IV SA/Wa 985/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Mieszkańców C. z siedzibą w J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców C. z siedzibą w J. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie Mieszkańców C. z siedzibą w J. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 7 lipca 2011 r., regulaminu Stowarzyszenia, zaświadczenia Starosty Powiatu G. z dnia 27 stycznia 2011 r. oraz oświadczenia skarżącego z dnia 2 sierpnia 2011 r. wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Zgodnie z § 9 regulaminu Stowarzyszenia środki na jego działalność pochodzą ze składek członkowskich. Ustalenie wysokości składek wymaga uchwały Walnego Zgromadzenia (§ 8 pkt 6 regulaminu). Wedle oświadczenia skarżącego z dnia 2 sierpnia 2011 r. Walne Zgromadzenie nie nałożyło na członków obowiązku uiszczania składek, ponieważ doprowadziłoby to do rezygnacji wszystkich członków z członkowstwa w Stowarzyszeniu, a w konsekwencji do jego likwidacji. Działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Aktualnie Stowarzyszenie liczy dziewiętnastu członków, w przeważającej części ludzi niezamożnych. Jedną z form działania Stowarzyszenia, przewidzianą w § 6 pkt 3 regulaminu jest uczestniczenie w postępowaniach administracyjnych o innych na prawach strony. Wedle oświadczenia z dnia 2 sierpnia 2011 r., jak dotąd Stowarzyszenie uczestniczyło w postępowaniach przed organami administracji publicznej, a nie uczestniczyło w postępowaniach sądowoadministracyjnym. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z § 6 pkt 3 regulaminu Stowarzyszenia Mieszkańców C. z siedzibą w J. działa ono m.in. poprzez uczestniczenie w postępowaniach administracyjnych i innych na prawach strony. Chcąc realizować działalność musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w tym postępowania przed sądami administracyjnymi. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło tych środków dla skarżącego Stowarzyszenia przewidziano w § 9 regulaminu zakładając, że fundusze na jego działalność pochodzić będą ze składek członkowskich. Realizując cele regulaminowe, w szczególności poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez ustalenie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Jak wynika z oświadczenia skarżącego z dnia 2 sierpnia 2011 r., członkowie liczącego dziewiętnaście osób Stowarzyszenia Mieszkańców C. nie uiszczają składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania działalności skarżącego przewidzieli jego założyciele. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego i ustanowienie dlań profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia Mieszkańców C. w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Tymczasem argumentacja zawarta we wniosku z dnia 7 lipca 2011 r. i oświadczeniu z dnia 2 sierpnia 2011 r. wskazuje, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i opłacenie kosztów zastępstwa prawnego, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia Mieszkańców C. z siedzibą w J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.