IV SAB/Wa 198/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie przedłużenia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 grudnia 2012 r. odrzucił skargę K. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie przedłużenia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Wnioskiem z dnia 12 grudnia 2012 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnianiu wniosku podała, że jest osobą bezrobotną i nie jest w stanie ponieść kosztów adwokata. Wnioskodawczyni przekreśliła wszystkie rubryki formularza wniosku, dotyczące stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia [...] grudnia 2012 r., potwierdzające jej status, jako osoby bezrobotnej. Ponieważ oświadczenie wnioskodawczyni było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych i stanu rodzinnego, pismem z dnia 3 stycznia 2013 r. wezwano ją do złożenia w wyznaczonym terminie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, to jest do: 1. złożenia oświadczenia o źródłach jej utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania, 2. złożenia oświadczenia, jaki skarżąca ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka, 3. złożenia oświadczenia w sprawie wysokości kosztów utrzymania lokalu, w którym skarżąca przebywa, 4. złożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków i kont bankowych. W odpowiedzi na opisane wezwanie, w piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r. K. B. wskazała, że podstawowe potrzeby, takie jak żywność i ubrania zapewnia jej mąż. Podała, że nie korzysta z pomocy finansowej rodziny, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, a do lokalu, w którym mieszka, nie ma żadnego tytułu prawnego. Oświadczyła, że właścicielem lokalu, w którym mieszka jest prawdopodobnie jej mąż. Stwierdziła, że koszty utrzymania mieszkania pokrywa mąż. Do pisma z dnia 15 stycznia 2013 r. strona dołączyła wyciągi z rachunku bankowego (K. B. "[...]" Firma Handlowo-Usługowa) za okres od 2 października do 31 grudnia 2012 r. Ponadto wyjaśniła, że do 23 kwietnia 2012 r. prowadziła działalność gospodarczą, a zobowiązania kredytowe także pokrywa jej mąż, co wynikać ma z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego. Ponieważ oświadczenie strony nadal było niewystarczające dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto budziło wątpliwości, pismem z dnia 24 stycznia 2013 r. stronę wezwano do: 1. nadesłania dokumentu wskazującego wysokość dochodu uzyskiwanego przez jej męża, 2. nadesłania wyciągów z posiadanych przez jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3. udokumentowania zobowiązań kredytowych, o których mowa w piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r., 4. nadesłania odpisów zeznań podatkowych skarżącej oraz jej męża za 2011 rok. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 1 lutego 2013 r. skarżąca nadesłała do Sądu kserokopię umowy kredytu inwestycyjnego na kwotę 60.000,00 zł oraz odpis zeznania skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2011 (PIT-36). Podała również, że nie ma dostępu do dokumentów wskazujących dochód jej męża, wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych oraz odpisu zeznania podatkowego męża. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r. odmówił K. B. przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia doręczono stronie w dniu 18 lutego 2013 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 73 akt sprawy). W dniu 19 lutego 2013 r. skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia z dnia 7 lutego 2013 r. W uzasadnieniu sprzeciwu strona wywiodła, że referendarz błędnie ocenił zebrany materiał dowodowy. Stwierdziła, że fakt kupowania żywności i niezbędnych, podstawowych rzeczy przez męża nie stanowi o tym, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Nadmieniła, że czynności te wykonywane są przez osoby trzecie, na co ona nie ma wpływu. Wskazała, że nie ma dostępu do takich dokumentów, jak PIT męża, wyciągi z jego rachunków bankowych oraz nie wie, jakie mąż ma dochody. Skarżąca uznała, że pozbawienie jej prawa pomocy z tego względu, iż nie nadesłała dokumentów, do których nie ma dostępu, jest działaniem niezgodnym z prawem. Dodała, że fakt spłacania kredytu przez męża wynika z tego, iż jest on poręczycielem tego kredytu, więc musi go spłacać. W celu usunięcia wątpliwości, jakie budziły oświadczenia skarżącej w zakresie jej stanu rodzinnego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 7 marca 2013 r. zobowiązano ją do złożenia oświadczenia wyjaśniającego rozbieżność pomiędzy informacjami wynikającymi z treści postanowień Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/12 i III SAB/Lu 10/12, wydanych po rozpoznaniu jej wniosków o przyznanie prawa pomocy, a także z oświadczenia z dnia 12 marca 2012 r., złożonego przez A. B. do sprawy sygn. akt II SA/Wa 2235/11, z których to informacji wynika, że ówcześnie skarżąca prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci, a treścią jej oświadczenia złożonego w przedmiotowej spawie, wedle którego aktualnie samodzielnie powadzi gospodarstwo domowe. W szczególności zobowiązano skarżącą do wyjaśnienia, jakie okoliczności, które wystąpiły od czasu złożenia przez nią wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawach III SAB/Lu 7/12 i III SAB/Lu 10/12 i przez jej męża w sprawie II SA/Wa 2235/11 do teraz, decydują o tym, że skarżąca aktualnie twierdzi, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, oraz czy skarżąca mieszka sama, czy z mężem, bądź z mężem i dziećmi. Ponadto zobowiązano stronę do nadesłania zaświadczenia o jej sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta) oraz do złożenia oświadczenia wyjaśniającego jednoznacznie, jakie konkretnie okoliczności powodują, że nie może ona przedstawić dokumentów, lub chociażby oświadczenia dotyczących majątku i dochodów męża. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 26 marca 2013 r. K. B. wskazała, że informacje zawarte w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sygn. akt III SAB/Lu 7/12 i III SA/Lu 10/12 są zgodne ze stanem faktycznym w dniu składania tych informacji. Stwierdziła, że nie zna oświadczenia męża złożonego w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 2235/11. Podała, że w dniu złożenia przedmiotowego wniosku samodzielnie prowadziła gospodarstwo domowe i nadal prowadzi je samodzielnie. Po raz kolejny wskazała, że nie ma dostępu do dokumentów potwierdzających dochód A. B. Stwierdziła też, że wezwanie do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej gminy, jest sformułowane zbyt ogólnikowo i wniosła o sprecyzowanie, kto ma wydać zaświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i dochodowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. K. B. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowana jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu strona nie wykazała w dostateczny sposób sytuacji rodzinnej i dochodowej, uniemożliwiając tym samym uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Z jednej strony K. B. wskazuje, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nadsyła zaświadczenie potwierdzające, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W jej ocenie stanowić ma to wystarczające uzasadnienie dla przyznania pomocy Państwa w poniesieniu kosztów postępowania przed Sądem. Z drugiej strony, wezwana do wykazania źródeł utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy, podaje, że koszty zabezpieczenia podstawowych potrzeb, jak żywność i ubrania, zapewnia jej mąż. Ponadto wskazuje, że lokal, w którym mieszka, "prawdopodobnie" jest własnością jej męża, który pokrywa także koszty utrzymania tego lokalu. Co więcej, Sądowi z urzędu wiadome jest, że w ubiegłym roku skarżąca występowała z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie (sygn. akt II SAB/Lu 7/12 i III SAB/Lu 10/12). Wedle ówcześnie przedstawianych informacji K. B., pozostawać miała w gospodarstwie domowym wspólnie z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Także wedle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego w dniu 12 lipca 2012 r. przez A. B. (męża skarżącej) do sprawy sygn. akt II SA/Wa 2235/11, skarżąca i małoletnie dzieci pozostawały z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W piśmie z dnia 7 marca 2013 r. skarżącą poinformowano o treści oświadczeń złożonych w wymienionych sprawach. W świetle powyższego, wątpliwości Sądu wywołała, po pierwsze wiarygodność oświadczenia skarżącej o tym, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a po drugie wiarygodność udzielonej przez nią informacji o braku możliwości przedłożenia dokumentów dotyczących dochodów męża. Dlatego stronę wezwano stronę do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy oraz do wyjaśnienia, jakie okoliczności, które wystąpiły od czasu złożenia wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawach sygn. akt II SAB/Lu 7/12, III SAB/Lu 10/12 i II SA/Wa 2235/11, powodują, że skarżąca aktualnie twierdzi, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jak również do wyjaśnienia, czy skarżąca mieszka sama, czy z mężem, bądź z mężem i dziećmi. Ponadto stronę zobowiązano do wyjaśniania, jakie konkretnie okoliczności powodują, że nie może ona przedstawić dokumentów, lub chociażby oświadczenia, dotyczących majątku i dochodów męża. Należy podkreślić, że wystosowane do wnioskodawczyni wezwanie z dnia 7 marca 2013 r. sformułowane zostało w sposób jasny, jednoznaczny i dokładny. Jak już wskazano, zawarto w nim informację o treści oświadczeń złożonych w sprawach sygn. akt II SAB/Lu 7/12, III SAB/Lu 10/12 i II SA/Wa 2235/11, a żądanie przedłożenia zaświadczenia o sytuacji rodzinnej sformułowano zgodnie z treścią § 4 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Sąd nie miał obowiązku wskazywania wnioskodawczyni nazwy konkretnej jednostki organizacyjnej, do której powinna wystąpić o wydanie zaświadczenia. Odpowiedź udzielona przez skarżącą w piśmie z dnia 2 czerwca 2013 r. jest niewystarczająca, a konsekwencji nie pozwala na przyznanie przymiotu wiarygodności, składanym przez nią oświadczeniom. Wnioskodawczyni wskazała bowiem jedynie lakonicznie, że oświadczenia składane przez nią w sprawach III SAB/Lu 7/12 i II SAB/Lu 10/12 były zgodne ze stanem faktycznym w dniu ich składania, natomiast treść oświadczenia A. B. nie jest jej znana. Powtórzyła ponadto, że nie ma dostępu do dokumentów potwierdzających dochód męża i zakwestionowała zbytnią - jej zdaniem - ogólnikowość wezwania do złożenia zaświadczenia o sytuacji rodzinnej. Wbrew obowiązkowi nałożonemu wezwaniem z dnia 7 marca 2013 r., K. B. nie podjęła nawet próby wyjaśniania przyczyn zmiany sytuacji rodzinnej, które doprowadziły do tego, że aktualnie podaje ona, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, chociaż jeszcze w połowie ubiegłego roku wskazywała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem i dwojgiem dzieci, a ponadto mąż nadal udziela jej wsparcia finansowego. Skarżąca nie wyjaśniła także, czy mieszka sama, czy z mężem, bądź z mężem i dziećmi. Nie podała również jakichkolwiek, wiarygodnych powodów braku możliwości przedłożenia dokumentów dotyczących dochodów męża, powtarzając zdawkowo, że nie ma do nich dostępu. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. W związku z tym, nawet, jeśli skarżąca nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, to nadal obydwoje zobowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. W konsekwencji wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, jest konieczne dla pozytywnego rozstrzygnięcia o żądaniu strony. Sąd ma oczywiście na uwadze, że strona ubiegająca się o przyznania prawa pomocy może znaleźć się w sytuacji życiowej, która nie pozwala na wykazanie sytuacji dochodowej, czy majątku małżonka. Dlatego wezwaniem z dnia 7 marca 2013 r. objęto podanie przez skarżącą konkretnych przyczyn takiego stanu rzeczy. Odpowiedź udzielona przez stronę jest jednak niewystarczająca, lakoniczna, zdawkowa i świadczy o tym, że K. B. nie zamierza współpracować z Sądem w celu ustalenia okoliczności koniecznych dla oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i możliwości płatniczych. Tymczasem, wyjątkowość instytucji przyznania prawa pomocy, stanowiącej odstępstwo od zasady, wedle której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa), wyklucza oparcie orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy wyłącznie na niepełnym i budzącym wątpliwości oświadczeniu strony. Treść powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, że strona, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy powinna być zainteresowana wykazaniem swojej trudnej sytuacji majątkowej. Skarżąca powinna zatem albo przedstawić dokumenty i oświadczenia dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodów jej męża, albo w pełny i przekonujący sposób wyjaśnić, dlaczego nie jest w sanie zadośćuczynić nałożonemu na nią w tym zakresie zobowiązaniu. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania. Przypominając, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, należy skonstatować, że oświadczenie K. B. z dnia 26 marca 2013 r. nie czyni zadość wezwaniu z dnia 7 marca 2013 r. w sposób pozwalający na uwzględnienie przedmiotowego żądania. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W konsekwencji, odstępując od należytego wyjaśnienia okoliczności związanych z sytuacją rodzinną oraz nie wykazując dochodów męża, a zarazem nie wyjaśniając w przekonujący sposób, jakie okoliczności stoją temu na przeszkodzie, wnioskodawczyni uniemożliwiła uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.