IV SA/Wa 980/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 roku nr [...]; 2. stwierdza nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 roku nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 roku nr [...]; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego C. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. C. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. C. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. o umorzeniu postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji - aktu własności ziemi z dnia [...] listopada 1977 r, wydanego przez Naczelnika Gminy T. Stan sprawy jest następujący. Aktem własności ziemi z dnia [...] listopada 1977 r. wydanym przez Naczelnika Gminy T. J. K. stała się z mocy prawa na podstawie art. 1, art. 8 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstwa rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250 ze zm.), zwanej dalej "ustawą z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstwa rolnych", właścicielem nieruchomości oznaczonej działką ew. nr [...] o powierzchni 0,33 ha, położonej w W. w gminie T. Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2009 r. C. K. wystąpił do Wojewody [...] kwestionując prawidłowość przedmiotowego aktu własności ziemi. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie w sprawie uchylenia aktu własności ziemi z dnia [...] listopada 1977 r. Organ potraktował wniosek C. K. jako wniosek o stwierdzenie nieważności tego aktu. Wojewoda wskazał, iż zgodnie z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j.: Dz. U. z 2004 r. nr 208, poz. 2128 ze zm.), zwanej dalej "ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa", do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstwa rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji wskazując, iż ze względu na wątpliwości dotyczące żądania strony wojewoda winien wystąpić o sprecyzowanie żądania, a nie rozpatrywać złożony wniosek w ustalonym przez siebie trybie. Pismem z dnia 29 listopada 2011 r. wnioskodawca sprecyzował, że żąda uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 161 § 1 lub § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.". Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku C. K. w sprawie uchylenia lub zmiany aktu własności ziemi z dnia [...] listopada 1977 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na brzmienie art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa brak jest podstawy prawnej do wzruszania aktów własności ziemi. Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. o umorzeniu postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany aktu własności ziemi z dnia [...] listopada 1977 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie podlega umorzeniu, aczkolwiek nie ze względu na obowiązywanie art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, jak podał organ, lecz z uwagi na okoliczność, że przepisy art. 161 § 1 i § 2 k. p. a. nie mają zastosowania w sprawie o uchylenie lub zmianę aktu własności ziemi. Zdaniem Ministra art. 161 § 1 i § 2 k. p. a. upoważnia bowiem właściwy organ do uchylenia lub zmiany decyzji wydanej wyłącznie przez organy jednostek samorządu terytorialnego, a organem takim nie był Naczelnik Gminy T., który wydał kwestionowany akt własności ziemi z dnia [...] listopada 1977 r. Minister powołał także stanowisko zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1997 r., sygn. akt III RN 52/96, zgodnie z którym art. 161 k. p. a. ma zastosowanie do decyzji ostatecznych, które nie mogą być wzruszone na podstawie przepisów k. p. a. przewidujących zmianę lub uchylenie takich decyzji (art. 154, 155 i 163), stwierdzenie ich nieważności (art. 156 § 1) lub wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną (art. 145 § 1). W ocenie Ministra wskazanie przez Wojewodę nieprawidłowego przepisu uzasadniającego umorzenie postępowania (art. art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa zamiast art. 161 § 1 i 2 k. p. a.) nie miało wpływu na wynik sprawy. W skardze na decyzję Ministra z dnia [...] kwietnia 2011 r. C. K. zakwestionował, że J. K. jest właścicielką przedmiotowej nieruchomości oznaczonej działką ew. nr [...]. Odnosząc się do zasygnalizowanej przez Ministra niemożności zastosowania w sprawie art. 161 § 1 i 2 k. p. a. z uwagi na okoliczność, że Naczelnik Gminy T. nie był organem jednostki samorządu terytorialnego skarżący podniósł, iż w sprawie należało zastosować analogię, gdyż naczelnik gminy miał analogiczne kompetencje do wójta, burmistrza czy prezydenta miasta, które to organy istniały od wprowadzenia w Polsce samorządu gminnego ustawą z dnia 8 marca 1990 r. Jednocześnie skarżący wskazał, że spełnione są przesłanki z art. 161 § 1 k. p. a., ponieważ nie będąc właścicielem przedmiotowej działki, a zamieszkując w posadowionym na niej budynku, nie może korzystać z różnego rodzaju świadczeń przyznawanych z tytułu klęsk żywiołowych, co skutkuje zagrożeniem jego życia lub zdrowia. Skarżący podniósł przy tym, iż wskazana w akcie własności ziemi jako właścicielka przedmiotowej działki J. K. nie zamieszkuje w budynku posadowionym na tej działce ani nie ponosi żadnych ciężarów związanych z jej utrzymaniem. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p. p. s. a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, stosownie do art. 135 p. p. s. a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd stosownie do powyższych przepisów uznał, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., jaki i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. oraz uchylająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia wojewodzie naruszają przepisy postępowania skutkując stwierdzeniem ich nieważności. Stwierdzenie nieważności tych decyzji nastąpiło z uwagi na ich wydanie przez organ niewłaściwy do ich wydania. Zgodnie z art. 19 k. p. a. organy administracji publicznej zobligowane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej. Obowiązek jej przestrzegania obejmuje również weryfikację decyzji w trybach postępowania nadzwyczajnego. Postępowanie skutkujące wydaniem decyzji wyeliminowanych z obiegu prawnego niniejszym wyrokiem toczyło się w trybie nadzwyczajnym określonym w art. 161 § 1 i 2 k. p. a. Zgodnie z art. 161 § 1 k. p. a. minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Stosownie do art. 161 § 2 k. p. a. uprawnienia określone w art. 161 § 1 k. p. a. w stosunku do decyzji wydanych przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej przysługują również wojewodzie. W niniejszej sprawie decyzje w pierwszej instancji (tj. decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz decyzję z dnia [...] listopada 2009 r.) wydał Wojewoda [...]. Wojewoda, stosownie do art. 161 § 2 k. p. a., jest właściwy do załatwiania wniosku z art. 161 k. p. a. tylko wówczas, gdy kwestionowana decyzja została wydana przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej. W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Kwestionowana decyzja nie została bowiem wydana przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej, co uzasadniałoby właściwość wojewody w sprawie, lecz przez naczelnika gminy. W istniejącej strukturze administracji publicznej organ ten już nie występuje. Jednakże Sąd podziela stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt II OW 34/05 (opubl. w ONSAiWSA 2006/2/40), zgodnie z którym sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnych tytułu własności do gospodarstw rolnych zaliczyć należy do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym(t. j. Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) należy przypisać samorządowi gminy. Wojewoda stosownie do art. 161 § 2 k. p. a., byłby właściwy do rozpatrzenia wniosku skarżącego, gdyby przedmiot sprawy należał do zadań z zakresu administracji rządowej. Skoro jednak należał do zadań własnych gminy, wojewoda nie był właściwy do orzekania w sprawie jako organ pierwszej instancji. Stosownie więc do art. 161 § 1 k. p. a. właściwym organem w Pierwszej instancji do rozpatrzenia wniosku skarżącego był Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k. p. a. decyzja, która został wydana z naruszeniem przepisów o właściwości obarczona jest wadą skutkującą stwierdzenie jej nieważności. Zaskarżona decyzja wydana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. zostały wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości, a co za tym idzie wypełniają one przesłankę określoną w art. 156 §1 pkt 1 k. p. a. Biorąc pod rozwagę powyższe okoliczności oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p. p. s. a. Sąd w pkt 1 sentencji wyroku stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. i Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Na podstawie art. 135 p. p. s. a. w pkt 2 sentencji wyroku stwierdzono nieważność również decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. oraz uchylającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia wojewodzie. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 sentencji wyroku oparto o treść art. 200 p. p. s. a, a w pkt 4 sentencji wyroku - o treść art. 205 § 2 w zw. z art. 250 p. p. s. a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).