IV SA/Wa 824/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. i M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. i M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy B. S. i M. S. ("skarżący") wnieśli skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W piśmie z dnia 1 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącej podał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej prawie wynosi 1.060.427 zł. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2016 r. Przewodnicząca Wydziału IV wezwała skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 10.605 zł. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia do kosztów sądowych, tj. zwolnienia od wpisu od skargi. Z informacji zawartych na urzędowych formularzach PPF z dnia 17 maja 2016 r. wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwoma synami. Podali, że są właścicielami domu o pow. 200 m2 (o wartości około 400.000 zł), nieruchomości rolnej o pow. 48 ha, posiadają oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w wysokości 780.00 zł (w tym środki otrzymane z tytułu odszkodowania), są właścicielami następujących pojazdów i maszyn rolniczych: samochodu osobowego o wartości ok. 80.000 zł, trzech ciągników o łącznej wartości ok. 350.000 zł, kombajnu o wartości ok. 250.000 zł. Podali, że uzyskują dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 15.000 zł miesięcznie. Wymienili następujące wydatki miesięczne: kredyt – 2.000 zł, energia elektryczna, woda, ogrzewanie – 8.000 zł żywność – 2.000 zł, paliwo – 2.000 zł. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze am.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – wpisu od skargi w wysokości 10.605 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że są właścicielami domu o wartości ok. 400.000 zł, nieruchomości rolnej o pow. 48 ha, pojazdów i maszyn rolniczych o łącznej wartości ok. 680.000 zł, dysponują także środkami pieniężnymi (oszczędnościami) w wysokości 780.000 zł. Miesięczne dochody – według deklaracji skarżących wynoszą 15.000 zł. W ocenie referendarza sądowego posiadanie takiego majątku oraz oszczędności w podanej wyżej kwocie wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżących, bowiem dysponują oni środkami pieniężnymi w wysokości przekraczającej wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Brak jest w takiej sytuacji podstaw do twierdzenia, że skarżący wykazali, że poniesienie przez nich kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego. Skarżący korzystając ze swojego prawa do sądu i kwestionując kwotę przyznanego odszkodowania, a jednocześnie posiadając środki finansowe we wskazanej przez nich wysokości, powinni liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem. W ocenie referendarza sądowego, odmowa przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżących przysługującego im prawa do sądu, bowiem wysokość kosztów sądowych, które powinni ponieść skarżący, z całą pewnością nie przekracza ich możliwości finansowych. W warunkach rozpatrywanej sprawy, skarżący nie wykazali, że uiszczenie przez nich wpisu w wysokości 10.605 zł, spowoduje uszczerbek w wydatkach koniecznych, tj. takich, które służą zaspokojeniu najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia