IV SA/Wa 844/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2009 r., znak: [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia [...] lutego 1998 r. L. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił o stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] października 1950 r., znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. W. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. W. Pismem bez daty (złożonym do Ministerstwa Gospodarki w dniu [...] maja 2001 r.) do postępowania w przedmiotowej sprawie przyłączyła się A. M.- spadkobierczyni I. M. - współwłaścicielki Spółki W.. W trakcie prowadzonego postępowania zmarł wnioskodawca – L. P., w miejsce którego w ramach sukcesji spadkowej, pismem z dnia [...] lipca 2009 r., do sprawy przystąpił M. P., zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., znak: [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] października 1950 r., znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 państwowego nad przedsiębiorstwem pn. W. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. W.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a."], stało się obligatoryjne wobec niewykazania przez wnioskodawców ich interesu prawnego do występowania z przedmiotowym wnioskiem, zwłaszcza w zakresie legitymacji prawnej potwierdzającej prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Brak było zatem prawnych i faktycznych podstaw do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W dniu [...] stycznia 2010 r. M. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki podnosząc, iż dokumenty przedstawione przez pierwotnych wnioskodawców były wystarczające dla przyjęcia, iż posiadają oni przymiot strony, co potwierdziły dodatkowo materiały złożone do akt sprawy w dniu [...] grudnia 2009 r. Zdaniem odwołującego się, wnioskodawcy - przedkładając postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ostatnich wspólnikach Spółki - prawidłowo wykazali, iż przysługuje im przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] marca 2010 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. podtrzymując w całości ustalenia w niej zawarte. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności, iż zgodnie z art. 28 k.p.a., treścią pojęcia interes prawny jest prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. O tym więc, czy danemu podmiotowi przysługuje prawo strony w konkretnym postępowaniu decyduje norma Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 prawna, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa i obowiązki. Art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej z tego względu, że ustalenie interesu prawnego lub obowiązku może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Następnie organ zauważył, iż podstawą materialnoprawną ustalenia interesu prawnego M. P. oraz A. M. była ocena, czy ww. osoby posiadały legitymację prawną do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności powołanych wyżej orzeczeń nacjonalizujących ww. przedsiębiorstwo. Zdaniem Ministra, dla oceny wykazania przez wnioskodawców interesu prawnego w niniejszej sprawie przesądzające znaczenie miało udokumentowanie tytułu prawnego przysługującego właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów archiwalnych, tj. umowy z dnia [...] listopada 1946 r. oraz umowy z dnia [...] grudnia 1947 r., Minister ustalił, iż przedsiębiorstwo pn. W. stanowiło wyłączną własność spółki jawnej, której wspólnikami - od roku 1947 byli: L. P., J. L., I. M., J. L. oraz J. B., przy czym do prowadzenia spraw spółki upoważnieni zostali zarządcy: L. P., J. L. i J. B.. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że interes prawny może wynikać z faktu bycia wspólnikiem spółki jawnej, zaś w przypadku ustania bytu prawnego tej spółki - z faktu bycia spadkobiercą takiej spółki. Oznacza to, że - o ile dana spółka nie uległa do chwili obecnej likwidacji - to interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności posiadają jedynie wspólnicy legitymujący się stosownymi uprawnieniami (ujawnionymi w rejestrze handlowym) do reprezentowania rzeczonej spółki na zewnątrz. W przypadku zaś ustania bytu prawnego tej spółki, interes prawny leży po stronie wszystkich żyjących wspólników, względnie spadkobierców żyjących wspólników spółki jawnej, legitymujących się właściwymi postanowieniami spadkowymi. Dalej Minister wskazał, iż pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. wezwano M. P. do nadesłania oryginału lub poświadczonej notarialnie kopii wypisu z rejestru handlowego [...], prowadzonego dla firmy pn. W. oraz Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 aktualnego wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego. W odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawcy złożył do akt sprawy m.in. odpis umowy spółki z dnia [...] grudnia 1947 r., odpis postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lutego 1949 r. w przedmiocie wpisania ww. spółki jawnej do RHA oraz odpis postanowienia Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w przedmiocie wpisu przymusowego zarządcy spółki i ustanowienia przymusowego zarządu państwowego. Jednocześnie organ stwierdził, iż pomimo podjętych działań własnych, nie udało się pozyskać do akt niniejszej sprawy odpisu z rejestru handlowego prowadzonego dla ww. spółki jawnej. Mając na względzie powyższe Minister stwierdził, iż nie zasługuje na uwzględnienie pogląd pełnomocnika odwołującego się, iż "ostatni skład wspólników" rzeczonej spółki jawnej wynika z załączonych dokumentów. Bezsporną jest bowiem okoliczność, że umowa spółki była kilkukrotnie zmieniana, a zmiany te były wpisywane do rejestru handlowego. Wobec licznych zmian umowy spółki, przy jednoczesnym braku w aktach sprawy odpisu z rejestru handlowego prowadzonego dla ww. spółki jawnej nie ma pewności, że w niniejszej sprawie nie zawarto kolejnych umów (po 31 grudnia 1947 r.), które regulowałyby kwestie dziedziczenia udziałów w spółce. Nie bez znaczenia dla tej kwestii pozostaje brzmienie § 18 umowy zawiązania spółki jawnej z dnia 31 grudnia 1947 r., zgodnie z którym "w razie śmierci Spólników, Spółka trwa nadal z jego spadkobiercami z tym, że spadkobiercy obowiązani są do wskazania jednej osoby do wykonywania ich praw w Spółce". Zdaniem Ministra, wszelkie zmiany w powyższym zakresie nie mogą być przedmiotem jakiegokolwiek domniemania, lecz muszą wynikać wprost z zapisów ujawnionych w rejestrze handlowym, aktualnym na dzień złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń. Wobec braku w aktach sprawy dowodów potwierdzających ustanie bytu prawnego ww. spółki jawnej (co dawałoby wnioskodawcom podstawę do wysuwania roszczeń względem Skarbu Państwa z tytułu bycia spadkobiercami wspólników spółki jawnej) nie można uznać, zdaniem Ministra, iż wnioskodawcy wykazali w sposób pełny i właściwy swój interes prawny uprawniający ich do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizujących określone mienie, które bezsprzecznie stanowiło własność spółki jawnej. Brak w aktach sprawy dokumentów, które w sposób jednoznaczny potwierdzałyby ustanie bytu prawnego Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 spółki jawnej handlowej pn. W. w W., daje podstawy by sądzić, iż przedmiotowa spółka nadal istnieje, a zatem przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. posiada tylko spółka jawna (jako podmiot prawa mający zdolność prawną), która może działać jedynie w sposób określony w umowie zawiązania spółki, bądź na podstawie późniejszej uchwały wspólników. Końcowo organ zauważył, iż umorzenie postępowania administracyjnego jest obligatoryjne w sytuacji wystąpienia trwałych i nieusuwalnych przeszkód do jego kontynuowania. Taka sytuacja, zdaniem Ministra, miała miejsce w przedmiotowej sprawie - w toku postępowania ustalono bowiem brak legitymacji prawnej wnioskodawców do żądania stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizujących ww. przedsiębiorstwo, co skutkuje niedopuszczalnością rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów zasadne było umorzenie postępowania na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2010 r. pełnomocnik M. P. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. celem ponownego rozpoznania przez organ wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych z dnia [...] października 1950 r. oraz z dnia [...] września 1961 r. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 28 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię, a nadto art. 7 i 77 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji pomimo braku dostatecznego ustalenia i oceny stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W motywach skargi pełnomocnik wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ wadliwie zinterpretował w realiach niniejszej sprawy pojęcie strony postępowania. W ślad za dokonaną interpretacją poczynił ustalenia, w ramach których bezkrytycznie przyjął, że spółka jawna W. w W. istnieje, a zatem spadkobiercom wspólników nie przysługują uprawnienia strony. Powyższe ustalenia i ocena są, zdaniem pełnomocnika, wadliwe. Brak jest bowiem świadectw istnienia przedmiotowej spółki jawnej, szczególnie w sytuacji w której - jak wykazano dokumentami urzędowymi - wszyscy wspólnicy spółki nie żyją. Pomimo złożenia do akt sprawy wszystkich dokumentów dotyczących wspólników, Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 Minister nie przeprowadził ze swej strony pełnego postępowania wyjaśniającego, na podstawie którego mógłby wykazać, że przedmiotowa spółka istnieje. Z powyższych względów ustalenia organu orzekającego dokonane zostały z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a., a nadto - z uwagi na wadliwą wykładnię - stanowią obrazę dyspozycji art. 28 k.p.a. w zakresie interpretacji pojęcia strony i interesu prawnego. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.")], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2010 r., jak i poprzedzająca ją decyzja tegoż organu z dnia [...] grudnia 2009 r., zostały wydane z naruszeniem przepisów Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Skutkowało to uwzględnieniem skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a zatem z innych powodów niż podniesione w skardze. Podstawy wznowienia postępowania administracyjnego zawarte zostały w art. 145 § 1 k.p.a. oraz w art. 145a k.p.a. Jedną z podstaw wznowienia jest sytuacja, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Wskazana podstawa wznowienia opiera się na dwóch przesłankach: na fakcie niebrania udziału przez stronę w postępowaniu administracyjnym oraz na braku winy strony. Przez udział w postępowaniu rozumieć należy zarówno udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego (przygotowawczych), jak też w czynnościach decydujących, który jest zrealizowany poprzez doręczenie stronie decyzji. Brak winy strony będzie miał miejsce w przypadku niedopuszczenia strony do uczestnictwa oraz w przypadku, gdy strona - prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania oraz o czynnościach w postępowaniu wyjaśniającym - nie mogła wziąć udziału z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu będzie występowało m.in. w sytuacji, gdy o wszczęciu postępowania na wniosek strony organ nie zawiadamia pozostałych stron i prowadzi postępowanie bez ich udziału. Jak wynika z akt sprawy podaniem z dnia [...] lutego 1998 r. L. P., zastępowany przez pełnomocnika, wystąpił do Ministra Skarbu o stwierdzenie nieważności aktów nacjonalizujących przedsiębiorstwo pn. W. tj. zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] października 1950 r., znak: [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1961 r., znak: [...]. L. P. zmarł w dniu [...] sierpnia 2007 r. pozostawiając czworo spadkobierców: żonę – J. P. oraz trzech synów: A. P., J. P. i M. P.. Prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Cywilny o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] marca 2008 r. (sygn. akt [...]), Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 stwierdzające ww. okoliczności, zostało złożone do akt sprawy w dniu [...] lipca 2009 r. W tej samej dacie złożone zostały: pełnomocnictwo udzielone przez jednego ze spadkobierców – M. P. adwokatowi P. S., upoważniające do występowania "w sprawie własnej" przed sądami i organami państwowymi w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń nacjonalizacyjnych oraz pismo przewodnie sporządzone przez ww. pełnomocnika, zawierające dodatkowo informację o miejscu zamieszkania pozostałych spadkobierców. Powyższe wskazuje, że wniosek L. P. z dnia [...] lutego 1998r. został podtrzymany przez M. ., reprezentowanego przez pełnomocnika, w ramach sukcesji spadkowej po wnioskodawcy. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby M. P. reprezentował pozostałych spadkobierców wnioskodawcy - brak jest w aktach sprawy stosownych pełnomocnictw udzielonych M. P.. Brak jest również pełnomocnictw udzielonych przez pozostałych spadkobierców pełnomocnikowi M. P.. Z tych względów nieuzasadnione jest stanowisko Ministra Gospodarki polegające na uznaniu, iż - na skutek sukcesji spadkowej po zmarłym L. P. - stroną przedmiotowego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń nacjonalizacyjnych jest wyłącznie M. P.. Nieuzasadnione jest tym samym działanie organu polegające na pominięciu, jako stron postępowania, pozostałych spadkobierców zmarłego wnioskodawcy, którzy nie byli powiadamiani o czynnościach organu podejmowanych w toku postępowania wyjaśniającego, nie zostały im także doręczone decyzje Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz z dnia [...] marca 2010 r. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń było prowadzone przez Ministra Gospodarki z naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Wobec ujawnienia - na podstawie prawomocnego postanowienia właściwego sądu spadku - wszystkich spadkobierców zmarłego wnioskodawcy, organ powinien był im zapewnić udział w postępowaniu zainicjowanym przez zmarłego L. P.. Brak dopełnienia tego obowiązku przez Ministra skutkował uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2009 r. Sygn. akt IV SA/Wa 844/10 Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, iż dla uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje na żądanie strony (v. wyrok SN z dnia 4 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 200/01, OSNP 2003/24/582, wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09, niepubl.; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 442/09, niepubl.). Przesądzające znaczenie ma w tym względzie treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., którego dyspozycja - uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części, nie jest uzależniona od aktywności procesowej strony. Wystarczy stwierdzenie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stwierdzona wada kwalifikowana kontrolowanego przez Sąd postępowania powoduje, że przedwczesnym było odnoszenie się do merytorycznych zarzutów podniesionych w skardze. Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego powoduje bowiem uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Organ ponownie rozpatrując sprawę z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń zobligowany będzie do zapewnienia udziału w postępowaniu wszystkim spadkobiercom zmarłego L. P.. Uwzględniając wszystko powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b) p.p.s.a. w zw. żart. 134iart. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.