IV SAB/Wa 145/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu w dniu 4 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie rozpoznania wniosku o ułaskawienie postanawia: 1. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2012 r. w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem datowanym na [...] maja 2012 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 1 czerwca 2012 r., E. S. zwróciła się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o ułaskawienie jej jako bezpodstawnie skazanej wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] września 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...] za wykroczenie z art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń, utrzymanym w mocy przez Sąd Okręgowy w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...]. E. S. w dniu 10 lipca 2012 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie rozpoznania powyższego wniosku. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 139 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej stosuje prawo łaski, zaś prawa tego nie stosuje się jedynie do osób skazanych przez Trybunał Stanu. W ocenie skarżącej w przypadku złożenia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o ułaskawienie musi on podjąć postępowanie ułaskawieniowe. W tej sytuacji, skoro Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie ułaskawił skarżącej na jej wniosek, skarga na jego bezczynność w tym przedmiocie jest zdaniem skarżącej zasadna. Po wniesieniu skargi skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 24 i n.). Postanowieniem z dnia 13 września 2012 r. WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p. p. s. a." (k. 39-42). Sąd wskazał, że skarga jest oczywiście bezzasadna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z argumentacją WSA w Warszawie zawartą w powyższym postanowieniu zgodził się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt I OZ 802/12, oddalając zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji (k. 67-71). Następnie E. S. pismem datowanym na 27 listopada 2012 r. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych (k. 91). Wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że wnioskodawczyni nadal jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a żywność pozyskuje ze sklepów jako przeterminowaną lub ze śmietników. Latem zbiera puszki i butelki w celu ich spieniężenia, ale w zimie nie jest to możliwe. WSA w Warszawie, bez wezwania wnioskodawcy do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r. odmówił na podstawie art. 247 p. p. s. a. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z analogicznym uzasadnieniem, jak w swoim postanowieniu z dnia 13 września 2012 r., tj. że skarga jest oczywiście bezzasadna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (k. 96-100). Następnie, w dniu 10 grudnia 2012 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę z uwagi na jej niedopuszczalność, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (k. 103-106). Wnioskodawczyni złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 7 grudnia 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lutego 2013 r. (k. 123-127) uchylił postanowienie z dnia 7 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sąd pierwszej instancji powinien wezwać wnioskodawczynię do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz, mając na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt I OZ 802/12, pouczyć wnioskodawczynię na podstawie art. 6 p. p. s. a., że wniosek ten, jako kolejny w sprawie, będzie rozpoznany z punktu widzenia zmiany okoliczności, które w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r. przesądziły o odmowie przyznania prawa pomocy. Następnie wnioskodawczyni złożyła na urzędowych formularzach dwa kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy: w zakresie ustanowienia radcy prawnego (k. 144-146) oraz w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego (k. 162-164). W uzasadnieniu pierwszego z powyższych wniosków wskazano, że wnioskodawczyni nadal jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a ustanowienie radcy prawnego jest konieczne do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r. odrzucającego skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu drugiego z powyższych wniosków podniesiono, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz że w dniu 2 marca 2013 r. skarżąca przesłała do Sądu Rejonowego [...] w W. skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie, zaś sąd ten pismem z dnia 15 marca 2013 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania tej sprawy, stąd do jej rozpoznania jest już właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (nie może on już bowiem odrzucić skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p. p. s. a.). W piśmie datowanym na 22 marca 2013 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2013 r., k. 161) wskazała, że zmianą okoliczności, która w postanowieniu NSA z dnia 24 października 2012 r. przesądziła o odmowie przyznania prawa pomocy jest złożenie do Sądu Rejonowego [...]w W. skargi na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w rozpoznaniu wniosku o ułaskawienie. Postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. WSA w Warszawie w trybie art. 165 p. p. s. a. oddalił wniosek skarżącej o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 7 grudnia 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego ze względu na brak zmiany okoliczności sprawy (k. 168-173). Powyższe postanowienie zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r., a sprawa została przekazana WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że - w stosunku do okoliczności zachodzących przy wydawaniu postanowienia z dnia 13 września 2012 r. - nastąpiła zmiana okoliczności sprawy w zakresie żądania ustanowienia radcy prawnego, ponieważ w dniu 10 grudnia 2012 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę, a ponowny wniosek o prawo pomocy wniesiono już po odrzuceniu skargi, zaś wniesienie skargi kasacyjnej jest objęte tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. NSA wskazał, że WSA w Warszawie powinien rozważyć, czy w zmienionych okolicznościach sprawy - to jest w sytuacji, w której strona zamierza wnieść skargę kasacyjną, a ze względu na przymus adwokacko-radcowski nie może tego zrobić sama - zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r. WSA w Warszawie na podstawie art. 165 p. p. s. a. oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącej radcę prawnego (k. 207-213). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. uchylił powyższe postanowienie WSA w Warszawie w zakresie odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i w tym zakresie przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania (k. 223-229). W uzasadnieniu NSA wskazał, że WSA w Warszawie winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek z art. 246 § 1 p. p. s. a., albowiem oddalenie wniosku może nastąpić tylko przy ich braku. Ponadto, odrzucenie skargi skutkuje zmianą sytuacji skarżącej, ponieważ łączy się z koniecznością opłacenia ewentualnej skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 p. p. s. a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie [w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy] mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W niniejszej sprawie WSA w Warszawie uprzednio orzekł w przedmiocie prawa pomocy w prawomocnym postanowieniu z dnia 13 września 2012 r. (k. 39-42), w którym odmówił zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Następnie, postanowieniem z dnia 21 czerwca 2013 r., zostało skarżącej przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Obecnie więc wniosek o prawo pomocy jest rozpoznawany wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 190 p. p. s. a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. WSA w Warszawie związany jest więc stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2013 r. W orzeczeniu tym uznano, że WSA w Warszawie winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek z art. 246 § 1 p. p. s. a., albowiem oddalenie wniosku może nastąpić tylko przy ich braku. Ponadto, odrzucenie skargi skutkuje zmianą sytuacji skarżącej, ponieważ łączy się z koniecznością opłacenia ewentualnej skargi kasacyjnej. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p. p. s. a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p. p. s. a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p. p. s. a.). We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 162-164) skarżąca podniosła, że jest bezrobotna bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy i utrzymuje się ze zbierania wyrzucanej na śmieci żywności, środków czystości, ubrań i butów. Skarżąca, pozostając w jednoosobowym gospodarstwie domowym, nie wykazała żadnego majątku ani dochodów. Analizując powyższy wniosek należy uznać, że jest on zasadny, ponieważ skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania. W aktach sprawy znajdują się dokumenty przemawiające za taką konstatacją (np. zaświadczenia Starosty B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. - k. 27, z dnia [...] listopada 2012 r. - k. 92, z dnia [...] stycznia 2012 r. - k. 147 o zarejestrowaniu w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawiania bez pracy; postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] października 2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego świadczenia pieniężnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji objętej tytułem wykonawczym w postaci wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] września 2011 r., sygn. [...] - k. 93). Ponadto, odrzucenie skargi postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r. skutkuje zmianą sytuacji skarżącej, ponieważ łączy się z koniecznością opłacenia ewentualnej skargi kasacyjnej. Powyższe zdaniem WSA w Warszawie uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 165 p. p. s. a., orzekł jak w postanowieniu.