IV SAB/Wa 145/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie rozpoznania wniosku o ułaskawienie postanawia: 1. oddalić wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić w niniejszej sprawie dla E. S. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. Wnioskiem datowanym na 27 maja 2012 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 1 czerwca 2012 r., E. S. zwróciła się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o ułaskawienie jej jako bezpodstawnie skazanej wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] września 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...] za wykroczenie z art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń, utrzymanym w mocy przez Sąd Okręgowy w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...]. E. S. w dniu 10 lipca 2012 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie rozpoznania powyższego wniosku. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 139 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej stosuje prawo łaski, zaś prawa tego nie stosuje się jedynie do osób skazanych przez Trybunał Stanu. W ocenie skarżącej w przypadku złożenia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o ułaskawienie musi on podjąć postępowanie ułaskawieniowe. W tej sytuacji, skoro Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie ułaskawił skarżącej na jej wniosek, skarga na jego bezczynność w tym przedmiocie jest zdaniem skarżącej zasadna. Po wniesieniu skargi skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 24 i n.). Postanowieniem z dnia 13 września 2012 r. WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p. p. s. a." (k. 39-42). Sąd wskazał, że skarga jest oczywiście bezzasadna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z argumentacją WSA w Warszawie zawartą w powyższym postanowieniu zgodził się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt I OZ 802/12, oddalając zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji (k. 67-71) i podnosząc, że działania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej podejmowane w ramach prerogatywy (do której należy m. in. prawo łaski) nie mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego. Skoro więc nie może być zaskarżone działanie polegające na zastosowaniu prawa łaski, nie może też być zaskarżona bezczynność w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie. Następnie E. S. pismem datowanym na 27 listopada 2012 r. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych (k. 91). Wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że wnioskodawczyni nadal jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a żywność pozyskuje ze sklepów jako przeterminowaną lub ze śmietników. Latem zbiera puszki i butelki w celu ich spieniężenia, ale w zimie nie jest to możliwe. WSA w Warszawie, bez wezwania wnioskodawcy do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r. odmówił na podstawie art. 247 p. p. s. a. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z analogicznym uzasadnieniem, jak w swoim postanowieniu z dnia 13 września 2012 r., tj. że skarga jest oczywiście bezzasadna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (k. 96-100). Następnie, w dniu 10 grudnia 2012 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę z uwagi na jej niedopuszczalność, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (k. 103-106). Wnioskodawczyni złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 7 grudnia 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lutego 2013 r. (k. 123-127) uchylił postanowienie z dnia 7 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sąd pierwszej instancji powinien wezwać wnioskodawczynię do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz, mając na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt I OZ 802/12, pouczyć wnioskodawczynię na podstawie art. 6 p. p. s. a., że wniosek ten, jako kolejny w sprawie, będzie rozpoznany z punktu widzenia zmiany okoliczności, które w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r. przesądziły o odmowie przyznania prawa pomocy. Następnie wnioskodawczyni złożyła na urzędowych formularzach dwa kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy: w zakresie ustanowienia radcy prawnego (k. 144-146) oraz w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego (k. 162-164). W uzasadnieniu pierwszego z powyższych wniosków wskazano, że wnioskodawczyni nadal jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a ustanowienie radcy prawnego jest konieczne do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r. odrzucającego skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu drugiego z powyższych wniosków podniesiono, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz że w dniu 2 marca 2013 r. skarżąca przesłała do Sądu Rejonowego dla [...] w W. skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie, zaś sąd ten pismem z dnia [...] marca 2013 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania tej sprawy, stąd do jej rozpoznania jest już właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (nie może on już bowiem odrzucić skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p. p. s. a.). W piśmie datowanym na 22 marca 2013 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2013 r., k. 161) wskazała, że zmianą okoliczności, która w postanowieniu NSA z dnia 24 października 2012 r. przesądziła o odmowie przyznania prawa pomocy jest złożenie do Sądu Rejonowego dla [...] w W. skargi na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie. Postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. WSA w Warszawie w trybie art. 165 p. p. s. a. oddalił wniosek skarżącej o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 7 grudnia 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego ze względu na brak zmiany okoliczności sprawy (k. 168-173). Powyższe postanowienie zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r., a sprawa została przekazana WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że - w stosunku do okoliczności zachodzących przy wydawaniu postanowienia z dnia 13 września 2012 r. - nastąpiła zmiana okoliczności sprawy w zakresie żądania ustanowienia radcy prawnego, ponieważ w dniu 10 grudnia 2012 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę, a ponowny wniosek o prawo pomocy wniesiono już po odrzuceniu skargi, zaś wniesienie skargi kasacyjnej jest objęte tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. NSA wskazał, że WSA w Warszawie powinien rozważyć, czy w zmienionych okolicznościach sprawy - to jest w sytuacji, w której strona zamierza wnieść skargę kasacyjną, a ze względu na przymus adwokacko-radcowski nie może tego zrobić sama - zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 p. p. s. a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie [w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy] mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W niniejszej sprawie WSA w Warszawie uprzednio orzekł w przedmiocie prawa pomocy w prawomocnym postanowieniu z dnia 13 września 2012 r. (k. 39-42), w którym odmówił zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 190 p. p. s. a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. WSA w Warszawie związany jest więc stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w postanowieniu z dnia 15 maja 2013 r. W orzeczeniu tym uznano, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy w zakresie żądania ustanowienia radcy prawnego, ponieważ w dniu 10 grudnia 2012 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę, a ponowny wniosek o prawo pomocy wniesiono już po odrzuceniu skargi, zaś wniesienie skargi kasacyjnej jest objęte tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Powyższe zdaniem WSA w Warszawie uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, o czym Sąd orzekł w pkt 2 sentencji w trybie art. 165 p. p. s. a. Nie jest natomiast możliwa zmiana w trybie art. 165 p. p. s. a. prawomocnego postanowienia WSA w Warszawie z dnia 13 września 2012 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy związanych z uznaniem, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Nie mogą mieć tu znaczenia kwestie statusu materialnego, który się zresztą nie zmienił, ponieważ odmowa przyznania prawa pomocy w prawomocnym postanowieniu WSA w Warszawie z dnia 13 września 2012 r. nie nastąpiła z powodu uznania, że status ten jest wystarczający do poniesienia kosztów postępowania, lecz z powodu uznania, że skarga jest niedopuszczalna z uwagi na niewłaściwość sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy, co skutkuje oczywistą bezzasadnością skargi i w konsekwencji odmową zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 247 p. p. s. a. Zmianą okoliczności w rozumieniu art. 165 p. p. s. a. będącą podstawą do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest wniesienie do sądu powszechnego skargi na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie. Okoliczność ta nie ma bowiem wpływu na ocenę dopuszczalności analogicznej skargi wniesionej do sądu administracyjnego, która zresztą została już odrzucona postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r. Nawet gdyby uznać, że wspomniane przez wnioskodawczynię pismo sądu powszechnego z dnia [...] marca 2013 r. jest postanowieniem o odrzuceniu jej skargi (pozwu), to i tak nie jest spełniona przesłanka z art. 58 § 4 p. p. s. a., ponieważ odrzucenie skargi przez WSA w Warszawie nastąpiło wcześniej (10 grudnia 2012 r.) niż przez sąd powszechny ([...] marca 2013 r.). Zgodnie bowiem z art. 58 § 4 p. p. s. a. sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w art. 58 § 1 pkt 1 p. p. s. a. (tj. okoliczności, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Wyrażenie "nie może odrzucić" oznacza niemożność wydania postanowienia o odrzuceniu skargi, a skoro takie postanowienie zostało już przez WSA w Warszawie wydane w dniu 10 grudnia 2012 r., art. 58 § 4 p. p. s. a. nie ma zastosowania. Ponadto należy wskazać, że w postanowieniu z dnia 5 lutego 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 7 grudnia 2012 r., podniósł, że sąd pierwszej instancji powinien wezwać wnioskodawczynię do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz - mając na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt I OZ 802/12 - pouczyć wnioskodawczynię na podstawie art. 6 p. p. s. a., że wniosek ten, jako kolejny w sprawie, będzie rozpoznany z punktu widzenia zmiany okoliczności, które w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r. przesądziły o odmowie przyznania prawa pomocy. Odnośnie wskazania zawartego w postanowieniu NSA z dnia 5 lutego 2013 r. zobowiązującego WSA w Warszawie do wezwania wnioskodawczyni do złożenia wniosku na urzędowym formularzu sąd pierwszej instancji, w związku z następczym złożeniem przez wnioskodawczynię dwóch wniosków na urzędowych formularzach (w zakresie częściowym - o zwolnienie od kosztów sądowych, k. 144-146 oraz w zakresie całkowitym - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, k. 162-164), uznał, że takie wezwanie nie jest już konieczne, gdyż zamierzony wezwaniem efekt w postaci złożenia wniosku na formularzu został osiągnięty. Jeżeli zaś chodzi o drugie wskazanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5 lutego 2013 r., aby WSA w Warszawie na podstawie art. 6 p. p. s. a. pouczył skarżącą, że kolejny wniosek będzie rozpoznany z punktu widzenia zmiany okoliczności, które w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r. przesądziły o odmowie przyznania prawa pomocy, należy podnieść, że wnioskodawczyni w piśmie datowanym na 22 marca 2013 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2013 r., k. 161) wskazała, że zmianą powyższych okoliczności jest złożenie przez nią do Sądu Rejonowego dla [...] w W. skargi na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie. Zdaniem WSA w Warszawie oznacza to, że bez i pouczenia dokonanego w trybie art. 6 p. p. s. a. wnioskodawczyni jest świadoma, że kolejny wniosek będzie rozpoznany pod kątem zmiany okoliczności, które w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r. przesądziły o odmowie przyznania prawa pomocy, stąd pouczanie jej w tym trybie nie było konieczne. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 165 p. p. s. a., orzekł jak w postanowieniu.