IV SA/Wa 928/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 roku odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi A. S. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2183/04 w przedmiocie konkursu na stanowisko [...] postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 roku A. S. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 27 kwietnia 2017 r. skarżący podał, że jest osobą samotną, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Określił siebie jako osobą długotrwale, strukturalnie bezrobotną. Wskazał, że otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokość około 670 zł miesięcznie. Podał, że nie ma jakiegokolwiek majątku, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Stwierdził, że osiągany dochód nie pozwala na pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania, na które składają się: wyżywienie (400 zł), korespondencja (100 zł), leki (100 zł), pozostałe wydatki, jak gaz, abonament telewizyjny, telefon komórkowy, środki higieny (70 zł). Oświadczył, że nie korzysta z pomocy osób trzecich, nie ma żony i dzieci. Podniósł, że jego potrzeby się zwiększają. Nadmienił, że miesięcznie na pokrycie potrzeb powinien wydawać nie mniej niż 50.000 zł. Do wniosku A. S. dołączył kopię decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i przyznaniu mu prawa do zasiłku w wysokości (od dnia 2 listopada 2016 r. do 3 sierpnia 2017 r.) 783,20 zł brutto miesięcznie. Referendarz sądowy wezwał: a) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy; b) do nadesłania aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, że jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna i wskazującego, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; c) do nadesłania zaświadczenia o jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej; d) do złożenia dodatkowego oświadczenia wyjaśniającego wątpliwości dotyczące podanych informacji o majątku i mieszkaniu; e) do nadesłania dokumentów wskazujących wysokość wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych wydatków. W wyznaczonym terminie skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych dokumentów źródłowych i oświadczeń. W piśmie z dnia 14 czerwca 2017 r. zakwestionował natomiast zasadność wezwania. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykonał wezwania i podane przez niego informacje nie pozwoliły na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zdaniem referendarza wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku, gdyż na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Zdaniem referendarza wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób było uznać, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów (czy choćby oświadczeń), na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, zatem należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego. Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie referendarza sądowego, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez referendarza sądowego danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zaś w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło. Dokonując analizy wniosku Skarżącego, Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu Referendarz słusznie uznał, iż Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, i w konsekwencji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W sprawie kluczowe jednak jest, że – pomimo wyraźnego wezwania Referendarza – Skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych dokumentów i oświadczeń. Nie podjął nawet próby współpracy z referendarzem sądowym w celu wykazania rzeczywistych możliwości płatniczych, kwestionując w piśmie z dnia 14 czerwca 2017 r. prawidłowość podjętych w jego sprawie czynności procesowych. Stwierdzić należy, że brak przedstawienia ww. dokumentów faktycznie uniemożliwił Referendarzowi i - wobec nieprzedstawienia ich wraz ze sprzeciwem - w dalszym ciągu uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny co do rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącego, a tym samym przychylenie się do sprzeciwu Skarżącego. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany postanowienia Referendarza, Sąd, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.