświadczenia wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani żadnych środków finansowych. Pismem z dnia 11 czerwca 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji: 1) jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia (m. in. na występowanie przed sądem jako strona), 2) ilu członków liczy Stowarzyszenie, 3) czy członkowie uiszczają składki, jeżeli tak, to w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie podało m. in., że z uwagi na przepisy ustawowe i marny status materialny jego członków, posiada niewielkie możliwości działania w zakresie gromadzenia większych środków pieniężnych, wystarczających na pokrycie wszystkich wydatków. Stowarzyszenie liczy 4 członków + 1 wolontariusz, przy czym członkowie uiszczają składki w wysokości 10 zł miesięcznie. W ocenie Stowarzyszenia nierealne jest pozyskanie takiej ilości członków aby zebrane składki poprawiły diametralnie sytuację finansową Stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stowarzyszenie E. jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust.2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) dotyczącego tej samej organizacji, należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006r. (sygn. akt IIOZ 317/06, niepublikowane), iż to, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Ponadto oświadczenie złożone w niniejszej sprawie o nieposiadaniu jakichkolwiek środków, budzi wątpliwości. Należy mieć bowiem na uwadze, że Stowarzyszenie bierze udział w wielu postępowaniach zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed sądami administracyjnymi. Udział ten wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych ze sporządzaniem pism, odpisów pism, kserokopii dokumentów, przesyłaniem korespondencji (znaczki pocztowe) itp. W rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie podało, że pobiera składki od swoich członków (4 osób) w wysokości jedynie 10 zł. Powyższe wskazuje, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych, nie podaje jednak ich źródła. Należy jednocześnie wskazać, iż Stowarzyszenie wyrażając opinię, że nierealne jest pozyskanie takiej ilości członków aby zebrane składki poprawiły sytuację finansową nie uprawdopodobniło w żaden sposób, iż podejmowało jakiekolwiek działania w tym zakresie. Mając powyższe na względzie uznać należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Dlatego też, na podstawie wyżej przywołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cytowanej ustawy, należało postanowić jak w sentencji.