IV SAB/Wa 108/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA – Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. J. H. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Dochody trzyosobowej rodziny stanowią świadczenia rentowe J. H. w wysokości 1.501 zł brutto miesięcznie oraz jego żony w wysokości 900 zł brutto miesięcznie. Studiująca córka skarżącego nie osiąga dochodu, zaś koszty jej utrzymania i edukacji ponoszą wnioskodawca wraz z żoną. J. H. wyjaśnił ponadto, że jedyny majątek trzyosobowej rodziny stanowi należąca do jego córki działka rolna o powierzchni 0,34 ha. Wedle oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 formularza wniosku skarżący mieszka "na stancji w domu wynajętym - około 67 m2", nie ma nieruchomości, wartościowych przedmiotów i nie dysponuje zasobami pieniężnymi. W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, mającą trudności w poruszaniu się. Jego żona jest osobą cierpiącą na poważne schorzenia. Koszty leków, dowozu skarżącego do lekarzy i na badania pochłaniają około 200 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości, opłaty bieżące, jak woda, wywóz nieczystości płynnych, czy gaz w butli to wydatek rzędu 350 zł miesięcznie, bieżące remonty nieruchomości, w której mieszka skarżący kosztują zaś około 100 zł miesięcznie. Niektóre z badań żony, konieczne do przeprowadzenia co kilka miesięcy, są w pełni odpłatne. Ich koszt wynosi 1.500 - 2.000 zł. Jak podał wnioskodawca, zakup tony węgla kosztuje około 70% jego renty, a drzewo opałowe około 150 zł za m3, co daje wydatek około 700 zł. Wobec tego, że zawarte w urzędowym formularzu PPF informacje były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2012 r. wezwano J. H. do złożenia dokumentów i oświadczeń pozwalających zweryfikować wiarygodność podanych informacji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. H. podniósł, że nie została wskazana logiczna podstawa prawna do złożenia żądanych dokumentów oraz oświadczeń i ich nie nadesłał. W ocenie wnioskodawcy żądania są drobiazgowe i niewykonalne, a domaganie się informacji o posiadanych rachunkach bankowych bez wskazania konkretnego banku nazwał żądaniem fałszywym, podstępnym i wygórowanym. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. H. wniósł sprzeciw do postanowienia z dnia 3 stycznia 2013 r. Zarządzeniem z dnia 27 lutego 2013 . Sąd wezwał skarżącego do złożenia: 1. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2. dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę świadczeń rentowych - na przykład odcinków wypłaty rent z sierpnia, września lub października 2012 r., bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego o przyznaniu tych świadczeń, 3. oświadczania wskazującego, jakie koszty ponosi skarżący na wynajem domu, w którym mieszka oraz wyjaśniającego, dlaczego nie mieszka już w domu córki, w którym wraz z żoną mieszkał wedle oświadczeń z dnia 26 lipca 2010 r. i z dnia 9 sierpnia 2011 r. złożonych do akt spraw o sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, a także wyjaśniającego, czy dom córki jest aktualnie zamieszkiwany, 4. wyjaśnienia, za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek w sytuacji, gdy w rubryce nr 7 formularza wniosku wykazał, że nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości oraz do nadesłania kopii decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wysokość zobowiązania ze wskazanego tytułu na rok 2012, 5. oświadczania, jakie wydatki skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz jakie środki przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie złożył do akt sprawy żądanych dokumentów, natomiast pismem z dnia 18 marca 2013 r. wniósł zażalenie na zarządzenie z 27 lutego 2013 r. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zażalenie odrzucił. Postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r. (I OZ 441/13) Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z wniesieniem w dniu 29 stycznia 2013 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony postanowienie to utraciło moc. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powyższego podkreślić należy, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania J. H. prawa pomocy. W złożonym wniosku PPF skarżący wskazał, że źródłem dochodów jego rodziny jest renta J. H. oraz jego żony – M. H. w łącznej wysokości 2401 zł brutto miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostaje córka, która jest właścicielką działki rolnej o powierzchni 0,34 ha. Według oświadczenia J. H. nie posiada on żadnego majątku – nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego zawartym w urzędowym formularzu na koszty utrzymania jego i jego rodziny składa się: podatek za nieruchomość, opłaty za wodę, wywóz nieczystości, gaz, energię elektryczną – 350 zł, zakup węgla i drzewa na ogrzanie domu i przygotowanie ciepłej wody – 700 zł, oraz bieżące remonty nieruchomości – 100 zł. Ponadto skarżący ponosi wydatki na opiekę zdrowotną (m.in. zakup leków, opłacenie badań, dojazd na wizyty do lekarzy) – 200 zł miesięcznie oraz opłacenie niektórych badań raz na kilka miesięcy w kwocie 1500-2000 zł. Skarżący wskazał, że wraz z żoną ponosi koszty kształcenia córki a ich wysokość określił jako "duża kwota". Sąd stwierdza, że złożone na formularzu oświadczenia nie odzwierciedlały pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dlatego zwrócono się do J. H. o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227 poz. 2245). Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nie przedłożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, ani nie udokumentował wysokości otrzymywanych świadczeń rentowych przez niego i jego żonę. Nie złożył również oświadczeń dotyczących kosztów wynajmu domu, w którym mieszka oraz wysokości środków jakie przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego. Poza tym wnioskodawca nie wyjaśnił wątpliwości za jaką nieruchomość płaci podatek od nieruchomości, w świetle oświadczenia, że nie posiada żadnych nieruchomości oraz nie doprecyzował sytuacji domu córki, w którym kiedyś mieszkał (oświadczenia składane w sprawach o sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 oraz IV SA/Wa 1120/11), a którego nie jest już właścicielką (brak informacji w pkt 8 formularza PPF). Ponadto J. H. nie podał w jakiej wysokości poniósł wydatki związane ze studiami córki w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wobec powyższego Sąd nie uwzględnił wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy, albowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej jak również sytuacji członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 125/12). Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji Sąd uznał niemożność dokonania w pełni miarodajnej oceny stanu majątkowego skarżącego, a co za tym idzie, uznania spełniania wymogów z art. 246 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia.