IV SA/Wa 874/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Sędzia WSA - Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania Stowarzyszeniu "[...]" z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w W. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z 27 czerwca 2011 r., regulaminu Stowarzyszenia oraz oświadczenia skarżącego z 2 sierpnia 2011 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Składki członkowskie w wysokości 10 zł opłaca dziesięć osób. Pozostałe, ze względu na niskie dochody, są zwolnione z tego obowiązku. Wydatki, których pokrycie nie jest możliwe środkami pochodzącymi ze składek członkowskich ponoszą indywidualnie członkowie Stowarzyszenia, w miarę ich możliwości. Obecnie czterech z nich pokrywa koszty związane z badaniem wykonania uchwały Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie "Programu zwiększania lesistości dla Województwa [...]". Koszty tych badań wynoszą około 300 zł. Nadto w czerwcu i lipcu bieżącego roku Stowarzyszenie uiściło opłaty sądowe w kwocie 500 zł. Uzasadniając przedmiotowe żądanie wnioskodawca podniósł także, iż sytuacja finansowa Stowarzyszenia nie pozwala mu na uiszczenie wpisów od skarg w dwóch sprawach dotyczących jednego przedsięwzięcia, to jest w sprawach o sygn. akt. IV SA/Wa 873/11 i IV SA/Wa 874/11 (2 x 100 zł). Niewielkie środki finansowe ze składek (180 zł) zostały przeznaczone na wdrożenie analizy dotyczącej realizacji "Programu zwiększania lesistości dla Województwa [...]". Członkowie Stowarzyszenia nie są na tyle majętni, aby środki, jakim dysponuje skarżący na swoją działalność, były większe. Stowarzyszenie wniosło o uwzględnienie raportu wdrożeniowego Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706), przedkładanego w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej przez Ministra Środowiska. Według skarżącego treść tego raportu wskazuje, iż w ocenie Ministra opłaty sądowe wyższe niż 100 zł mogą być barierą w dochodzeniu sprawiedliwości sądowej. Referendarz sądowy postanowieniem z 8 sierpnia 2011 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 5 września 2011 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww. postanowienia z 8 sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu wskazało, iż opłata sądowa, którą nakłada Sąd jest zbyt wysoka "w kontekście Konwencji z Aarhus i Dyrektywy 85/337/WE (zmiana Dyrektywy 2003/35/WE z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzenia niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do sprawiedliwości dyrektywy 85/337)". Dalej Stowarzyszenie podniosło, że skoro z trudem uzyskuje nowych członków, którzy byliby gotowi pracować społecznie i dodatkowo opłacać składki członkowskie, to tym bardziej trudno byłoby pozyskać liczne grono osób gotowych wspierać Stowarzyszenie finansowo. Zdaniem Stowarzyszenia, do zadań europejskiego Państwa - poprzez odpowiednie organy - należy obowiązek wspomagania organizacji pozarządowych, chociażby w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, co nie jest tożsame z "przerzucaniem" ciężaru swojego funkcjonowania na Państwo. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie:P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodzić się zatem należy z twierdzeniem, iż przyznanie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Tylko w takiej bowiem sytuacji można mówić o pomocy Państwa w realizacji prawa do Sądu. Nie zawsze faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. Stosownie do art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Nie ulega zatem wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z własnego majątku Stowarzyszenia. Stowarzyszenie odstępując od zbierania składek, bądź też ustalając je na minimalnym poziomie, nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa. Wspomaganie organizacji pozarządowych przez Państwo nie może być rozumiane w sposób w jaki chciałoby tego skarżące Stowarzyszenie. Jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Stowarzyszenie powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). Odnosząc się do wskazanej przez Stowarzyszenie Konwencji z Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706), podnieść po raz kolejny należy, iż Konwencja przewiduje jedynie obowiązek zapewnienia bezstronnej, opartej na zasadzie równości, terminowej i niedyskryminacyjnej ze względu na koszty procedury administracyjnej lub sądowej, umożliwiającej członkom społeczeństwa, spełniającym wymagania określone w prawie krajowym, o ile takie istnieją, kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska (art. 9 ust. 4 w zw. z art. 9 ust. 3). Z przepisów Konwencji nie wynika więc generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Nadto wyjaśnić należy, iż wysokość wpisów sądowych od składanych, do sądów administracyjnych, skarg reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193), stąd też Sąd nie ma możliwość dowolnego kształtowania wysokości wpisów sądowych. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Jednocześnie Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że Stowarzyszenie jest również skarżącym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 873/11, a tym samym zobowiązane jest także w tej sprawie do uiszczenia wpisu sądowego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.