IV SA/Wa 994/09

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia E. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] marca 2009 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony Stowarzyszenie E. z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 sierpnia 2009 r., do którego skarżący dołączył kopię zaświadczenia Prezydenta W. z dnia [...] marca 2008 r. oraz potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię regulaminu wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym. Wszystkie wydatki na swoją działalność Stowarzyszenie pokrywa ze środków własnych członków. Stowarzyszenie nie posiada majątku. Nie ma rachunku bankowego. Działalność Stowarzyszenia, w świetle pkt. 6 regulaminu, opiera się na pracy społecznej jego członków. Działa ono m. in. poprzez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu). W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wyjaśniło, że składki zbierane co miesiąc od członków w wysokości 70 zł (do maja 2009 r. - 40 zł) z uwagi na wysokie koszty ogólne i sądowe są niedostateczne na pokrycie kosztów własnej działalności. We wniosku zawarte zostało jednocześnie oświadczenie, zgodnie z którym w przypadku nieznalezienia podstaw do zwolnienia Stowarzyszenia z kosztów sądowych w całości, wnioskodawca prosi o rozważenie możliwości częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (w wysokości 50 %). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W świetle art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzić w pierwszym rzędzie trzeba, że zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. W odróżnieniu do stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 cyt. ustawy, stowarzyszenie zwykłe nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. Pomimo ograniczonego sposobu finansowania, z regulacji odnoszącej się do stowarzyszenia zwykłego, wywieść można, że założyciele stowarzyszenia, określając cele i formy działania, zobowiązani są przewidzieć środki finansowe adekwatne do postawionych przed sobą zamierzeń. Z dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie E. wynika, że swoją działalność Stowarzyszenie prowadzi dzięki pracy społecznej swoich członków, a regulamin stowarzyszenia nie przewiduje składek członkowskich. Co prawda w uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podało, że członkowie opłacają składki w wysokości 70 zł, niemniej powyższe zobowiązanie - w świetle zapisów regulaminu - musi być traktowane jako niewiążące. Jeżeli zatem skarżące Stowarzyszenie, wprowadzając pracę na zasadzie wolontariatu oraz niezawierając w regulaminie obowiązku obligatoryjnego uiszczania składek w odpowiedniej wysokości, a więc proporcjonalnej do szacowanych kosztów udziału w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych, dobrowolnie poprzez powyższe zaniechanie pozbawiło się środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania sądowoadministracyjnego, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może zostać traktowany jako usprawiedliwiony. Działanie Stowarzyszenia na zasadzie non profit samo z siebie nie przyznaje bowiem uprawnienia do domagania się zapewnienia przez Sąd środków na prowadzenie działalności statutowej, które w warunkach niniejszej sprawy miałoby znaleźć wyraz w zwolnieniu wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Zwrócić należy uwagę na przyjęty w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolity pogląd, zgodnie z którym dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że stowarzyszenie staje się współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 20.12.2006 r. sygn. II OZ 1433/06). W świetle przyjętej przez NSA oceny prawnej, której trafności nie da się podważyć, każde stowarzyszenie, a więc także stowarzyszenie zwykłe, o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, jak już wcześniej zostało zauważone, oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, czy też może prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Przyjęta w rozpoznawanej sprawie ocena wniosku Stowarzyszenia E. o zwolnienie od kosztów sądowych jako niezasadnego oparta została jednocześnie na stwierdzeniu, że wymagane w rozpoznawanej sprawie koszty sądowe nie należą do wysokich. Oznacza to, że nie zachodzi w tym przypadku rażąca dysproporcja pomiędzy wysokością środków, których wymóg uiszczenia obciąża Stowarzyszenie a pojmowaną zarówno w sposób abstrakcyjny, jak i konkretny kwotą pieniężną, której nałożony na stowarzyszenie zwykłe obowiązek opłacenia musiałby zostać potraktowany jako obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością stricte nastawioną na zysk. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.