IV SAB/Wa 220/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. R. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 3 lutego 2014 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 28 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. R. (dalej "skarżącego") na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 3 lutego 2014 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia. Skarżący w dniu 22 grudnia 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący mieszka w lokalu kwaterunkowym o pow. 25,30 m2. Oświadczył, że nie pracuje, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. W listopadzie 2013 r. otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy jednorazowe stypendium w wysokości 988,40 zł brutto. Podniósł, że nie płaci czynszu i zadłużenie z tego tytułu wynosi ok. 60.000,00 zł. Zadłużenie z tytułu nieopłacania kosztów energii elektrycznej i gazu wynosi również ponad 60.000,00 zł. Oświadczył także, że "koszty leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego za przeszłe 11 lat wynoszą dwa miliony nowych złotych". Zarządzeniem z dnia 14 stycznia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: a) złożenie oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia: – skąd czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrań, – czy korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny lub znajomych, a jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości, b) udokumentowanie posiadania zadłużenia z tytułu nieopłacanych kosztów: czynszu, energii elektrycznej i gazu oraz leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego, o czym mowa w piśmie z dnia 22 grudnia 2014 r. W piśmie z dnia 27 stycznia 2015 r. skarżący oświadczył, że w ostatnich trzech miesiącach nie uzyskiwał żadnych dochodów, zasiłków, renty, alimentów, nie posiada także rodziny ani znajomych, którzy mogliby go wesprzeć finansowo. Napisał także, że załącza zaświadczenie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez komornika z dnia [...] października 2014 r. w J. oraz wyrok nakazowy Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział Karny z [...] listopada 2014 r. o sygn. [...]. Ponadto skarżący na formularzu PPF z dnia 9 marca 2015 r. (złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu i przekazanym następnie do WSA w Warszawie), jako wydatki miesięczne wskazał: czynsz – 500 zł, gaz – 100 zł, energię elektryczną – 100 zł, wyżywienie - 6000 zł, leczenie – 6000 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a",. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości referendarza sądowego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że ustawa procesowa regulująca postępowanie przed sądami administracyjnymi przewiduje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych o charakterze przedmiotowym, obejmującym poszczególne kategorie spraw. I tak w art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. ustawodawca przewidział zwolnienie z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków) dla strony skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej. Tym samym, odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiła w związku z tym, że skarżący jest już zwolniony ustawowo od obowiązku ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie na podstawie powołanego wyżej przepisu. Przechodząc natomiast do oceny przesłanek ustanowienia adwokata, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Z informacji podanych przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF wynika, nie uzyskuje dochodów, jest zadłużony z tytułu nieopłacanych kosztów: czynszu, energii elektrycznej i gazu oraz leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego zachodziły podstawy do wezwania skarżącego w celu uzupełnienia wniosku, w szczególności mając na uwadze, że skarżący nie wskazał żadnych źródeł utrzymania. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do wykazania wydatków oraz źródeł ich pokrycia w ostatnich trzech miesiącach, nie wyjaśnił tej kwestii, podał jedynie, że nie pracuje, nie uzyskuje dochodów, zasiłków alimentów, nie otrzymuje od nikogo pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał m. in., że miesięczne koszty wyżywienia wynoszą 6000 zł (prawdopodobnie omyłkowo wskazał taką kwotę), lecz nie wyjaśnił, skąd czerpie środki za zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (w tym właśnie na wyżywienie). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy ocenia złożone przez stronę – do konkretnej sprawy - oświadczenia i dokumenty. Jeżeli skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania i jakie są źródła jego utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a", art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.