IV SAB/Wa 197/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. L. i M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. L. i M. L. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 197/14 oddalił skargę B. L. i M. L. (syna B. L.) na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku. Skarżący wnieśli o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, a także zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonych na urzędowych formularzach (PPF) oświadczeniach z dnia 25 marca i 15 kwietnia 2015 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że: 1. a) M. L. jest niepełnosprawny, b) stan jego zdrowia, będący konsekwencją wypadku komunikacyjnego, któremu uległ, wymaga stałej opieki, c) B. L. opiekuje się synem; 2. a) B. L. i M. L. są współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 71,76 m2, do remontu, b) skarżący mieszkają na działce na terenie ogrodu działkowego w [...]; 3. a) skarżący utrzymują się z renty w wysokości 790 zł miesięcznie, przyznanej M. L. przez Sąd Okręgowy w [...] z tytułu utraty zdrowia w wyniku wypadku komunikacyjnego, b) dolegliwości, na które cierpi M. L. wiążą się z koniecznością wydatkowania znacznych kwot na niezbędne leki. Ponieważ oświadczenia skarżących były niewystarczające do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, pismem z dnia 14 maja 2015 r. wezwano ich do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody, to jest: a) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez B. L. rachunków bankowych; b) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez M. L. rachunków bankowych; c) do nadesłania odpisu zeznania podatkowego B. L. za 2014 rok; d) w związku z oświadczeniem B. L. z dnia 18 grudnia 2014 r., złożonym do akt sprawy sygn. IV SA/Wa 1675/14, z którego wynika m.in., że skarżąca uzyskuje dochód ze sprzedaży owoców – do nadesłania oświadczenia, jaki dochód uzyskała w ten sposób w kwietniu i maju bieżącego roku; e) do nadesłania oświadczenia, czy M. L. uzyskuje - poza rentą – inny dochód, chociażby okazjonalny – jeżeli tak, to jaki dochód uzyskał w ciągu ostatnich trzech miesięcy; f) do nadesłania oświadczenia jednoznacznie wskazującego, jakie nieruchomości (dom, mieszkanie, działki gruntu) stanowią własność B. L. i M. L., a także wskazującego jednoznacznie, do jakich działek na terenie ogrodów działkowych B. L. i M. L. mają tytuły prawne; g) do nadesłania kopii decyzji właściwych organów administracji określających łączną wysokość zobowiązań B. L. oraz M. L. z tytułu podatku od nieruchomości za 2015 rok. Opisane wezwanie doręczono B. L., działającej w sprawie w imieniu własnym, a także jako pełnomocnik M. L., w dniu 18 maja 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 190 akt sprawy). Przed doręczeniem wezwania, w dniu 14 maja 2015 r. B. L. złożyła do akt sprawy: 1) oświadczenie z dnia 12 maja 2015 r., w którym odwołała się do sytuacji majątkowej opisanej w poprzednich pismach, a także 2) zaświadczenie z dnia [...] maja 2015 r. wystawione przez [...] S.A. o posiadaniu rachunku. Wynika z niego, że skarżąca jest posiadaczką rachunku oszczędnościowego w EUR oraz trzech rachunków oszczędnościowych w PLN. Na dzień wystawienia zaświadczenia saldo rachunku oszczędnościowego [...] wyniosło 160.480,81 zł. W dniu 28 maja 2015 r. skarżący złożyli do akt sprawy kolejne oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w którym przedstawili okoliczności powoływane już w poprzednich pismach, a ponadto: 1. wskazali, że B. L. jest użytkownikiem trzech działek na terenie pracowniczych ogrodów działkowych w [...]; 2. prawa do tych działek skarżąca nabyła za pieniądze, które uzyskała ze sprzedaży nieruchomości na [...]; 3. w kwietniu i maju bieżącego roku nie uzyskała żadnego dochodu z działek; 4. M. L., poza rentą w wysokości 790 zł, nie uzyskuje innego dochodu; 5. B. L. nie jest właścicielem, ani posiadaczem nieruchomości gruntowych. Ponadto skarżący stwierdzili, że z opóźnieniem dołączą do akt kartę z pobytu M. L. w szpitalu w 2001 r., a także dokumentację w sprawie podatku od nieruchomości ("po otrzymaniu z gminy"). Do opisanego oświadczenia skarżący załączyli: 1) wyciągi z dwóch spośród czterech wymienionych w zaświadczeniu z dnia [...] maja 2015 r. rachunków bankowych B. L. w [...] S.A. za miesiące luty, marzec i kwiecień bieżącego roku; 2) kserokopię odpisu zwykłego księgi wieczystej prowadzonej dla wykazanego w oświadczeniach lokalu mieszkalnego o powierzchni 71,76 m2. W dniu 2 czerwca 2015 r. B. L. złożyła do akt sprawy kserokopie dokumentacji medycznej dotyczącej hospitalizacji M. L. po wypadku komunikacyjnym w 2001 r., a także ponownie kserokopię odpisu zwykłego księgi wieczystej oraz kserokopię potwierdzenia wpłaty kwoty 115 r. na rachunek bankowy urzędu gminy U. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Brzmienie art. 246 § 2 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Potwierdza to treść art. 255 ppsa, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest zatem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W przedmiotowej sprawie skarżący nie dochowali należytej staranności w wykazaniu sytuacji materialnej i już tylko z tego powodu brak jest możliwości uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Otóż, w wezwaniu z dnia 14 maja 2015 r. B. L. i M. L. zostali zobowiązani do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy (karta nr 189) zaświadczenia [...] S.A. z dnia [...] maja 2015 r. B. L. jest posiadaczką trzech kont oszczędnościowych w PLN oraz jednego konta oszczędnościowego w EUR. Skarżący złożyli zaś, w odpowiedzi na wystosowane do nich wezwanie, wyciągi jedynie z dwóch ze wskazanych na rzeczonym zaświadczeniu rachunków bankowych. Nie nadesłali wyciągów z rachunku walutowego i jednego z rachunków złotowych. Odstępując od wykonania wezwania z dnia 14 maja 2015 r. we wskazanym zakresie, skarżący zaniechali współpracy z sądem (referendarzem sądowym) w wykazaniu rzeczywistych możliwości płatniczych, co w świetle poczynionych wyżej uwag dotyczących obowiązków osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwia uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, że informacje możliwe do ustalenia na podstawie tych dokumentów źródłowych, które wnioskujący złożyli do akt sprawy, a także znane referendarzowi sądowemu z urzędu (z akt sprawy sygn. IV SA/Wa 1675/14), wskazują, że B. L. i M. L. są w stanie ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Po pierwsze, jak wynika z dokumentów złożonych przez skarżących do akt sprawy sygn. akt IV SA/Wa 1675/14 (kopie wyroków: Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. sygn. akt [...] i Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. sygn. akt [...]), tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek wypadku komunikacyjnego, który miał miejsce [...] czerwca 2001 r., M. L. otrzymał kwotę łącznie 300.000 zł (50.000 zł dobrowolnie wypłacone przez zakład ubezpieczeń i 250.000 zł zasądzone prawomocnym wyrokiem Sądu). Skarżącemu przyznano także kwotę 200 zł miesięcznie tytułem renty na zwiększone potrzeby oraz 590 zł miesięcznie (od 1 stycznia 2013 r. i na przyszłość) tytułem renty z powodu częściowej utraty zdolności do pracy. Przyznane świadczenia rentowe mają kompensować skarżącemu utracony dochód z tytułu niemożności lub częściowej niemożności zarobkowania, który mógłby on uzyskać, gdyby nie wyrządzono mu szkody, a także koszty zwiększonych wydatków związanych ze zwiększaniem się jego potrzeb na skutek powstania szkody. Jak przy tym wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. (s. 25) zwiększone potrzeby M. L. obejmują koszty konsultacji neurologicznych, które Sąd określił na kwotę od 30 do 150 zł oraz koszty leku przyjmowanego na stałe, które Sąd określił na około 70 zł miesięcznie i koszty leku przyjmowanego sporadycznie – w okresach nasilenia objawów neurologicznych. Sąd Apelacyjny wskazał, że skarżący nie ponosi żadnych innych kosztów, w związku ze zwiększeniem się jego potrzeb, po doznanym w wypadku urazie. Z uzasadnienia wskazanego wyroku (s. 21, 24, 25) wynika także, że M. L. jest częściowo niezdolny do pracy lecz nie utracił zdolności zarobkowania w sposób, w jaki czynił to przed wypadkiem. Jego stan zdrowia umożliwia natomiast bieżącą egzystencję i nie wymaga stałej pomocy osób trzecich, uzasadnia zaś doraźną pomoc innych osób. Po drugie, jak wynika z wyciągów z jednego z kont oszczędnościowych B. L. saldo rachunku na 22 maja 2015 r. wyniosło 154.480,81 zł. Jest to kwota, która wielokrotnie przekracza wysokość zarówno opłat sądowych należnych na dalszych etapach postępowania w przedmiotowej sprawie (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł), jak również koszty pomocy prawnej adwokata. Nie kwestionując w żadnym wypadku trudnej sytuacji życiowej, w jakiej znalazł się skarżący wskutek wypadku komunikacyjnego oraz cierpień jakich doznał w związku z powstałą szkodą, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że sytuacja materialna, w jakiej się znajduje uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Środki zdeponowane na rachunku oszczędnościowym B. L. umożliwiają poniesienie – bez jakiegokolwiek zagrożenia dla możliwości zabezpieczenia niezbędnych potrzeb, zarówno jej, jak i M. L. – zarówno opłat sądowych, jak i kosztów reprezentacji adwokata. Należy nadmienić, że obydwoje skarżący uiścili wpisy od skargi w przedmiotowej sprawie. Po trzecie, jak już wskazano, przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Jak tymczasem wynika ze złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący są współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 71,76 m2, a ponadto B. L. posiada prawa do trzech działek na terenie rodzinnych ogrodów działkowych w [...], które nabyła ze środków uzyskanych za sprzedaż nieruchomości na [...]. Posiadany majątek umożliwia skarżącej uzyskanie dochodu. Jak zresztą wynika z akt sprawy sygn. IV SA/Wa 1675/14 B. L. wykorzystywała taką możliwość, sprzedając cześć pożytków uzyskiwanych posiadanych działek (pismo z dnia 24 października 2014 r. – karta nr 187 akt sprawy sygn. IV SA/Wa 1675/14 i pismo z dnia 18 grudnia 2014 r. – karta nr 213 akt tej samem sprawy). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazali, ani że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.