IV SA/Wa 838/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 7.08. 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 838/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 29 marca 2018 r. A. W. złożył, na urzędowym formularzu, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. We wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, małżonkowie utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 2929 zł. Są właścicielami domu o pow. 120m2 oraz gruntów rolnych o pow. 1,88 ha. Skarżący podał, że brakuje im pieniędzy na bieżące utrzymanie. Większość dochodów pochłania leczenie żony, która cierpi na chorobę onkologiczną, depresję. Wnioskodawca jak i jego żona leczą się na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Jako stałe wydatki podał: gaz – 55 zł, prąd 344 zł, woda – 150 zł, śmieci 20 zł, leki 100 zł, podatki i ubezpieczenia 79 zł, opał – 500 zł. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2018 r. wezwano skarżącego do nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków (za media, koszty leczenia, ogrzewanie itp.) za ostatnie 3 miesiące. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie toczyło się już postępowanie o przyznanie prawa pomocy z wniosku skarżącego i składał on również do akt sprawy dodatkowe dokumenty wezwano również do wyjaśnienia, czy w dalszym ciągu dokonuje przelewów na konto M. S.. Jeżeli takie przelewy w ostatnich 3 miesiącach zostały wykonywane, zobowiązano skarżącego do wyjaśnienia na jakie cele one pochodzą. W piśmie z dnia 10 maja 2018 r. wnioskodawca nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, kopie rachunków, kopie orzeczenia niepełnosprawności jego żony. Podał również, że nadesłane rachunki nie odzwierciedlają wszystkich rachunków za leki, bowiem jego żona przyjmuje leki niedostępne w obiegu aptecznym w Polsce, a ich koszt miesięczny wynosi 1200 zł. Odnosząc się zaś co do wezwania o wyjaśnienie przelewów na konto M. S. wnioskodawca oświadczył, że są przeznaczone na opłaty za faktury. Wszystkie operacje bankowe realizuje ta osoba, ponieważ skarżący może wypłacić środki ze swojego konta tylko raz w miesiącu bez prowizji. Postanowieniem z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 838/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że środki, którymi dysponuje skarżący, pozwalają mu na pokrycie kosztów postępowania sądowego oraz kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia 2 lipca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Oświadczył, że posiadane środki finansowe ze świadczeń emerytalnych są niewystarczające do utrzymania jego oraz żony. Wskazał, że przedstawione rachunki za leki nie odzwierciedlają w pełni kosztów ponoszonych w związku z leczeniem onkologicznym żony, gdyż sprowadzane są drogie leki bezpośrednio z USA. Koszt jednego opakowania, które wystarcza na 3 dni, to wydatek 160 zł. Po odliczeniu tych kosztów, na miesięczne utrzymanie własne pozostaje nieco ponad 500 zł. Ponadto, leczenie żony odbywa się częściowo poza publiczną służbą zdrowia. Leczenie jest bardzo kosztowne. Skarżący dodał, że nie posiada żadnych rachunków, ponieważ nie zdawał sobie sprawy z tego, że będą potrzebne. Stwierdził, że brakuje mu oraz żonie pieniędzy na podstawowe środki do życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Prawidłowo stwierdził referendarz sądowy w kontrolowanym postanowieniu, że z nadesłanych dokumentów wynika, iż na konto bankowe K. W. wpływały za okres od lutego do maja 2018 r. świadczenia w wysokości od 901 zł do 926 zł. Ostania wypłata miała miejsce w dniu 8 maja 2018 r., gdy wypłacono sumę 1840 zł. Natomiast na konto A. W. wpływały środki w wysokości od 2052 zł do 2814 zł. W dniu 2 maja 2018 r. na rachunku bankowym skarżącego pozostawała kwota 2056 zł. Wnioskodawca przedstawił dowody ponoszenia wydatków na zakup leków. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 marca 2018 r. oświadczył, że na leki wydaje miesięcznie kwotę 100 zł. Na podstawie nadesłanych do niniejszej sprawy dokumentów nie budzi wątpliwości, że skarżący oraz żona są osobami chorymi, co wiąże się z koniecznością przyjmowania leków. Na podstawie nadesłanych kopii faktur można je oszacować na kwotę przekraczającą 100 zł miesięcznie. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnego dowodu na to, że faktycznie ponosi koszty leczenia przekraczające 1200 zł miesięcznie, jak podniósł w piśmie z dnia 10 maja 2018 r. Dodatkowo, w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący poinformował, że nie posiada żadnych rachunków, dotyczących zakupu leków dla żony, sprowadzanych z USA. Okoliczność ta uniemożliwia bezsporne ustalenie sytuacji finansowej skarżącego w związku z ponoszonymi kosztami leczenia, zwłaszcza iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący dysponował oszczędnościami w kwocie przekraczającej 2000 zł (stan na dzień 2 maja 2018 r.). Należy wskazać, że na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Jak zauważył referendarz sądowy, w niniejszej sprawie skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 200 zł, w dniu 8 stycznia 2018 r. uiścił również kwotę 200 zł (prawdopodobnie jako nadpłacony wpis od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 11 grudnia 2017 r.). Na obecnym etapie postępowania skarżący nie jest obowiązany do ponoszenia żadnych innych opłat, jak również nie jest obecnie wymagany udział profesjonalnego pełnomocnika dla nadania dalszego biegu sprawie. Mając powyższe na uwadze, nie sposób przyjąć, aby skarżący znajdował się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.