IV SA/Wa 926/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Konopelski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2017 r. sprawy ze skargi O. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga O. D. (dalej także jako: "skarżący", "wnioskodawca") na decyzję z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej jako: "organ", "organ odwoławczy"), którą to decyzją ww. organ - po rozpoznaniu odwołania skarżącego na decyzję Wojewody [...] (dalej jako: "organ I instancji") z dnia [...] września 2016 r. znak: [...] orzekającą o odmowie udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały – utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Stan sprawy przedstawiał się następująco : Wnioskiem z dnia [...] marca 2016r. O. D., powołując się na polskie pochodzenie, wystąpił do Wojewody [...] o udzielenie zezwolenie na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...], jako podstawę swojego działania wskazał art. 195 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011r., Nr 264, poz. 1573), zgodnie z którym zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Art. 195 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że do ustalenia polskiego pochodzenia tej osoby stosuje się przepisy art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 listopada 2000r. o repatriacji ( t.j. Dz.U. z 2014r.poz.1392). Zgodnie z zapisami ustawy o repatriacji za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. W toku postępowania organ ustalił, że cudzoziemiec przebywał w Polsce na podstawie wielokrotnej wizy krajowej o symbolu [...] wydanej w dniu [...] lipca 2015r. przez konsula w [...], ważnej od dnia [...] lipca 2015r. do dnia [...] maja 2016r. Do akt sprawy dołączono akt urodzenia O. D., z którego wynika, że jego matka – L. D. c. F., posiada narodowość polską, a ojciec V. D. s. S. - [...]. W dniu [...] lipca 2016r. wnioskodawca został przesłuchany celem ustalenia, czy wykazuje związki z polskością, w szczególności przez kultywowanie polskiej mowy, tradycji i zwyczajów. Przesłuchanie było przeprowadzone w języku polskim, który dla O. D. – jak sam oświadczył – jest zrozumiały. Cudzoziemiec zeznał, że jego matka z domu A. i jej rodzice – F. A. i J. A. z domu [...] są narodowości polskiej. Z językiem polskim miał kontakt w domu, ponieważ jego matka trochę mówiła po polsku, potem nauczył się tego języka podczas pobytu w Polsce. Na pytanie czy matka lub dziadkowie opowiadali o Polsce, zeznał, ze w domu mówiło się o robieniu interesów w Polsce. Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. znak: [...] orzeczono o odmowie udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały. Zdaniem organu, cudzoziemiec nie wykazał się autentycznymi więzami z Polską - poza znajomością języka, którą posiadł już podczas pobytu w tym kraju. W domu nie były utrzymywane polskie tradycje, a Polska jawiła się przede wszystkim jako kraj, w którym można robić interesy. Ponieważ dziadkowie zmarli gdy wnioskodawca miał dwadzieścia lat, organ I instancji uznał, że gdyby w rodzinie istniały więzi z Polską to podejmowałoby się tematy dotyczące jej kultury czy historii. Cudzoziemiec wykazał się słabą wiedzą na temat podstawowych informacji dotyczących zagadnień z tego zakresu. Ustalono też, że już jako dorosły O. D. nie szukał samodzielnych kontaktów z polskością, m.in. nie szukał żadnych organizacji skupiających Polaków w okolicznych miejscowościach np. [...], [...]. Organ I instancji ocenił, że wnioskodawca posiada na temat Polski bardzo znikomą wiedzę, a jej charakter wskazuje że jest to wiedza encyklopedyczna i wyuczona na potrzeby toczącego się postępowania. W konkluzji uznano, że cudzoziemiec nigdy wcześniej nie był zainteresowany zdobywaniem wiedzy o narodzie, do którego przynależność zadeklarował składając przedmiotowy wniosek. Posiada znajomość języka polskiego, lecz jego wiedza o kulturze i historii naszego kraju jest hasłowa. Nie przynależał też do żadnych organizacji polonijnych. Tym samym, w ocenie Wojewody [...] spełniona została przesłanka art. 197 ust.1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym odmawia się zezwolenia na pobyt stały cudzoziemcowi, jeżeli nie spełnia on wymogów wskazanych w art. 195 ust.1 ustawy. Od powyższego rozstrzygnięcia pełnomocnik strony złożył odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji poprzez błędne przyjęcie, że cudzoziemiec nie ma związków z polskością oraz naruszenie przepisów postepowania tj. art. 77 w zw. z art. 80 kodeksu postepowania administracyjnego przez zastosowania dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie istnieje istotna wątpliwość co do posiadania przez wnioskującego związków z polskością. W oparciu o protokół przesłuchania stwierdzono, iż zainteresowany posługuje się językiem polskim w komunikatywnym stopniu, który można ocenić jako dobry. Zainteresowany wywodzi swoje polskie pochodzenie od matki, znał niektóre tradycje związane z obchodami Bożego Narodzenia i Wielkanocy, aczkolwiek można domniemywać, że jest to wiedza wyuczona. Organ ocenił, że wiadomości historyczne cudzoziemca są powierzchowne, również powierzchowna i nie do końca prawdziwa była jego wiedza o najnowszej historii Polski. Wnioskodawca nie należał do organizacji, zrzeszających Polaków na [...]. W ocenie organu wnioskujący posiada bardzo ogólną wiedzę na temat Polski, w tym historii, kultury i tradycji, które nie były kultywowane w jego domu rodzinnym (mimo, że matka mówi po polsku). Z uwagi na kategoryczne sformułowanie użyte w dyspozycji normy zawartej w art. 197 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach podjęcie decyzji odmownej było obligatoryjne. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniósł O. D. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania i zarzucając naruszenie : - art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji poprzez błędne przyjęcie, że cudzoziemiec nie ma związków z polskością - naruszenie przepisów postepowania tj. art. 136 w zw. z art. 78 § 1 kodeksu postepowania administracyjnego przez zaniechanie przeprowadzenia przez organ II instancji dowodu w przedmiocie ponownego przesłuchania skarżącego na okoliczność wykazania przez niego związków z polskością, a także art. 77 i art. 80 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący zarzucił m. in., iż organ rozstrzygnął sprawę w oparciu o przepisy, które mogły mieć jedynie charakter pomocniczy w tego typu postępowaniu, natomiast zostały zastosowane jak wytyczne, w przypadku niespełnienia których obligatoryjnie wydawana jest decyzja negatywna. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymując w mocy decyzję Wojewody [...] dopuścił się, zdaniem skarżącego, naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 i art.6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000r. o repatriacji oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W kwestii ustalenia czy skarżący posiada związki z Polską i polskością oraz czy kultywuje polskie zwyczaje i tradycje, twierdzenia organu drugiej instancji należy uznać za dowolne. To, w jakim stopniu skarżący czuje się związany z Polską nie zostało w sposób wyczerpujący zbadane, ponieważ opinię w tej sprawie oparto na schematycznych wyjaśnieniach przeprowadzonych przez Wojewodę [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1066 tj.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Skarga podlegała oddaleniu, bowiem Sąd nie stwierdził, aby w kontrolowanym postępowaniu dopuszczono się uchybień wskazanych w skardze, jak również innych naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, które Sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718). W myśl art. 197 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, udzielenia zezwolenia na pobyt stały odmawia się cudzoziemcowi, jeżeli nie spełnia on wymogów, o których mowa w art. 195 ust. 1. Zgodnie zaś z art. 195 ust. 1 pkt 3 zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Jednocześnie zgodnie z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach do ustalenia polskiego pochodzenia osoby o której mowa w ust. 1 pkt 3, stosuje się przepisy art. 5 ust. 1-3 ustawy o repatriacji. Art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji stanowi zaś, że za osobę polskiego pochodzenia, w rozumieniu niniejszej ustawy, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2. Organ administracji, powołując podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał na normę art. 195 ust.1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach oraz przepisy ustawy o repatriacji, która zawiera definicję "osoby polskiego pochodzenia", tj. określa jaką osobę uznaje się za osobę polskiego pochodzenia. Stosownie zaś do art. 6 ust. 1ustawy o repatriacji dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków, a w szczególności: 1) polskie dokumenty tożsamości; 2) akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością; 3) dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; 4) dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; 5) dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej. ust. 2. Dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, a w szczególności: 1) o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej; 2) potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący składając wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały z uzasadnionych przyczyn powołał się na swoje polskie pochodzenie. Orzekające w sprawie organy zobligowane były zatem w świetle przywołanych powyżej unormowań ustalić czy zachodzą okoliczności, odpowiadające przesłance wykazania związków z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów. Dodatkowo osoba o polskim pochodzeniu powinna wyrazić swój zamiar osiedlenia się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe - art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach , a zatem skorzystania z uprawnienia konstytucyjnego wyrażonego w art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zgodni z którym osoba, której pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawa, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sądy administracyjne przy tego rodzaju sprawach przyjęły w zasadzie jednolicie zasadę bezpośredniego stosowania art. 52 ust. 5 Konstytucji RP i w owym stosowaniu posiłkowania się trybem wydawania zezwoleń na osiedlenie się przewidzianym w ustawie o cudzoziemcach oraz ustawą z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (vide przykładowo wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2010r. sygn. akt V SA/Wa 354/10, z dnia 29 stycznia 2010r. sygn. akt V SA/Wa 1618/09, z dnia 21 kwietnia 2008r. sygn. akt V SA/Wa 2263/07). Tej treści wskazówka interpretacyjna pozwala na przyjęcie jednoznacznych kryteriów dla każdego ubiegającego się o zgodę na osiedlenie na terytorium RP cudzoziemca. Konstytucja bowiem nie zawiera żadnych warunków w tym zakresie odsyłając do regulacji o randze ustawowej, a takowej do dnia dzisiejszego organ ustawodawczy nie przyjął. Jeśli zatem przyjęto zasadę posiłkowego stosowania ustawy o repatriacji, w ocenie Sądu normy te winny być stosowane całościowo i konsekwentnie, nie zaś fragmentarycznie. Oznacza to, że organy winny stosować wyczerpująco ten przepis, który przyjęły za podstawę weryfikowania uprawnień cudzoziemca do osiedlenia się na terytorium RP. Zatem nie chodzi nie tyle o "branie pod uwagę" treści wskazanych w przepisie, lecz o jego jednolite stosowanie w taki sposób, aby osoby ubiegające się o uzyskanie uprawnienia do osiedlenia miały jasny stan prawny odnośnie swoich oczekiwań. Jeżeli zatem orzecznictwo wypracowało koncepcję posiłkowego stosowania przepisów ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji w tego rodzaju sprawach nie jest dopuszczalne wybiórcze ich stosowanie polegające na tym, że wystarczające do uzyskania zgody na osiedlenie jest wykazanie jedynie polskiego pochodzenia lub jedynie związków z polskością. Z powyższych względów prawidłowo organy przyjęły, że za osobę polskiego pochodzenia, może być uznana jedynie osoba deklarująca narodowość polską i spełniająca łącznie warunki wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, tj.: co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej oraz wykazała swój związek z polskością. Organy przyjęły w niniejszej sprawie, że w wypadku skarżącego nie została spełniona jedna z dwóch wymaganych ustawą o repatriacji przesłanek. W ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że skarżący nie wykazał swojego związku z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów w rodzinnym domu, a także poza nim. Wbrew zarzutom skargi, organy nie założyły, że pielęgnowanie polskiej mowy, tradycji i zwyczajów musi mieć miejsce wyłącznie w rodzinnym domu wnioskodawcy. Należałoby tu uwzględnić dotychczasową sytuację rodzinną cudzoziemca, tj. czy pozwalała mu ona na dostateczne pielęgnowanie polskości oraz czy miał on od kogo czerpać wzorce w tym zakresie, a także czy szukał kontaktów z polskością poza rodzinnym domem. Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów, które pozwalałyby na przyjęcie, że miał wolę i potrzebę kultywowania związków z polskością, zarówno w domu rodzinnym, jak również poza nim. Twierdził, że w jego rodzinnej miejscowości nie było żadnych organizacji polonijnych. Nie wykluczało to jednak, aby mowa polska i tradycje polskie były kultywowane w domu rodzinnym, co nie miało miejsca. Gdyby dotychczasowa sytuacja rodzinna cudzoziemca nie pozwalała mu na dostateczne pielęgnowanie polskości oraz czerpanie wzorców w tym zakresie, nie ma przeszkód aby tenże szukał kontaktów z polskością poza rodzinnym domem, zaangażować się w działalność polskich organizacji, co nie miało miejsca. Ocena materiału dowodowego, szczególnie zebranego podczas wyjaśnień złożonych w urzędzie dnia [...] lipca 2016r., prowadzi do wniosku, że zainteresowanie skarżącego Polską ma wyłącznie charakter ekonomiczny, bowiem kraj ten określany jest jako miejsce do robienia interesów. Skarżący nie przedłożył żadnych innych dokumentów potwierdzających jego związki z polską kulturą, tradycją, obyczajami. W sprawie takiej jak niniejsza, która dotyczy prywatnych spraw wnioskodawcy i jego powiązań rodzinnych, inicjatywa dowodowa – wbrew zarzutom skargi - siłą rzeczy musi spoczywać na stronie w zakresie wykazania tych powiązań. Trudno bowiem skutecznie zarzucić organowi brak właściwego wyjaśnienia sprawy w trybie art. 136 kpa w sytuacji, gdy sama strona posiada zbyt mało danych. Z drugiej strony, poprzestanie jedynie na twierdzeniach samej strony zainteresowanej godziłoby z zasadę obiektywności i dążenia organu do wyjaśnienia rzeczywistego stanu rzeczy. Organ omówił i ocenił w całości materiał dowodowy, który został przedstawiony przez skarżącego, a także powstał podczas przesłuchania w urzędzie. Wywiódł z niego wniosek, że związki skarżącego z polskością nie mają charakteru autentycznego, a wiedza na temat polskiej tradycji, kultury i historii jest wyuczona na potrzeby niniejszego postępowania. Taka ocena - w oparciu o udzielone przez skarżącego informacje - mieści się w ramach przepisów regulujących postępowanie dowodowe. Wbrew twierdzeniem skargi organ nie naruszył art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, a dokonana ocena znajduje usprawiedliwienie w charakterze oraz treści uzyskanych od skarżącego informacji podczas wyjaśnień złożonych w urzędzie w dniu [...] lipca 2016r. Powyższe ustalenia doprowadziły organy do słusznego w ocenie Sądu wniosku, że ubiegający się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały O. D. nie spełnia wymogów wskazanych w art. 195 ust.1 ustawy o cudzoziemcach, co uzasadnia na mocy art. 197 ust.1 pkt 1 ustawy wydanie decyzji odmownej. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.