IV SA/Wa 854/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. z siedzibą w P. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. P. z siedzibą w P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie swoją działalność prowadzi w oparciu o składki członkowskie i pracę społeczną członków. Uzyskiwane składki wystarczają jedynie na pokrycie opłat pocztowych oraz rozmów telefonicznych. Z nadesłanego w dniu 16 czerwca 2010 r. ( data nadania pisma w urzędzie pocztowym) formularza PPPr wynika, że wnioskodawca nie posiada majątku, nie ma również konta bankowego. Wysokość straty Stowarzyszenia za ubiegły rok obrotowy wyniosła 70 zł. Wnioskodawca wskazał, iż celem statutowym Stowarzyszenia jest występowanie przeciwko administracji państwowej, w sytuacji gdy niewystarczająco wywiązuje się ona ze swoich obowiązków dotyczących ochrony przyrody. Zdaniem wnioskodawcy okolicznościami uzasadniającymi przyznanie mu prawa pomocy są następujące argumenty: - W. jest siedzibą organów naczelnych i większość skarg Stowarzyszenia kierowana jest do tut. Sądu, - jako stowarzyszenie zwykłe skarżące Stowarzyszenie nie może być nastawione na zdobywanie środków finansowych poprzez prowadzenie działalności gospodarczej, - Stowarzyszenie działa społecznie, w interesie publicznym. Pismem Sądu z dnia 25 czerwca 2010 r. wezwano stronę do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji: 1) jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia (m. in. na występowanie przed sądem jako strona), 2) ilu członków liczy Stowarzyszenie, 3) czy członkowie uiszczają składki, jeżeli tak to w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie wskazało, iż aktualnie liczy 7 członków, którzy uiszczają składki w wysokości 5 zł rocznie. Pokreślono, iż skarżący mając status stowarzyszenia zwykłego nie może zrzeszać osób prawnych, prowadzić działalności gospodarczej oraz przyjmować darowizn, spadków, zapisów i dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność regulaminową może czerpać jedynie ze składek członkowskich. Stowarzyszenie nie zatrudnia pracowników, nie wynajmuje pomieszczeń, nie posiada biura. Organizowanie spotkań oraz odbiór korespondencji możliwy jest dzięki umowie użyczenia zawartą miedzy wnioskodawcą a instytucją publiczną (szkołą). Wskazano, iż koszty prowadzenia działalności regulaminowej, w tym wiele opłat trudnych do udokumentowania w warunkach stowarzyszenia zwykłego ( przejazdy, parkowanie, korzystanie z własnego komputera, drukarek, opłaty pocztowe i telefoniczne) członkowie stowarzyszenia pokrywają z własnych środków. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące zarówno referendarzowi sądowemu jak i Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Trzeba bowiem podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). P. jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust.2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Oświadczenie złożone w niniejszej sprawie o nieposiadaniu środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych budzi wątpliwości. W rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie podało, że pobiera składki od swoich członków (7 osób) w wysokości jedynie 5 zł rocznie. Należy jednak mieć na uwadze, iż w piśmie z dnia 16 lipca 2010 r. strona skarżąca oświadczyła, iż część wydatków Stowarzyszenia, takich jak przejazd, opłata za parkowanie, opłaty pocztowe, telefoniczne, itp. pokrywana jest indywidualnie przez poszczególnych jego członków. Powyższe okoliczności wskazują, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do realizacji swoich celów statutowych. Ponadto istnieją podstawy aby przypuszczać, iż sytuacja majątkowa członków Stowarzyszenie uzasadnia podjęcie stosownych kroków zmierzających do ustalenia składki członkowskiej na wyższym poziomie niż wskazana kwota 5 zł. Brak inicjatywy zarządu Stowarzyszenia w zakresie zwiększenia środków operacyjnych Stowarzyszania, np. poprzez zwiększenie składki członkowskiej, świadczy o tym, że Stowarzyszanie nie podejmuje wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z jego funkcjonowaniem, co w świetle przesłanek art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. Dlatego też, na podstawie wyżej przywołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cytowanej ustawy, należało postanowić jak w sentencji.