IV SAB/Wa 222/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska, , po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na bezczynność Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w przedmiocie podjęcia czynności przed Sądem Najwyższym w celu rozpoznania zagadnienia prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący – J. J. - wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w celu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. We wniosku z dnia 27 lutego 2016 r. sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, że prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe nie osiąga żadnego dochodu, jak również nie posiada żadnego majątku. Skarżący wyjaśnił przy tym, że decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] odmówił mu przyznania prawa do zasiłku celowego. Zarządzeniem z 4 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że: a) nie otrzymuje żadnych środków od osób życzliwych, b) nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, c) nie otrzymuje świadczenia rentowego, d) nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, e) nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Oceniając swoją sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową stwierdził, że 14 stycznia 2011 r. Wójt Gminy [...] wydał decyzję o odmowie przyznania mu prawa do zasiłku celowego. Odnosząc się natomiast do wezwania w zakresie oświadczenia w sprawie zdolności do pracy i dokumentu potwierdzającego ewentualną niezdolność do pracy, skarżący oświadczył, że nie jest osobą zdolną do pracy z uwagi na opisywane przez niego objawy choroby, oraz stwierdził, że lekarz orzecznik ZUS, stwierdzając zdolność do pracy, wykazał strategię zmierzającą do pozbawienia skarżącego prawa do świadczenia rentowego. Ponadto podkreślił, że wystawienie zaświadczenia o niezdolności do pracy wymaga przeprowadzenia badań medycznych, a to narażałoby go na dodatkowe koszty. W kwestii zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżący oświadczył, że mieszka, a właściwie egzystuje w domu i nie ponosi z tego tytułu żadnych koszów. Do pisma dołączono kserokopie: a) zaświadczenia Starosty [...] z dnia 13 września 2011 r. wskazującego, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od 7 stycznia 2005 r. do 24 czerwca 2007 r. i od 6 maja 2010 r. do 17 maja 2010 r. oraz wskazującego, że pobierał zasiłek dla bezrobotnych w 2005 r., b) decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającej skarżącemu przyznania prawa do zasiłku celowego. Postanowieniem z 26 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak możliwości weryfikacji jego sytuacji majątkowej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 287 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na naruszenie art. 106 § 3-5, art. 107, art. 108 w zw. z art. 1, art. 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 227, art. 228 § 1-2, art. 231, art. 233 § 1-2, art. 234 kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem skarżącego w zaskarżonym postanowieniu pominięto fakt, iż wydanie decyzji z [...] stycznia 2011 r. spowodowało istotne zagrożenie życia dla wnioskodawcy i brak zabezpieczenia jego sytuacji bytowej. Skarżący wyjaśnił, że wobec odmowy przyznania zasiłku celowego zmuszony jest do żebrania u osób życzliwych o żywność, leki, opał oraz przybory i papier do pisania w celu zaskarżania aktów. Wskazał, że ilość prowadzonych postępowań sądowych i administracyjnych, w których jest stroną, generuje dodatkowe koszty utrzymania. Natomiast ww. decyzja GOPS pozbawiła go bezpłatnej opieki medycznej, w sytuacji gdy wymaga on leczenia, a także pozbawiła środków koniecznych do złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., w brzemieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r., które ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowna ocena złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając to na względzie, należy wskazać, że przyjętą w postępowaniu sądowoadministracyjnym regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna weryfikacja jego wiarygodności. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do treści art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie tych kosztów. Z przytoczonej regulacji wynika także, iż ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy, spoczywa na skarżącym, bowiem zwrot "gdy wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się (zob. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05), że ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (zob. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (zob. np. postanowienia NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011 r., sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy powołał się jedynie na trudną sytuację finansową wskazując, że wynika ona z decyzji Wójta odmawiającej przyznania mu zasiłku celowego. Jednakże skarżący nie starał się w żaden sposób potwierdzić swojej sytuacji stwierdzając, że nie posiada środków na prowadzenie postępowań sądowych, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. Skarżący nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową, pozwalających na prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej i nie nadesłał stosownych dokumentów oraz nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa koszty codziennego utrzymania. Również we wniesionym sprzeciwie nie przedstawił informacji, pozwalających na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny jego możliwości płatniczych, po raz kolejny przedstawiając niewystarczającą argumentację, zaprezentowaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie ujawnił zatem wszystkich danych dotyczących sytuacji materialnej, czym pozbawił Sąd możliwości oceny jego kondycji finansowej. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w tym zakresie. Natomiast bierna postawa i uchylenie się, mimo wezwania, od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, z 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy to w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.