IV SAB/Wa 484/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska, , po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu S. L. od postanowienia 18 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi S. L. na przewlekłość Prezydenta [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie S. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z 23 grudnia 2015 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z konkubiną (M. W.) oraz dwiema małoletnimi córkami. Wskazał, że od 1 kwietnia 2012 r. jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Obecnie utrzymuje się z pomocy rodziców i dorywczych prac, które sporadycznie przynoszą dochód w wysokości 50-100 zł. Jedyny jego majątek stanowi dom o powierzchni 141 m2. Wnioskujący oświadczył, że wszystkie przychody przeznacza na zakup żywności i bieżącą eksploatację domu, która pochłania około 700 zł miesięcznie. Dysponuje oszczędnościami w wysokości 340 zł. Partnerka skarżącego (M. W.) prowadzi działalności gospodarczą (przedszkole). Wedle oświadczenia strata z działalności gospodarczej wyniosła około 14.000 zł. M. W. jest współwłaścicielką samochodu osobowego [...] z 2003 r. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów S. L. złożył do akt sprawy: 1. wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 1 października 2015 r. do 18 stycznia 2016 r.; 2. wyciągi ze swojego rachunku karty kredytowej za okres od 7 października 2015 r. do 10 grudnia 2015 r.; 3. kopię zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z [...] stycznia 2016 r. potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz kopie decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i o utracie prawa do zasiłku; 4. oświadczenie matki (M. L.), w którym: a) wskazała ona, że w październiku 2015 r. udzieliła S. L. pomocy finansowej w wysokości 600 zł, a w grudniu 2015 r. w wysokości 700 zł na bieżące wydatki związane z utrzymaniem jego córek; b) podała, że poświęca kilka dni każdego miesiąca na opiekę nad wnuczkami; c) stwierdziła, że wspiera syna, przygotowując obiady warte 180 – 200 zł miesięcznie; 5. wyciąg z rachunku bankowego M. W. ([...]) za okres od 1 października 2015 r. do 18 stycznia 2016 r.; 6. wyciągi z rachunku karty kredytowej M. W. za okres od 17 września 2015 r. do 15 grudnia 2015 r.; 7. wyciąg z rachunku bankowego otwartego dla prowadzonej przez M. W. działalności gospodarczej ([...]) za okres od 1 października 2015 r. do 18 stycznia 2016 r.; 8. oświadczenie M. W. z dnia 27 stycznia 2016 r., w którym w szczególności: a) wyjaśniła ona, że rachunek [...] służy wyłącznie do realizacji przelewów ściśle związanych z prowadzoną przez nią działalności gospodarczą; b) wskazała, że na drugi rachunek bankowy ([...]) wpływają m.in. środki stanowiące wynagrodzenie z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej (czesne od rodziców dzieci, które uczęszczają do prowadzonego przez nią przedszkola) oraz przelewana jest na niego część dotacji otrzymywanych z urzędu miasta; c) podała, że z rachunku tego, jak również z rachunku karty kredytowej, pokrywana jest znakomita większość wydatków związanych z prowadzeniem tej działalności; 9. kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2015 r. rok; 10. kopie rachunków za energię elektryczną (6 października 2015 r.: 193,02 zł; 23 listopada 2015 r.: 298,32 zł; 22 grudnia 2015 r.: 298,32 zł; 22 stycznia 2016 r.: 298,32 zł); 11. kopie rachunków za gaz (28 września 2015 r.: 239,68 zł; 8 grudnia 2015 r.: 642,12 zł; oraz płatny do 2 lutego 2016 r.: 876,04 zł); 12. kopie rachunków za wywóz śmieci (25 września 2015 r.: 30,00 zł; 23 października 2015 r.: 30,00 zł; 24 listopada 2015 r.: 30,00 zł; 24 grudnia 2015 r.: 30,00 zł). W piśmie z 27 stycznia 2016 r., przy którym skarżący przekazał wymienione dokumenty, wskazał, że posiadana przez niego karta kredytowa służy wyłącznie jako narzędzie umożliwiające realizację bezpiecznych płatności bezgotówkowych, natomiast bankomatowa karta płatnicza umożliwia dostęp do gotówki. Oświadczył ponadto, że prowadzenie przez niego wspólnego gospodarstwa domowego z M. W. sprowadza się do jego 50 % udziału w ponoszeniu wspólnych kosztów utrzymania ich dzieci, takich jak wyżywienie, ubranie, leczenie, edukacja, wydatki okolicznościowe, transport. Podał, że ponosi koszty utrzymania/eksploatacji domu, a M. W. do czasu pokrywania przez niego tych wydatków nie wystąpi o zasądzenie alimentów na dzieci. Postanowieniem z 18 lutego 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że S. L. nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza sytuacji materialnej skarżącego dokonana na podstawie dokumentów źródłowych złożonych przez niego do akt sprawy pozwala stwierdzić, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania czteroosobowej rodziny jest on w stanie zarówno uiścić opłaty sądowe należne w przedmiotowej sprawie, jak i ponieść koszty ustanowienia radcy prawnego. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący podniósł, że fakt posiadania karty kredytowej, nie oznacza, że skarżący może dysponować środkami do wysokości ustalonego przez bank limitu. Co prawda w 2010 r. i 2011 r. Bank podniósł skarżącemu wysokość ww. limitu kredytowego, jednak skarżący nie ma pojęcia, co było przyczyna takiego działania. Skarżący podkreślił także, że matka jego dzieci M. W. pomimo wspólnego zamieszkiwania, jest w praktyce obcą mu osobą i nie pomaga mu materialnie. Podkreślił, że z konkubiną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego poza wspólnymi wydatkami na dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu w kwocie 100 zł, który skarżący uiścił 10 grudnia 2015 r., jak i okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 18 lutego 2016 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący bowiem, zdaniem Sądu, nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim nie przedstawił i nie udokumentował wysokość kosztów miesięcznego utrzymania i wysokości bieżących wydatków. Skarżący wskazał jedynie, że utrzymuje się z pomocy rodziców i dorywczych prac, które sporadycznie przynoszą dochód w wysokości 50-100 zł. Jedyny jego majątek stanowi dom o powierzchni 141 m2. Wnioskujący oświadczył, że wszystkie przychody przeznacza na zakup żywności i bieżącą eksploatację domu, która pochłania około 700 zł miesięcznie. Dysponuje oszczędnościami w wysokości 340 zł. Partnerka skarżącego (M. W.) prowadzi działalności gospodarczą (przedszkole). Wedle oświadczenia strata z działalności gospodarczej wyniosła około 14.000 zł. Podkreślił także, że M. W. nie jest zobowiązana do udzielenia mu pomocy finansowej. Z przedstawionych rachunków wynika, że miesięcznie koszt opłaty elektryczności oscyluje około 300 zł, zaś rachunki za gaz wachają się, zależnie od okresu, między 200 a 900 zł na dwa miesiące. Skarżący oświadczył ponadto, że prowadzenie przez niego wspólnego gospodarstwa domowego z M. W. sprowadza się do jego 50 % udziału w ponoszeniu wspólnych kosztów utrzymania ich dzieci, takich jak wyżywienie, ubranie, leczenie, edukacja, wydatki okolicznościowe, transport. Podał, że ponosi koszty utrzymania/eksploatacji domu, a M. W. do czasu pokrywania przez niego tych wydatków nie wystąpi o zasądzenie alimentów na dzieci. Tymczasem dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej Skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Należy w tym miejscu podkreślić, że wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego budzi poważne wątpliwości i nie została należycie wykazana. Na podstawie wyjaśnień skarżącego trudno jest zdaniem Sądu zweryfikować realne dochody Skarżącego. Natomiast z samego zestawienia przedstawionych przez skarżącego informacji dotyczących wydatków wynika, że same miesięczne koszty opłat za prąd i gaz wynoszą, przy założeniu 50% udziału skarżącego około 350-500 zł miesięcznie. Należy przy tym zauważyć, że skarżący nie przedstawił rachunków ani nie złożył nawet oświadczenia odnośnie rachunków za wodę, telefon, telewizję i inne media. Trzeba też podkreślić, że nie wykazano również wydatków ponoszonych na utrzymanie dwóch córek skarżącego i jego konkubiny. Co prawda w aktach znajduje się oświadczenie matki skarżącego, o udzielaniu w wysokości raz 600 raz 700 złotych oraz informacja, że wspiera syna, przygotowując obiady warte 180 – 200 zł miesięcznie, niemniej nawet przy takiej pomocy trudno jest przy zachowaniu logiki i doświadczenia życiowego domniemywać, że przy sporadycznych dochodach w wysokości 50-100 zł, skarżący byłby w stanie utrzymać dom i pomóc przy utrzymaniu córek. Skarżący nie wykazał zaś inicjatywy przy ułatwieniu oceny swoich możliwości zarobkowych. Zdaniem Sądu, skoro przepis art. 246 p.p.s.a. przenosi na skarżącego obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy, a Skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, pomoc nie może zostać udzielona. Sąd ma bowiem do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącego. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jego stanu finansowego i możliwości płatniczych. Jednocześnie należy zauważyć, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, iż sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania. Należy podkreślić, że w formularzu PPF skarżący wśród członków swojej rodziny wymienił konkubinę – M. W. Dlatego zasadnym było zbadanie przez referendarza sądowego możliwości finansowych konkubiny skarżącego, jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z nadesłanych przez skarżącego informacji wynika zaś, że konkubina prowadzi działalność gospodarczą – prywatne przedszkole i uzyskuje z tego tytułu wysokie przychody. W przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują zaś jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08 (CBOISA) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, CBOISA). Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.