IV SA/Wa 994/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia E. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia E. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] marca 2009 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony Stowarzyszenie E. z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 sierpnia 2009 r., do którego skarżący dołączył kopię zaświadczenia Prezydenta W. z dnia [...] marca 2008 r. oraz potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię regulaminu wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym. Wszystkie wydatki na swoją działalność Stowarzyszenie pokrywa ze środków własnych członków. Stowarzyszenie nie posiada majątku. Nie ma rachunku bankowego. Działalność Stowarzyszenia, w świetle pkt. 6 regulaminu, opiera się na pracy społecznej jego członków. Działa ono m. in. poprzez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu). W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wyjaśniło, że składki zbierane co miesiąc od członków w wysokości 70 zł (do maja 2009 r. - 40 zł) z uwagi na wysokie koszty ogólne i sądowe są niedostateczne na pokrycie kosztów własnej działalności. We wniosku zawarte zostało jednocześnie oświadczenie, zgodnie z którym w przypadku nieznalezienia podstaw do zwolnienia Stowarzyszenia z kosztów sądowych w całości, wnioskodawca prosi o rozważenie możliwości częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (w wysokości 50 %). Postanowieniem z 7 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej jest uzasadnione w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania strona obowiązana jest zatem nie tylko wykazać, że nie posiada środków na poniesienie tych kosztów, ale również, że środków takich nie ma pomimo tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W rozważanym przypadku warunek ten nie został spełniony. Należy stwierdzić, że sam fakt, iż Stowarzyszenie E. jest organizacją non profit i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie. Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenia tego typu środki na swoją działalność uzyskują ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele takiego stowarzyszenia nie mają obowiązku przewidzieć źródeł środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. W punkcie 3 regulaminu Stowarzyszenia E. przyjęto, że celem tej organizacji jest ochrona środowiska. Jednocześnie zadeklarowano, że Stowarzyszenie będzie realizować swoje cele poprzez: a) podejmowanie działań na rzecz ochrony środowiska kierując się obowiązującym prawem, b) podejmowanie działań i inicjatyw obywatelskich w kwestii ustanawiania prawa i przepisów ochrony środowiska. Odnosi się to również do aktów prawa miejscowego, c) podejmowanie, przewidzianych prawem działań interwencyjnych w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska, d) włączenie się do prac organów administracji państwowej, władz samorządowych oraz instytucji opiniodawczych i kontrolnych związanych z ochroną środowiska, e) występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych, f) wnoszenie uwag i wniosków do planów zagospodarowania przestrzennego, g) występowanie z zarzutami do planów zagospodarowania przestrzennego lub ich zaskarżanie w formie przewidzianej prawem- w przypadku naruszenia interesu prawnego członków zrzeszonych lub interesu prawnego obywateli lub społeczności, którzy upoważniają stowarzyszenie do działania w ich imieniu, w sprawach dotyczących naruszenia przepisów ochrony środowiska. Określając takie cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele powinni zatem przewidzieć również źródła czerpania środków, z jakich będzie finansowana działalność organizacji. Stowarzyszenie prowadząc działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W razie trudności przy finansowaniu prowadzonej działalności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, zarząd Stowarzyszenia w pierwszej kolejności powinien zaś wprowadzić takie rozwiązania organizacyjne (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), aby zapewnić sobie we własnym zakresie środki niezbędne do prowadzenia tej działalności. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania organizacji na państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia stałaby się finansowana ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06.). W ocenie Sądu, skarżące Stowarzyszenie ma realne możliwości zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych. Warto przy tym przypomnieć, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w środkach finansowych stowarzyszenia, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącemu należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed Sądem, nie jest uzasadnione. Okoliczności sprawy wskazują bowiem, że nie można uznać, że wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tylko zaś w takim przypadku złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwałby na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.