IV SAB/Wa 164/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na bezczynność Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przedmiocie wydania wyroku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 września 2013 r. odrzucił skargę J. J. na bezczynność Sądu Apelacyjnego w Warszawie w przedmiocie wydania wyroku. Powołane postanowienie jest prawomocne. We wniosku z dnia 28 stycznia 2016 r. J. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący podał, że domaga się przyznania prawa pomocy w celu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W dniu 1 marca 2016 r. skarżący uzupełnił brak wniosku o przyznanie prawa pomocy, składając go na urzędowym formularzu (PPF) według ustalonego wzoru. Wnioskujący oświadczył, że nie osiąga dochodu, nie posiada jakiegokolwiek majątku, a utrzymuje się, żebrząc u osób życzliwych, od których otrzymuje żywność i leki. J. J. podał także, że decyzją Gminnego Środka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówiono mu przyznania prawa do zasiłku celowego. Skarżący przekreślił rubrykę formularza wniosku przeznaczoną na oświadczenie o stanie rodzinnym (rubryka nr 6). W obszernym uzasadnieniu wniosku przedstawił natomiast argumentację mającą podważyć prawidłowość odrzucenia jego skargi i uzasadniać skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ponieważ oświadczenie J. J. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 15 marca 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a) do złożenia oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należało wyjaśnić: – jakie środki i w jakiej wysokości skarżący uzyskał od osób życzliwych w okresie ostatnich trzech miesięcy, – czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna - jeżeli tak, to należało nadesłać zaświadczenie z właściwego urzędu pracy potwierdzające tę okoliczność i wskazujące, czy i ewentualnie w jakiej wysokości skarżący otrzymuje lub otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych, – czy skarżący otrzymuje świadczenie rentowe - jeżeli tak, to należało nadesłać kserokopię decyzji właściwego organu o przyznaniu tego świadczenia lub określającej aktualną wysokość tego świadczenia, – czy skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej - jeżeli tak, to należało wskazać, jakie to świadczenia, – czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny - jeżeli tak, to należało wskazać, z jakiej pomocy korzysta; b) do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; c) do złożenia oświadczenia, czy skarżący jest osobą zdolną do pracy - jeżeli nie, to należało nadesłać kserokopię dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej o niezdolności do pracy); d) w związku z tym, że w rubryce nr 7 formularza wniosku ("Majątek") skarżący oświadczył, że nie ma żadnych nieruchomości - do złożenia dodatkowego oświadczenia, wskazującego gdzie mieszka i czy ponosi z tego tytułu koszty, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości miesięcznie. W piśmie z dnia 15 kwietnia 2016 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 15 marca 2016 r., J. J. oświadczył, że: a) nie otrzymuje żadnego środków od osób życzliwych, b) nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, c) nie otrzymuje świadczenia rentowego, d) nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, e) nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Wezwanie w zakresie obejmującym nadesłanie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, J. J. skwitował stwierdzeniem, że [...] stycznia 2011 r. Wójt Gminy [...] wydał decyzję o odmowie przyznania mu prawa do zaisłku celowego. Odnosząc się natomiast do wezwania do nadesłania oświadczenia w sprawie zdolności do pracy i dokumentu potwierdzającego ewentualną niezdolność do pracy, wnioskujący oświadczył, że nie jest osobą zdolną do pracy, opisał objawy, choroby, na która ma cierpieć oraz stwierdził, że lekarz orzecznik ZUS, stwierdzając zdolność do pracy, wykazał strategię zmierzającą do pozbawienia skarżącego prawa do świadczenia rentowego. J. J. stwierdził dalej, że wystawienie zaświadczenia o niezdolności do pracy wymaga przeprowadzenia badań medycznych, a to narażałoby go na dodatkowe koszty. Odnosząc się z kolei do wezwania w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżący oświadczył, że mieszka, a właściwie egzystuje, w domu i nie ponosi z tego tytułu koszów. Do pisma z dnia 15 kwietnia 2016 r. skarżący dołączył kserokopię decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającej mu przyznania prawa do zasiłku celowego oraz kserokopię zaświadczenia Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r. wskazującego, że J. J. był zarejestrowany jako bezrobotny i wskazującego, że pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W oświadczeniu z dnia 28 stycznia 2016 r., uzupełnionym oświadczeniem z dnia 27 lutego 2016 r., skarżący zadeklarował brak jakiegokolwiek dochodu i majątku, przekreślił rubrykę przeznaczoną na oświadczenie o stanie rodzinnym oraz wskazał, że podstawowe utrzymanie zapewnia sobie żebrząc. W tej sytuacji konieczne było, po pierwsze ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej skarżącego, po drugie weryfikacja oświadczenia w zakresie obejmującym stan majątkowy, a po trzecie ustalenie, jakie są rzeczywiste źródła utrzymania skarżącego. Powyższemu służyło wystosowane do J. J. wezwanie z dnia 15 marca 2016 r. Skarżący złożył wprawdzie do akt sprawy pismo z dnia 15 kwietnia 2016 r., załączając do niego kserokopie wymienionych wyżej decyzji i zaświadczenia, jednakże udzielona przez skarżącego w tym piśmie odpowiedź na wezwanie z dnia 15 marca 2016 r. nie stanowi jego prawidłowego wykonania. W konsekwencji niemożliwe jest ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, a co z tym idzie - określenie jego faktycznych możliwości płatniczych. Wnioskodawca utrzymuje, że nie jest osobą zdolną do pracy. Jednocześnie oświadcza, że nie otrzymuje renty, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, nie otrzymuje pomocy od rodziny, a podstawowe potrzeby życiowe zaspokaja żebrząc. Nie wykonuje jednakże wezwania w zakresie obejmującym udokumentowanie niezdolności do pracy, oświadczając, że lekarz orzecznik ZUS, stwierdzając zdolność do pracy, wykazał strategię zmierzającą do pozbawienia skarżącego prawa do świadczenia rentowego. W podobny sposób, kwestionując prawidłowość decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego, skarżący odnosi się do wezwania w zakresie udokumentowania sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, zaświadczeniem upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Taka odpowiedź nie może być uznana za należyte wykonanie wezwania z dnia 15 marca 2016 r. Świadczy ona o braku ze strony skarżącego woli współpracy w udokumentowaniu rzeczywistej sytuacji dochodowej, majątkowej i rodzinnej, do której jest on zobowiązany w świetle powołanego wyżej art. 255 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). W uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. można wyczytać, że na datę jej wydania skarżący miał 44 lata, a orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, którym dysponował, utraciło ważność. Na podstawie akt przedmiotowej sprawy można natomiast stwierdzić, że skarżący wykazywał się znaczną aktywnością w postępowaniu, składając do akt liczne i obszerne pisma procesowe, które nadawał na poczcie. Akta sprawy nie dają więc podstaw, aby przyjąć, że skarżący z przyczyn obiektywnych - niezależnych od jego woli - nie jest w stanie pozyskać wymaganych od niego dokumentów. Zawarte w piśmie z dnia 15 kwietnia 2016 r. wypowiedzi skarżącego świadczą nie tyle o braku możliwości uzyskania tych dokumentów, co o niechęci J. J. do organów państwa. Nie dość, że skarżący nie nadsyła żądanych w wezwaniu dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować jego oświadczenie o niezdolności do pracy oraz określić rzeczywistą sytuację rodzinną, to składa oświadczenia, które pozostając ze sobą w sprzeczności, wykluczają ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy. Z jednej strony skarżący oświadcza, że nie ma jakiegokolwiek dochodu, majątku i przekreśla rubrykę formularza wniosku przeznaczoną na oświadczenie o stanie rodzinnym, z drugiej podaje, że "egzystuje" w domu i nie ponosi kosztów z tego tytułu. Na podstawie takich oświadczeń nie sposób ustalić, czy dom, w którym "egzystuje" skarżący jest jego własnością, czy też własnością innej osoby, a także, czy skarżący zamieszkuje w tym domu samotnie, samodzielnie gospodarując, czy też prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z inną osobą (lub osobami). Ponadto, skarżący stwierdza, że nie otrzymuje jakichkolwiek świadczeń, a podstawowe potrzeby życiowe zabezpiecza żebrząc u życzliwych ludzi. Wezwany jednak do wskazania, jakie środki i w jakiej wysokości uzyskał w ten sposób w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadcza, że nie otrzymuje żadnych środków od osób życzliwych. Wobec takiej treści oświadczeń skarżącego nie można ustalić, w jaki faktycznie sposób zapewnia on sobie podstawowe utrzymanie. Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W konsekwencji należy stwierdzić, że odstępując od należytego wykonania wezwania mającego na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej, J. J. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Dopóki jednak skarżący nie wykona prawidłowo wezwania z dnia 15 marca 2016 r., a tym samym nie wyjaśni opisanych wyżej wątpliwości, jakie budzą jego oświadczenia, uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie będzie możliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.